Konqoda Ebola epidemiyası niyə sürətlə yayılır?

Konqo Demokratik Respublikası təsdiqlənmiş Ebola hallarının sayının təxminən 4500-ə çatdığını açıqlayıb. Xəstəlik nəticəsində 2060-dan çox insan həyatını itirib. Gec aşkarlama, maliyyə çatışmazlığı və silahlı münaqişələr virusun əvvəlki epidemiyalardan daha sürətlə yayılmasına səbəb olub.

Rəsmi olaraq may ayında elan edilən epidemiya 2014–2016-cı illərdə Qvineya, Liberiya və Syerra-Leonedə baş verən Ebola epidemiyasından sonra dünyada ikinci ən böyük epidemiya hesab olunur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, həmin dövrdə 28 mindən çox yoluxma və 11 mindən çox ölüm qeydə alınıb.

Hazırkı epidemiya Ebola virusunun nadir "Bundibugyo" ştammı ilə əlaqəlidir. Bu ştamma qarşı təsdiqlənmiş peyvənd və effektivliyi sübut olunmuş xüsusi müalicə üsulu yoxdur.

Epidemiya nə qədər sürətlə yayılır?

Səhiyyə rəsmilərinin məlumatına görə, hazırkı epidemiyada yoluxma halları əvvəlki Ebola epidemiyaları ilə müqayisədə beş dəfə daha sürətlə artır.

Konqoda ən böyük Ebola epidemiyası 2018–2020-ci illərdə baş verib. Həmin dövrdə 3481 yoluxma və 2299 ölüm qeydə alınıb. Təsdiqlənmiş yoluxmaların sayının 2 mini keçməsi üçün 10 aydan çox vaxt lazım olmuşdu.

Hazırkı epidemiya isə eyni göstəriciyə təxminən iki ay ərzində çatıb. 

İyulun sonuna qədər yoluxmaların sayı əvvəlki rekordu keçib və hazırkı epidemiya ölkə tarixində ən böyük Ebola epidemiyasına çevrilib.

Aylarla aşkarlanmayan epidemiya

"Bundibugyo" ştammının may ayından bir neçə ay əvvəl yayılmağa başladığı ehtimal olunur.

İlkin yoluxma hallarının bir qismi müəyyən edilməyib, bəzi xəstələrə isə səhvən peritonit diaqnozu qoyulduğu bildirilir. Yerli dəfn adətləri də virusun yayılmasına səbəb olub və epidemiyaya nəzarəti çətinləşdirib.

Səhiyyə işçiləri əvvəlcə Ebola virusunun başqa növünü müəyyən etmək üçün nəzərdə tutulmuş testlərdən istifadə ediblər. Paytaxt Kinşasaya göndərilən nümunələrlə də düzgün rəftar edilməyib.

Bu çatışmazlıqlar virusun yayılmasına imkan verib və cavab tədbirləri həyata keçirən qrupların vəziyyətə nəzarəti bərpa etməsini çətinləşdirib.

“Science” jurnalının iyulda dərc etdiyi məqaləyə görə, epidemiya böyük ehtimal ki, yanvar ayında Monqvalu mədən şəhərinin ətrafında başlayıb.

Yeni yoluxmaların əksəriyyətinin mənbəyi məlum deyil

ÜST rəsmiləri açıqlayıblar ki, yoluxmaların təxminən 80 faizinin mənbəyi bəlli deyil.  

Bu, virusun yalnız ailələr və icmalar arasında yayıldıqdan sonra aşkar edildiyini göstərir.

Bu vəziyyət aşkarlanmayan yoluxmaların sayını artırır və virusun yayılmasını izləməyi çətinləşdirir.

Yardımların azalması Ebola ilə mübarizəni zəiflədib

Beynəlxalq yardımların azalması epidemiyanın erkən aşkarlanmasını və virusla mübarizə tədbirlərini zəiflədib.

ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi 2025-ci ildə Konqoda səhiyyə nəzarətini gücləndirmək üçün beşillik müqavilə imzalamağa hazırlaşırdı. Lakin növbəti il agentliyin fəaliyyəti dayandırılıb. Bu barədə agentliyin qlobal səhiyyə təhlükəsizliyi qrupunun keçmiş rəhbəri Tom Van Boven bildirib.

Bundan sonra Ebola ilə mübarizə tədbirləri maliyyə və işçi çatışmazlığı ilə üzləşib.

ÜST Konqonun şərqində epidemiya ilə mübarizə üçün lazım olan vəsaitin yarısından azını əldə edib. Maaşlarını ala bilməyən səhiyyə işçiləri isə etiraz aksiyaları keçiriblər.

Humanitar yardımların azalması su və sanitariya proqramlarına da təsir edib. ABŞ bu sahənin əsas donorlarından biri olub.

"Bundibugyo" ştammına qarşı təsdiqlənmiş peyvənd və müalicə yoxdur

2018–2020-ci illərdə Konqoda Ebola epidemiyasına səbəb olan daha geniş yayılmış "Zair" ştammına qarşı peyvənd və müalicə vasitələri mövcuddur.

Lakin hazırkı epidemiyaya səbəb olan "Bundibugyo" ştammına qarşı təsdiqlənmiş peyvənd və effektivliyi sübut olunmuş müalicə üsulu yoxdur.

Son on ildə hazırlanan Ebola peyvəndlərinin əksəriyyəti "Zair" ştammına qarşı hazırlanıb. Buna görə də səhiyyə işçilərinin hazırkı epidemiya ilə mübarizə imkanları məhduddur.

Uyğun peyvəndin olmaması “halqavari peyvəndləmə” üsulunun tətbiqinə də imkan vermir. Bu üsulda xəstələr və onlarla təmasda olan şəxslər peyvənd edilir. Məqsəd virusun daha çox insana yayılmasının qarşısını almaqdır.

 

Münaqişələr tibbi yardıma çıxışı çətinləşdirir

Epidemiya Konqonun şərqində cəmləşib. Bu bölgədə uzun illərdir davam edən silahlı münaqişələr səhiyyə xidmətlərini zəiflədib və bəzi icmalara çıxışı çətinləşdirib.

Baş verən zorakılıq halları tibbi personal və avadanlıqların hərəkətini gecikdirib və cavab qruplarının xəstəlik yayılan ərazilərə davamlı çıxışına mane olub.

Xəstəxanalar və səhiyyə işçiləri də hücumlara məruz qalıb. Bu vəziyyət yoluxanların aşkarlanmasını, təcrid edilməsini və müalicəsini daha da çətinləşdirib.

Dövlət qurumlarına və xarici təşkilatlara inamsızlıq da insanların şübhəli yoluxma hallarını bildirməsini və səhiyyə qaydalarına əməl etməsini çətinləşdirir.

 

Bölgədə hərəkətlilik

Konqonun şərqindəki şəhərlər məcburi köçkün düşərgələrinin, eləcə də qonşu ölkələrə gedən əsas ticarət və miqrasiya yollarının yaxınlığında yerləşir.

Əhalinin daim hərəkətdə olması yoluxmuş şəxslərlə təmasda olan insanların müəyyən edilməsini və onların bir müddət nəzarətdə saxlanmasını çətinləşdirir.

Yoluxmalar sürətlə artdıqca epidemiyanın qarşısını almaq üçün səhiyyə qurumlarının vaxtı da azalır.

Teqlər

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı yoluxma virus peyvənd maliyyə Ebola epidemiyası sürətli yayılma çatışmazlıq