Çində hər üç gündə bir milyard dollarlıq startaplar yaranır

Çinin texnologiya sektoru son beş ildə qısa zaman ərzində milyard dollarlıq startaplar yaradır. Süni intellekt və robototexnika ölkənin innovasiya iqtisadiyyatını yenidən formalaşdıran yeni investisiya dalğasının əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilib.

Çinin startap ekosistemi yenidən sürətlə inkişaf edir. Ölkənin texnologiya sektoru 2021-ci ildən bəri görünməmiş sürətlə milyard dollarlıq şirkətlər yaradır. Yeni şirkətlərin demək olar ki, hamısı süni intellekt və ya robototexnika sahəsində fəaliyyət göstərir.
Çində 2026-cı ilin birinci yarısında 67 yeni “unikorn” startap (bazar dəyəri 1 milyard ABŞ dolları və ya daha çox olan, lakin səhmləri hələ birjada satışa çıxarılmamış özəl startap şirkəti) yaradılıb. Bu, son beş ildə qeydə alınan ən böyük artımdır. Sözügedən tendensiya təxminən hər üç gündə bir yeni milyard dollarlıq şirkətin meydana çıxması deməkdir.

 Süni intellekt və robototexnika ön plandadır

Artım əsasən iki sahədə — süni intellekt və robototexnikada cəmləşib. Bu iki istiqamət yeni “unikorn”ların 53 faizindən çoxunu təşkil edib. Belə yüksək pay Çinli investor və sahibkarların məhz bu sahələrdə böyük imkanlar gördüyünü göstərir. Diqqət artıq elektron ticarətə, istehlakçı tətbiqlərinə və daşınmaz əmlaka deyil, süni intellekt modellərinə, insanabənzər robotlara və onların fəaliyyətini təmin edən infrastruktura yönəlib.

Robototexnika sektoru xüsusilə diqqət çəkir. Çinin iki robototexnika şirkəti eyni həftə ərzində “unikorn” statusu qazanıb. Onların ümumi bazar dəyəri 2,9 milyard ABŞ dollarını ötüb. “AI² Robotics” təxminən 736 milyon ABŞ dolları həcmində investisiya cəlb edib. “Alibaba”, “ByteDance” və “Meitua”nın dəstəklədiyi “X Square Robot” isə ardıcıl maliyyələşdirmə mərhələlərini başa çatdırıb.

2023-cü ildə yaradılan “X Square Robot” ətraf mühiti qavramaq, qərarlar vermək və mürəkkəb fiziki tapşırıqları müstəqil şəkildə yerinə yetirmək qabiliyyətinə malik robotlar hazırlayır. Cəmi bir neçə il əvvəl əsasən elmi fantastikada rast gəlinən bu texnologiya indi Çinin ən böyük texnologiya şirkətlərindən bəzilərinin dəstəklədiyi milyard dollarlıq biznesə çevrilib.

 

“DeepSeek”in rekord maliyyələşdirilməsi

Süni intellekt sektoru da eyni dərəcədə fəal olub. Çinin Hançjou şəhərində yerləşən “DeepSeek” laboratoriyası 2025-ci ilin yanvarında aşağı xərcli və yüksək performanslı süni intellekt modeli ilə Silikon Vadisində böyük əks-səda doğurub. Şirkət 7,4 milyard ABŞ dolları həcmində maliyyələşdirmə mərhələsini başa çatdırıb. Bu, Çin startapının ilk maliyyələşdirmə mərhələsində indiyədək cəlb etdiyi ən böyük vəsaitdir. Nəticədə “DeepSeek”in bazar dəyəri 50 milyard ABŞ dollarını ötüb.
Şirkət xarici investisiya cəlb etməzdən əvvəl üç il ərzində yalnız təsisçisinin şəxsi vəsaiti hesabına fəaliyyət göstərib. Məlumatlara görə, təsisçi ABŞ şirkətlərinin hazırladığı ən qabaqcıl süni intellekt modellərinin sürətlə inkişaf etdiyini gördükdən və onlarla rəqabət aparmaq üçün daha böyük maliyyəyə ehtiyac olduğunu anladıqdan sonra əlavə kapital cəlb etmək qərarına gəlib.

Rəqabət investisiyaları sürətləndirir

ABŞ ilə rəqabətin Çində investisiyaları məhdudlaşdırmaq əvəzinə, sürətləndirməsi süni intellekt yarışının ən gözlənilməz xüsusiyyətlərindən biridir. ABŞ-nin ixrac məhdudiyyətləri Çinin dünyanın ən qabaqcıl yarımkeçirici çiplərinə çıxışını məhdudlaşdırmaqla ölkənin inkişaf tempini azaltmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin, görünür, bu tədbirlər investorların diqqətini daha da artırıb və maliyyələşmənin genişlənməsinə təkan verib. Çin hazırda orta hesabla hər beş gündə bir yeni “unikorn” yaradır. Bu da ötən illə müqayisədə iki dəfə yüksək göstəricidir.
Hazırda Çində 381 “unikorn” fəaliyyət göstərir. Ölkə bu göstəriciyə görə 806 “unikorn”a malik ABŞ-dən sonra dünyada ikinci yeri qoruyur. ABŞ və Çin birlikdə dünyadakı bütün “unikorn”ların 74 faizinə ev sahibliyi edir. Başqa sözlə, dünyada dəyəri milyard dollarla ölçülən özəl şirkətlərin təxminən dörddə üçü bu iki ölkədən birində yerləşir.

Artımla bağlı ehtiyatlı məqamlar

Bununla belə, ehtiyatlı olmağa əsas verən məqamlar da var. Çinin ən yeni “unikorn”larının əksəriyyəti 1–2 milyard ABŞ dolları arasında qiymətləndirilir. Bu, onların hələ inkişafın ilkin mərhələsində olduğunu göstərir. Onların heç birinin dəyəri 5–10 milyard ABŞ dolları arasında deyil.
“Unikorn” statusunun əldə edilməsi şirkətin gəlirliliyini və ya biznes modelinin uzunmüddətli dayanıqlılığını deyil, onun bazar dəyərini əks etdirir. Bu şirkətlərin bir çoxu yenidir. Onlar hələ də biznes modellərini təkmilləşdirirlər. Həmin şirkətlər fəaliyyətlərini uğurla genişləndirə biləcəklərini sübut etməyib. Yeni “unikorn”ların demək olar ki, yarısı son üç ildə, əksəriyyəti isə 2023-cü ildə yaradılıb.
Bununla belə, rəqəmlər Çinin texnoloji hədəflərinin zəifləmədiyini göstərir. Sərt tənzimləyici tədbirlər, daşınmaz əmlak bazarındakı geriləmə və ABŞ ilə geosiyasi gərginlik ölkənin innovasiya sektoruna ciddi təsir göstərib. Lakin bu çətin dövrdən sonra ekosistem yenidən sürət qazanıb və qarşıdakı onilliyi formalaşdıracağı gözlənilən texnologiyalara yönəlib.
Çinin süni intellekt və robototexnika sahəsində fəaliyyət göstərən startaplarının gələcəkdə ABŞ-dəkı rəqibləri ilə ən yüksək səviyyədə rəqabət apara bilib-bilməyəcəyi hələ açıq sual olaraq qalır. Lakin aydın olan budur ki, onlar buna cəhd göstərmək üçün zəruri kapitalı cəlb edirlər.

Teqlər

Çin süni intellekt robotexnika startaplar