Avropa və Arktikada nadir Günəş tutulması baş verəcək

Avropanın bəzi hissələri və Arktika avqustun 12-də tam Günəş tutulması zamanı qısa müddətə qaranlığa bürünəcək. Hadisə Ayın Yer ilə Günəş arasından keçməsi nəticəsində baş verəcək.

Günəş tutulması harada müşahidə olunacaq?

Tam Günəş tutulması Rusiyanın şimalı, Qrenlandiya, İslandiya, İspaniya və Portuqaliyanın kiçik bir hissəsindən keçən dar zolaqda müşahidə olunacaq.

Bu ərazilərdə müşahidə məntəqəsindən asılı olaraq Ay Günəşi 180 saniyəyədək tam örtəcək. Tam tutulma ən uzun müddət Qrenlandiyada, Rusiyanın şimalında və Şimali Atlantikada davam edəcək. Birləşmiş Krallıq və İrlandiyada tam tutulma baş verməsə də, Günəşin böyük hissəsi örtüləcək.

Günəş tutulmasını necə təhlükəsiz izləmək olar?

Günəş tutulması zamanı Günəşə birbaşa baxmaq gözlərə ciddi və daimi zərər verə bilər. Adi gün eynəkləri bunun üçün kifayət qədər qoruma təmin etmir.

NASA-nın məlumatına görə, Günəşə baxmaq üçün ISO 12312-2 beynəlxalq təhlükəsizlik standartına uyğun xüsusi müşahidə eynəklərindən istifadə edilməlidir.

Bu eynəklər yalnız Ayın Günəşi tam örtdüyü qısa müddətdə çıxarıla bilər. Günəş yenidən görünməyə başlayan kimi eynəklər dərhal taxılmalıdır.

Kamera, teleskop və durbinlərdən istifadə zamanı da xüsusi Günəş filtri tələb olunur. Əks halda həm gözlər, həm də avadanlıq zədələnə bilər.

Smartfon kameralarını da uzun müddət birbaşa Günəşə yönəltmək məsləhət görülmür, çünki güclü işıq kamera sensoruna zərər verə bilər.

Tam Günəş tutulması niyə nadir baş verir?

Tam Günəş tutulması Ay Yer ilə Günəşin arasından keçərək Günəş diskini tam örtdükdə baş verir.

Günəş diametrinə görə Aydan təxminən 400 dəfə böyükdür və Ayla müqayisədə Yerdən təxminən 400 dəfə uzaqda yerləşir. Buna görə də səmada hər iki göy cismi demək olar ki, eyni ölçüdə görünür.

Ayın Yer ətrafındakı orbiti tam dairəvi olmadığı üçün onun Yerdən məsafəsi dəyişir. Bəzən Ay Günəşi tam örtür, bəzən isə Günəş Ayın ətrafında parlaq halqa şəklində görünür.

Yer kürəsinin hər hansı bir yerində təxminən hər 18 aydan bir tam Günəş tutulması baş verir. Lakin eyni ərazidə belə hadisə daha nadir müşahidə olunur.

Avqustun 12-də baş verəcək tutulma 1999-cu ildən bəri materik Avropada müşahidə ediləcək ilk tam Günəş tutulması olacaq.

Günəş tutulmaları vaxtilə qorxu yaradırdı

Keçmişdə insanlar Günəş tutulmasının səbəbini bilmədikləri üçün bu hadisəni müxtəlif miflərlə izah edirdilər.

Qədim Çin inanclarında əjdahanın Günəşi udduğu düşünülürdü. Skandinaviya mifologiyasında isə Sköll adlı canavarın Günəşi təqib etdiyi deyilirdi.

Bu gün Günəş tutulmasının əvvəlcədən proqnozlaşdırıla bilən astronomik hadisə olduğu məlumdur.

Elmdə mühüm rol oynayan Günəş tutulması

Tam Günəş tutulmaları elm tarixində də mühüm rol oynayıb.

1919-cu ildə astronomlar tam Günəş tutulmasından Albert Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsini sınaqdan keçirmək üçün istifadə ediblər.

Eynşteyn Günəş kimi böyük kütləli cismin cazibəsinin onun yaxınlığından keçən işığın istiqamətini dəyişdirəcəyini proqnozlaşdırmışdı.

Braziliyada və Prinsipi adasında aparılan müşahidələr zamanı Günəşin yaxınlığındakı ulduzların mövqeləri ölçülüb və nəticələr Eynşteynin proqnozu ilə üst-üstə düşüb.

Bu müşahidələr ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin müasir fizikanın əsas nəzəriyyələrindən biri kimi qəbul edilməsinə mühüm töhfə verib.

Alimlər Günəş tutulmasını araşdıracaq

Avqust tutulması alimlərə Günəşi və Yer atmosferini öyrənmək üçün yeni imkan yaradacaq.

NASA-nın maliyyələşdirdiyi elmi qrup təxminən 15 min metr yüksəklikdə uçan tədqiqat təyyarəsindən Günəş tacını görünən və infraqırmızı dalğa uzunluqlarında müşahidə etmək üçün istifadə edəcək.

ABŞ-nin bir neçə universitetindən olan tələbələrin iştirak etdiyi tədqiqat qrupları isə İslandiya və İspaniyada elmi hava şarları buraxaraq tutulma zamanı Yer atmosferində baş verən dəyişiklikləri araşdıracaqlar.

 

NASA Günəş tutulmasını İslandiya və İspaniya da daxil olmaqla, tam tutulma zolağındakı müxtəlif məntəqələrdən canlı yayımlayacaq.

Əksər insanlar üçün isə bu hadisə nadir astronomik hadisəni müşahidə etmək üçün xüsusi fürsət olacaq.

Teqlər

günəş tutulması NASA astronomiya kosmos ay və günəş Avropa ABŞ Yer atmosferi Arktika