Tramp: "Səudiyyə ilə nüvə sazişi İsrailin tanınmasından asılıdır"

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında imzalanan və Ər-Riyada mülki nüvə proqramı hazırlamağa imkan verəcək saziş yalnız ölkənin İsraillə münasibətləri normallaşdıracağı təqdirdə qüvvəyə minəcək. 

Tramp sazişin həyata keçirilməsini Səudiyyə Ərəbistanının "İbrahim razılaşmaları"na qoşulması ilə əlaqələndirib. Bu razılaşmalar çərçivəsində Bəhreyn və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də daxil olmaqla bir neçə ərəb ölkəsi İsraillə münasibətlər qurub.

Səudiyyə Ərəbistanı isə Fələstin dövlətinin yaradılması istiqamətində real irəliləyiş olmadan "İbrahim razılaşmaları"na qoşulmayacağını bildirir.

Ağ Evin mətbuat katibi Kerolayn Livit deyib ki, Donald Tramp Səudiyyə ilə nüvə sazişinin "İbrahim razılaşmaları"na qoşulmaq şərtindən asılı olması məsələsini Körfəz və ərəb müttəfiqləri ilə dəfələrlə müzakirə edib. Onun sözlərinə görə Səudiyyə Ərəbistanı bu razılaşmalara qoşulmasa, saziş olmayacaq.

“Truth Social” sosial şəbəkəsində paylaşım edən Tramp bildirib ki, mülki nüvə sazişi materialların zənginləşdirilməsini nəzərdə tutmayacaq və yalnız hərbi məqsədlər daşımayan fəaliyyətlərə şamil olunacaq. O qeyd edib ki, İran və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələrin artıq malik olduğu proqramlara bənzər bu saziş Səudiyyə Ərəbistanının "İbrahim razılaşmaları"na qoşulmasından asılıdır.

Səudiyyə Ərəbistanının Vaşinqtondakı səfirliyi Trampın paylaşımı ilə bağlı şərh sorğusuna cavab verməyib.

ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı çərşənbə günü Ər-Riyada ABŞ texnologiyası əsasında uranı zənginləşdirməyə və nüvə reaktorları inşa etməyə imkan verən saziş imzalayıb.

Onilliklər ərzində davam edəcək və ABŞ şirkətləri ilə Səudiyyə Ərəbistanının nüvə enerji proqramı arasında milyardlarla dollarlıq əməkdaşlığı nəzərdə tutan bu razılaşma qüvvəyə minməzdən əvvəl ABŞ Konqresinin təsdiqindən keçməlidir.

Uzunmüddətli danışıqlar

ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında nüvə sazişi ilə bağlı danışıqlar uzun illər davam edib. Razılaşma çərçivəsində Ər-Riyadın ABŞ nüvə texnologiyalarına çıxışı, həmçinin Amerika şirkətlərinin gələcəkdə Səudiyyə Ərəbistanındakı nüvə obyektlərinin tikintisi və istismarında iştirakı nəzərdə tutulur.

Nüvə sahəsində əməkdaşlıq silahların yayılması və regional təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlara görə uzun müddətdir ABŞ-Səudiyyə münasibətlərində ən həssas məsələlərdən biri hesab olunur.

Səudiyyə Ərəbistanı niyə nüvə enerjisinə üstünlük verir?

Səudiyyə Ərəbistanı nüvə enerjisinin ölkənin uzunmüddətli iqtisadi inkişaf strategiyasının mühüm hissəsi olduğunu bildirir.

Dünyanın ən böyük neft ixracatçılarından biri olan krallıqda elektrik enerjisinin böyük hissəsi hazırda neft və təbii qaz hesabına istehsal olunur. Səudiyyə rəsmilərinin fikrincə, nüvə enerjisindən istifadə daha çox xam neftin ixracına imkan verə, artan enerji tələbatını ödəyə və emissiyaların azaldılması səylərinə dəstək ola bilər.

Nüvə enerjisi, həmçinin ölkənin inkişaf planlarında mühüm yer tutan suyun duzsuzlaşdırılması və yüksək enerji tələb edən digər sahələr üçün də istifadə oluna bilər.

Bununla yanaşı, Səudiyyə Ərəbistanı daha əvvəl İranın nüvə silahı əldə edəcəyi təqdirdə bu sahədə addımlarını ona uyğunlaşdıracağını bildirib. Bu açıqlamalar regionda nüvə proqramlarının gələcək istiqaməti ilə bağlı beynəlxalq narahatlıqları artırıb.

Vaşinqton üçün strateji üstünlüklər

ABŞ üçün bu saziş həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan imkanlar yaradır.

Əməkdaşlıq çərçivəsinin yaradılması Amerika şirkətlərinə Səudiyyə Ərəbistanının planlaşdırdığı nüvə infrastruktur layihələri üzrə böyük həcmli müqavilələr uğrunda rəqabət aparmaq imkanı verə bilər. Saziş, həmçinin Vaşinqtona krallığın mülki nüvə proqramının inkişafını daha yaxından izləmək imkanı yaradır.

Razılaşma Səudiyyə Ərəbistanının nüvə enerjisi sahəsində beynəlxalq rəqabətin artdığı bir dövrdə əldə olunub. Çin, Rusiya, Fransa və Cənubi Koreya krallığın nüvə enerji planlarında potensial tərəfdaşlar sırasında göstərilir.

Təklif olunan saziş ABŞ qanunvericiliyinə uyğun olaraq Konqresin təsdiqindən keçməlidir. Qanunvericilərin əsas diqqəti nüvə təhlükəsizliyi tədbirləri, uranın zənginləşdirilməsi ilə bağlı müddəalar və nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması üzrə öhdəliklərə yönələcək.

Bununla yanaşı, gələcək əməkdaşlığın nüvə yanacağı dövriyyəsinin daha həssas mərhələlərinə, o cümlədən uranın zənginləşdirilməsi sahəsinə qədər genişlənib-genişlənməyəcəyi sual olaraq qalır. Bu məsələ Vaşinqton və Ər-Riyad arasında aparılan müzakirələrin əsas mövzularından biridir.

Teqlər

Səudiyyə Ərəbistanı Donald Tramp Nüvə sazişi Yaxın Şərq Enerji siyasəti ABŞ Konqresi Qlobal enerji