Trampın televiziya müraciətindən beş əsas məqam

ABŞ Prezidenti Donald Tramp 2020-ci il seçkilərinin bütövlüyü ilə bağlı iddialarını yenidən gündəmə gətirərək, saxtakarlıq və xarici müdaxilə ehtimallarını irəli sürüb, eyni zamanda ölkənin seçki sistemindəki boşluqlara diqqət çəkib. Çıxışdan beş əsas məqamı təqdim edirik.

Tramp çıxışına bu sözlərlə başlayıb: "Amerika geri qayıdıb və işlər həqiqətən yaxşı gedir, lakin hələ də təcili həll edilməli olan böyük bir problemimiz var. Çünki ədalətli və dürüst seçkilər olmadan heç bir ölkə dahi ola bilməz".

O, həmçinin seçki saxtakarlığını və xarici müdaxiləni ifşa etdiyini bildirdiyi bir sıra kəşfiyyat sənədlərinin məxfiliyini ləğv edib.

1. Çinin müdaxiləsi ilə bağlı yeni iddialar

Prezident Çini 2018-ci il aralıq seçkilərinə təsir göstərməyə, Respublikaçı namizədləri zəiflətməyə və onun 2020-ci il seçki kampaniyasına zərər vurmağa cəhd etməkdə günahlandırıb. O, bunu "tarixdə seçki məlumatlarına edilən ən böyük müdaxilə" adlandırıb. Tramp qeyd edib ki, 2020-ci il seçki dövründən başlayaraq Çin Xalq Respublikası seçki məlumatlarının ən genişmiqyaslı sızmasını həyata keçirib.

Lakin ABŞ kəşfiyyatının 2021-ci il üzrə qiymətləndirməsi fərqli nəticəyə gəlib. Hesabatda Çinin 2020-ci il seçkiləri ərəfəsində təsir əməliyyatları keçirməyi nəzərdən keçirsə də, sonda bundan imtina etdiyi bildirilib. Həmçinin vurğulanıb ki, Pekin ən azı 2008-ci ildən bəri ABŞ seçiciləri, siyasi partiyalar və ictimai rəy haqqında açıq mənbələrdən məlumat toplasa da, bu məlumatlar məxfi xarakter daşımayıb və seçki nəticələrini dəyişdirmək üçün istifadə olunmayıb. Çinin Vaşinqtondakı səfirliyi isə "Reuters" agentliyinə açıqlamasında Pekinin heç vaxt prezident seçkilərinə müdaxilə etmədiyini vurğulayıb.

2. Səsvermə maşınlarındakı boşluqlar

Tramp elektron səsvermə sistemlərinin manipulyasiya edilə biləcəyini iddia etmək üçün Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) Venesuela ilə bağlı məxfilikdən çıxarılmış yeni məlumatlarına istinad edib. O bildirib ki, bu sistemlər həssasdır, asanlıqla müdaxiləyə məruz qalır və hökumətdəki bəzi şəxslər bundan xəbərdar idilər.

Siyasətçi Venesuela prezidenti Nikolas Maduro hökumətinin səsvermə nəticələrini rəqəmsal olaraq dəyişdirmək imkanına malik olduğunu göstərən kəşfiyyat məlumatlarına diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, bu tapıntılar elektron səsvermə texnologiyasındakı boşluqları aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bununla belə, ABŞ seçkilərində analoji müdaxilənin baş verdiyinə dair heç bir sübut yoxdur. Trampın bəzi tərəfdarları tərəfindən irəli sürülən, Venesuelanın 2020-ci il seçkiləri zamanı ABŞ səsvermə maşınlarına kiberhücum etdiyi ilə bağlı iddialar isə dəfələrlə təkzib edilib.

3. Səsvermə üçün qeyri-vətəndaşların qeydiyyatı iddiaları

Tramp administrasiyasının dörd ştat üzrə səs vermək üçün qeydiyyatdan keçmiş 275 mindən çox qeyri-vətəndaşı müəyyən etdiyini iddia edib, lakin onlardan neçəsinin faktiki olaraq səs verdiyini açıqlamayıb. Tədqiqatlar isə göstərir ki, qeyri-vətəndaşların səsvermə halları olduqca nadirdir. Eyni zamanda, əvvəlki vətəndaşlıq yoxlama sistemləri bəzən ABŞ vətəndaşlığı almış şəxsləri yanlışlıqla qeyri-vətəndaş kimi qeydə alıb.

4. Demokratların saxtakarlıq iddialarını rədd etməsi

Aparıcı Demokratlar Trampı noyabrda keçiriləcək aralıq seçkiləri ərəfəsində seçki sisteminə inamı sarsıtmağa cəhd etməkdə günahlandırıblar. Senatda Demokratların lideri Çak Şumer seçkilərin taleyini siyasətçilərin deyil, seçicilərin həll etməli olduğunu bildirib və səsvermə hüququnu məhdudlaşdıra biləcək hər hansı cəhdə qarşı çıxacağına söz verib.

Virciniyadan olan Demokrat senator Mark Uorner isə Trampın iddialarını "tamamilə saxta" adlandırıb. Uorner kəşfiyyat qurumlarının Çinin 2020-ci il seçkilərində bircə səsi belə dəyişdirməyə cəhd etmədiyi qənaətində yekdil olduğunu vurğulayıb. O əlavə edib ki, yalnız bir rəydə Çinin seçicilərin fikrinə təsir etməyə çalışa biləcəyi irəli sürülüb, lakin bu məlumat 2021-ci ildən bəri ictimaiyyətə məlumdur.

5. ABŞ telekanalları arasında fikir ayrılığı

ABŞ-nin əsas televiziya şəbəkələri Donald Trampın Ağ Evdəki müraciətinə fərqli yanaşmalar sərgiləyib. Bəzi kanallar çıxışın 2020-ci il seçkiləri ilə bağlı mübahisəli iddialara əsaslandığını əsas gətirərək onu canlı yayımlamaqdan imtina ediblər.

CNN, ABC və NBC çıxışı tam yayımlamamağa qərar verdiyi halda, CBS, "Fox News" və MSNBC müraciəti bütövlükdə və ya qismən efirə verib. CNN müraciəti yayımlamaq əvəzinə panel müzakirəsi təşkil edib və ekranda çıxışın "illərlə davam edən yalan iddialardan sonra" edildiyini bildirən yazı yerləşdirib. NBC isə xüsusi buraxılışla efiri kəsməyərək planlaşdırılmış proqramını davam etdirib.

Buna cavab olaraq, Trampın kommunikasiya direktoru Stiven Çunq NBC və ABC telekanallarını çıxışı canlı yayımlamadıqlarına görə tənqid edərək, onları izləyicilərin həqiqəti eşitməsinə mane olmağa çalışmaqda günahlandırıb.

Teqlər

Donald Tramp ABŞ Donald Tramp administrasiyası Ağ Ev Çin Virciniya