Azərbaycan müalicəvi zəliləri dünya bazarına çıxarmağı hədəfləyir

Masallının Mollaoba kəndində Kamil Məmmədov ailəsinin nəsildən-nəslə ötürülən ənənəsini davam etdirir. O, “Hirudo orientalis” adı ilə tanınan Qafqaz müalicəvi zəlilərinin toplanması və çoxaldılması ilə məşğuldur.

Lakin bu gün həmin ənənə yeni mərhələyə qədəm qoyur. Vaxtilə kiçik ailə biznesi olan bu fəaliyyət indi Azərbaycanın neft-qaz sektorundan kənar sahələri inkişaf etdirmək və iqtisadiyyatını şaxələndirmək səylərinə töhfə verə biləcək istiqamət kimi nəzərdən keçirilir.

Zəli yetişdirilməsində yeni mərhələ

Azərbaycanda zəli yetişdirən sahibkarlar getdikcə daha çox təbii populyasiyalardan asılılığı azaltmağa və nəzarət olunan şəraitdə yetişdirməyə üstünlük verirlər.

Müalicəvi zəlilər əvvəlcə xüsusi hazırlanmış qablarda çoxaldılır. Daha sonra onlar yumurtalarını torpağa qoyurlar. Yumurtalar zəlilərin əmələ gətirdiyi baramaların içərisində inkişaf edir. Satış üçün yararlı yeni nəslin yetişməsi altı-yeddi ay çəkir.

Zəli yetişdirilməsinə keçid qismən ekoloji məhdudiyyətlərlə bağlıdır. Azərbaycanda təbiətdən zəli toplanmasına ciddi nəzarət edilir. Buna görə də beynəlxalq bazarlara böyük həcmdə məhsul çıxarmaq istəyən sahibkarlar zəliləri təbii yaşayış mühitindən toplamaq əvəzinə, xüsusi təsərrüfatlarda çoxaltmağa üstünlük verirlər.

“Azexport.az” portalının rəhbəri Ayxan Qədəşovun sözlərinə görə, beynəlxalq bazarlara çıxış üçün sertifikatlaşdırma və idxalçı ölkələrin tələblərinə uyğunlaşma mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Qeyri-neft iqtisadiyyatında yeni imkanlar

Bu təşəbbüs Azərbaycanın qeyri-neft ixracını genişləndirmək səyləri fonunda həyata keçirilir.

Rəsmi göstəricilər karbohidrogen sektorundan kənar sahələrdə, xüsusilə qida istehsalı və kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracında artım olduğunu göstərir.

Dövlət qurumları əczaçılıq və əlaqəli məhsulları da yüksək əlavə dəyərli ixracın artırılması və beynəlxalq alıcıların cəlb edilməsi baxımından strateji istiqamətlər kimi müəyyənləşdiriblər.

Müalicəvi zəlilər də bu iqtisadi strategiyanın bir hissəsinə çevrilə bilər.

Sahə nümayəndələrinin fikrincə, beynəlxalq sertifikat almış müalicəvi zəlilər dünya bazarında daha yüksək qiymətə satıla bilər.

Bəzi yerli istehsalçılar müvafiq ixrac sənədlərinə malik olduqlarını bildirsələr də, müxtəlif ölkələrin bazarlarına çıxış əlavə sertifikatlaşdırma və tənzimləyici tələblərin yerinə yetirilməsini tələb edə bilər.

Bir çox istehsalçı üçün beynəlxalq tənzimləyici qurumların tələblərinə cavab vermək zəli yetişdirmək sahəsindəki təcrübə qədər əhəmiyyətlidir.

Qədim müalicə üsulu hələ də istifadə olunur

Müalicəvi zəlilərə kommersiya marağı onların tibbdə uzun müddətdir istifadə olunması ilə bağlıdır.

Bakı yaxınlığındakı klinikalardan birində çalışan terapevt Bəhruz Zamağ zəli terapiyasını hicama və bitki mənşəli müalicə üsulları ilə birləşdirən prosedurlar üzrə ixtisaslaşıb. Onun sözlərinə görə, pasiyentlərin əksəriyyəti qan dövranı problemləri, əzələ ağrıları, damar xəstəlikləri və yüksək qan təzyiqi ilə əlaqədar müraciət edir.

Tibbi marağa səbəb olan əsas maddə zəli tüpürcəyində təbii şəkildə mövcud olan və qanın laxtalanmasını ləngidən hirudindir. Zəlilər qidalanarkən qan axınını yaxşılaşdırdığı və damarların daralmasını azaltdığı düşünülən digər maddələr də ifraz edirlər.

Zamağ vurğulayır ki, bu cür prosedurlar yalnız mütəxəssis nəzarəti altında aparılmalıdır.

“Biz mütəxəssis nəzarəti olmadan ev şəraitində zəli tətbiq edilməsinin qəti əleyhinəyik”, – deyə o bildirir.

Onun pasiyentləri arasında həm xroniki xəstəlikləri olan yaşlılar, həm də gənclər, xüsusilə idmançılar və zədələrdən sonra bərpa dövrü keçirən şəxslər var.

Zəli terapiyası: Qədim ənənədən müasir təbabətə

Zəli terapiyası xalq təbabəti ilə müasir klinik təcrübə arasında özünəməxsus yer tutur.

Tarixi mənbələr göstərir ki, zəlilərdən qədim Misirdə geniş istifadə olunub və bu üsul əsrlər boyu Avropada da yayılıb. Bəzi məlumatlara görə, aristokratlar hətta dərinin görünüşünü və qan dövranını yaxşılaşdırmaq məqsədilə ictimai tədbirlərdən əvvəl zəli terapiyasına müraciət ediblər.

Bəzi mütəxəssislər bu gün də zəlilərin kosmetik məqsədlərlə istifadəsini təşviq etsələr də, müasir tibb bu cür iddialara ehtiyatla yanaşır.

Xəstəxanalar və tibb müəssisələri alternativ müalicə üsullarını standart tibbi xidmətə daxil etməzdən əvvəl onların effektivliyini və təhlükəsizliyini təsdiqləyən ciddi elmi sübutlar tələb edirlər. Bu isə həmin üsulların rəsmi şəkildə qəbulunu ləngidir.

Bununla belə, müalicəvi zəlilər Avropanın, Yaxın Şərqin və Şimali Amerikanın müxtəlif bölgələrində, xüsusilə rekonstruktiv cərrahiyyədə və qan dövranı ilə bağlı bəzi xüsusi prosedurlarda istifadə olunur.

2025-ci ildə dərc edilmiş araşdırmada Bakıdakı Herba Tibb Mərkəzində 2020–2024-cü illərdə müalicə alan 181 pasiyentin nəticələri təhlil olunub. Müəlliflər osteoartrit və qan dövranı ilə əlaqəli bəzi problemlər də daxil olmaqla, bir sıra hallarda müsbət nəticələr qeydə alıblar. Bununla belə, tədqiqatın metodoloji məhdudiyyətləri nəticələrin əlavə araşdırmalarla təsdiqlənməsini tələb edir.

Kiçik canlı, böyük ixrac hədəfləri

Azərbaycanın müalicəvi zəli sektoru hətta alternativ tibb sahəsi üçün də qeyri-adi görünə bilər.

Lakin bu sahənin inkişafını dəstəkləyənlər onun əhəmiyyətli potensiala malik olduğunu düşünürlər.

Ölkədə zəli yetişdirən sahibkarlar əsrlərdən gələn bilikləri müasir səhiyyə bazarları ilə əlaqələndirərək qədim müalicə ənənəsini müasir ixrac biznesinə çevirməyə çalışırlar.

Müalicəvi zəlilərin Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatında əhəmiyyətli yer tutması sertifikatlaşdırma sistemlərindən, beynəlxalq qaydalardan və dünya bazarlarına çıxış imkanlarından asılı olacaq. Hələlik isə nəsillər boyu yaşadılan bu sənət hər yeni barama və ixrac imkanı ilə yeni dövrün tələblərinə uyğunlaşır.​

Teqlər

Azərbaycan Masallı müalicəvi zəli Hirudo orientalis zəli yetişdirilməsi zəli terapiyası hirudoterapiya səhiyyə