Seuta: Tarix, miqrasiya və sərhəd gərginliyi

Mərakeşdən Seutaya kütləvi keçid zamanı insanların həlak olması Şimali Afrika sahilində yerləşən bu kiçik İspaniya ərazisini yenidən diqqət mərkəzinə gətirib. Seuta Avropa İttifaqının siyasi baxımdan ən həssas xarici sərhədlərindən biridir.

Təxminən 50 min nəfərin quru və dəniz yolu ilə Seutaya keçməsindən sonra İspaniya Taraxal dalğaqıranı yaxınlığında 500 metr uzunluğunda üzən sədd quraşdırmağa başlayıb. İspaniya rəsmilərinin məlumatına görə, azı 67 nəfər həlak olub. Onların bir qismi dənizdə boğulub, digərləri isə sərhəd hasarı və dalğaqıran yaxınlığındakı izdihamda əzilib.

Seutaya daxil olanların 48 mindən çoxu 48 saat ərzində Mərakeşə qaytarılıb. 

Seuta harada yerləşir?

Seuta Afrikanın şimal sahilində, Aralıq dənizi ilə Cəbəllütariq boğazının qovuşduğu ərazidə yerləşir. Ərazinin Mərakeşlə quru sərhədi var, İspaniyanın materik hissəsindən isə dənizlə ayrılır.

Şərqdə yerləşən digər İspaniya ərazisi Melilya ilə birlikdə Seuta Aİ-nin Afrika ilə iki quru sərhədindən birini təşkil edir. Şəhər Avropa ərazisi ilə Mərakeşin şimalındakı yaşayış məntəqələri arasında yerləşir.

Seutanın əhalisi təxminən 84 min nəfərdir. İspaniyanın Milli Statistika İnstitutunun məlumatına görə, 2025-ci ilin əvvəlində şəhərdə 83 595 nəfər yaşayırdı.

Coğrafi baxımdan Şimali Afrikada yerləşsə də, Seuta siyasi və inzibati cəhətdən İspaniyanın, dolayısı ilə Avropa İttifaqının tərkib hissəsidir.

Seuta necə İspaniyanın tərkibinə keçib?

Seutanın strateji mövqeyi onu əsrlər boyu mühüm liman və hərbi məntəqəyə çevirib. Şəhər müxtəlif Aralıq dənizi və Şimali Afrika dövlətlərinin nəzarətində olub. 1415-ci ildə isə Portuqaliya qüvvələri Seutanı ələ keçirib.

1580-ci ildə İspaniya və Portuqaliya taclarının birləşməsindən sonra Seuta İberiya monarxiyasının tərkibinə daxil olub. Portuqaliya 1640-cı ildə müstəqilliyini bərpa etdikdə şəhər İspaniya taxt-tacının nəzarətində qalıb. Portuqaliya 1668-ci il Lissabon müqaviləsi ilə İspaniyanın Seuta üzərində suverenliyini rəsmən tanıyıb.

İspaniya 1995-ci ildə Seutaya muxtar status verib. Şəhərin nizamnaməsində Seutanın İspaniyanın ayrılmaz hissəsi olduğu qeyd olunur. Eyni zamanda, şəhər öz assambleyası və hökuməti vasitəsilə yerli məsələləri idarə etmək səlahiyyətinə malikdir.

Mərakeş uzun illərdir İspaniyanın Seuta və Melilya üzərində suverenliyini mübahisələndirir və bu şəhərləri Avropanın müstəmləkəçilik dövrünün qalıqları hesab edir. İspaniya isə bu mövqeyi rədd edir və hər iki şəhəri ölkə ərazisinin daimi hissəsi sayır.

Bu fikir ayrılığı Madridlə Rabat arasındakı münasibətlərdə əsas məsələlərdən biri olaraq qalır. Buna baxmayaraq, iki ölkə ticarət, təhlükəsizlik, sərhəd nəzarəti və miqrasiya sahələrində sıx əməkdaşlıq edir.

Seuta niyə əsas miqrasiya marşrutudur?

Seuta insanlara Aralıq dənizini uzun məsafə qət etmədən Afrikadan birbaşa Avropa İttifaqı ərazisinə keçməyə imkan verən azsaylı məntəqələrdən biridir.

Keçid cəhdlərinin çoxu möhkəmləndirilmiş quru sərhədi və ya Taraxal yaxınlığındakı sahil boyunca baş verir. Bəziləri sərhəd hasarlarını aşmağa və ya kəsməyə çalışır, digərləri isə Mərakeş və İspaniya sularını ayıran dalğaqıranların ətrafından üzürlər.

Lakin Seutaya çatmaq İspaniyanın materik hissəsinə və ya Avropanın digər ölkələrinə avtomatik keçid imkanı vermir.

Şengen qaydaları Seuta və Melilya da daxil olmaqla İspaniya ərazisinə şamil edilir. Bununla belə, xüsusi qaydalara əsasən, bu şəhərlərdən İspaniyanın materik hissəsinə və ya başqa Şengen ölkəsinə gedən şəxslərin sənədləri və şəxsiyyətləri yoxlanılır. Beləliklə, Mərakeşlə sərhəddən sonra ikinci nəzarət xətti yaranır.

İspaniya rəsmiləri son kütləvi keçid zamanı Seutaya daxil olan şəxslərin ölkənin materik hissəsinə və ya Şengen zonasının digər ərazilərinə getməsinə icazə verilməyəcəyini bildiriblər.

Son kütləvi keçidə nə səbəb olub?

Misli görünməmiş sayda insanın Seutaya keçməsinin bütün səbəbləri müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.

İspaniya rəsmiləri bildiriblər ki, keçidə cəhd edənlərin çoxu iqtisadi çətinlik yaşayırdı və sosial şəbəkələrdə yayılan şayiələrin təsiri altına düşmüşdü. Daxili işlər naziri Fernando Qrande-Marlaska insan qaçaqmalçılığı ilə məşğul olan şəbəkələri həssas vəziyyətdəki şəxslərdən istifadə etməkdə və İspaniya Ali Məhkəməsinin son qərarı barədə yanlış məlumat yaymaqda ittiham edib.

Məhkəmə qərarı dənizdə saxlanılan miqrantların fiziki sərhəd maneəsi olmadığı hallarda dərhal geri qaytarılması şərtləri ilə bağlı idi.

İspaniya hakimiyyəti belə genişmiqyaslı keçidin yaxınlaşdığına dair əvvəlcədən kəşfiyyat məlumatı almadığını bildirib. Madrid Mərakeşi etibarlı təhlükəsizlik tərəfdaşı kimi müdafiə edib və Rabatı keçidlərə qəsdən imkan verməkdə açıq şəkildə ittiham etməyib.

Üzən sədd necə işləyəcək?

Yeni pnevmatik sədd Taraxal dalğaqıranından dənizə doğru təxminən 500 metr uzanacaq.

İspaniya hökumətinin məlumatına görə, sədd suyun üzərindən 30–70 santimetr hündürlükdə olacaq və suyun altında bir metrədək davam edəcək. 

Mülki Qvardiyanın patrul gəmilərinin dəniz sərhədində hərəkət edə bilməsi üçün sədlər arasında keçid açıq saxlanılacaq.

Bu tədbir insanların mövcud dalğaqıranın ətrafından üzərək keçməsini çətinləşdirməyi nəzərdə tutur. Lakin İspaniyanın Mülki Qvardiya həmkarlar ittifaqı xəbərdarlıq edib ki, üzgüçülər yeni səddin də ətrafından keçməyə cəhd göstərə bilərlər. Buna görə əlavə əməkdaşlara və müşahidə tədbirlərinə ehtiyac olacaq.

Seuta əvvəllər də oxşar vəziyyətlə üzləşibmi?

Seuta dəfələrlə güclü miqrasiya təzyiqi ilə üzləşib.

2021-ci ilin mayında Madridlə Rabat arasında diplomatik gərginlik zamanı Mərakeş sərhəd nəzarətini müvəqqəti zəiflədib. Bundan sonra 8 mindən çox insan Seutaya keçib. Onların arasında çoxlu sayda uşaq, o cümlədən müşayiətsiz azyaşlılar olub.

Qəbul mərkəzləri həddindən artıq yüklənib, minlərlə insan Mərakeşə qaytarılıb. Avropa Parlamenti daha sonra miqrasiya və azyaşlılardan siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunmasını tənqid edib. Parlament həmçinin əməkdaşlığın gücləndirilməsinə və uşaqların daha yaxşı qorunmasına çağırıb.

2021-ci il hadisələri Seutanın məhdud ərazisinin və ictimai xidmətlərinin qısa müddətdə necə ciddi təzyiq altında qala biləcəyini göstərib. Son kütləvi keçid isə daha genişmiqyaslı olub və ölənlərin sayı xeyli yüksək qeydə alınıb.

Mərakeşlə münasibətlər niyə vacibdir?

Mərakeş miqrantlar üçün həm mənşə, həm tranzit, həm də təyinat ölkəsidir. Rabatla əməkdaşlıq İspaniyanın Seuta və Melilya sərhədlərini, eləcə də materik hissəsinə və Kanar adalarına gedən dəniz marşrutlarını idarə etməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu səbəbdən Avropa İttifaqı Mərakeşlə sərhəd nəzarəti və miqrasiya sahəsində əməkdaşlığa böyük vəsait ayırıb. İspaniya və Mərakeş Cəbəllütariq boğazında polis fəaliyyəti, nəqliyyat və mövsümi səfərlərlə bağlı mütəmadi koordinasiya aparırlar.

Bu asılılıq o deməkdir ki, İspaniya–Mərakeş münasibətlərindəki dəyişikliklər sərhəddə dərhal özünü göstərə bilər. Eyni zamanda, Madrid sərhəd nəzarəti ilə sığınacaq hüququ, humanitar öhdəliklər və müşayiətsiz uşaqların müdafiəsi arasında tarazlıq yaratmalıdır.

Seutadakı böhran Aİ üçün niyə vacibdir?

Seuta kiçik ərazi olsa da, onun sərhədi Avropa İttifaqının xarici sərhədidir. Buna görə genişmiqyaslı miqrant keçidi yalnız İspaniyanın deyil, bütövlükdə Aİ-nin problemi hesab olunur.

Son hadisədən sonra Aİ-nin 22 üzv dövləti ittifaqın xarici sərhədlərinin qorunması üçün birgə tədbirlərə çağırıb. Aİ-yə rotasiya qaydasında sədrlik edən İrlandiya daxili işlər nazirlərinin çərşənbə axşamı fövqəladə videokonfrans keçirəcəyini bildirib.

Hadisə qeyri-qanuni miqrasiyaya görə məsuliyyətin bölüşdürülməsi, Şengen daxilində sərhəd nəzarəti və ön cəbhədə yerləşən ölkələrə daha çox əməliyyat və maliyyə dəstəyinin verilməsi ilə bağlı fikir ayrılıqlarını yenidən gündəmə gətirib.

Üzən sədd Seutaya keçid cəhdlərini qısa müddətdə azalda bilər. Lakin ərazinin coğrafi mövqeyi, mübahisəli siyasi statusu və Avropa ilə Şimali Afrika arasındakı iqtisadi fərqlər Seutanın Aİ-nin cənub sərhədində ən həssas məntəqələrdən biri olaraq qalacağını göstərir.

Teqlər

Mərakeş Seuta Avropa İttifaqı miqrant sərhəd gərginliyi Şimali Afrika Aralıq dənizi