Hörmüzdəki fasilələr enerji risklərini üzə çıxarır, Pakistan ABŞ neftinə yönəlir

Hörmüz boğazında yaranan fasilələr Pakistanın Körfəz ölkələrindən enerji tədarükündən yüksək asılılığının yaratdığı riskləri üzə çıxarıb. Buna görə ölkə enerji mənbələrini şaxələndirməyə və ABŞ-dən xam neft idxalını artırmağa çalışır. 

Ölkənin ən böyük neft emalı şirkəti “Cnergyico” bu addımı İran müharibəsinin Körfəzdən neft tədarükündə yaratdığı fasilələrdən sonra atıb. Pakistan enerji mənbələrini şaxələndirməyə və Yaxın Şərq neftindən asılılığını azaltmağa çalışır. İslamabad eyni zamanda ABŞ-dən idxalı artırmaqla Vaşinqtonla ticarət balansındakı fərqi azaltmağı və ABŞ-nin tətbiq etdiyi tariflərin aşağı salınmasına nail olmağı hədəfləyir.

“Cnergyico” ABŞ-dən xam neft idxalını artırır

“Cnergyico” ötən il ABŞ-dən xam neft idxalına başlayıb və doqquz ay ərzində təxminən 8,1 milyon barel neft alıb.

Bu həcmin 7,1 milyon bareli iyunda başa çatan maliyyə ilində idxal edilib və təxminən 750 milyon dollar dəyərində olub.

Pakistan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, həmin maliyyə ilində ölkənin ABŞ-dən idxala görə ödənişləri 914 milyon dollar artaraq 3,27 milyard dollara çatıb. Bu artımın təxminən 80 faizi “Cnergyico”nun ABŞ-dən xam neft idxalının payına düşüb. 

“Cnergyico” “Vitol” və digər təchizatçılarla uzunmüddətli müqavilələrlə yanaşı, bazardan əlavə xam neft almaq imkanını da nəzərdən keçirir. Şirkət Pakistanın təklif etdiyi “EXIM Bank” ticarət maliyyələşdirməsi mexanizminə çıxış əldə edərsə, ABŞ-dən xam neft idxalını daha da artıra bilər. Bu mexanizm pakistanlı alıcılara ABŞ ixracatçılarına ödənişləri üç ilədək təxirə salmağa imkan verəcək. 

Pakistan Hörmüzdən asılılığı azaltmağa çalışır

Pakistan neft tədarükündə hələ də əsasən Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən asılıdır. Müharibədən əvvəl ölkənin neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) idxalının təxminən 90 faizi Hörmüz boğazından keçirdi. Bu yüksək asılılıq boğazda yaranan gərginlik fonunda Pakistanın enerji təhlükəsizliyi üçün ciddi risk yaradıb. 

Pakistan buna görə alternativ tədarük marşrutları axtarır. İslamabad Səudiyyə Ərəbistanından xam neftin Hörmüz boğazından yan keçməklə Qırmızı dəniz sahilindəki Yanbu limanı vasitəsilə nəqlini də nəzərdən keçirir. Səudiyyə Ərəbistanı isə regional gəmiçilikdəki fasilələr fonunda Yanbu ilə yanaşı, Misirin Aralıq dənizi sahilində yerləşən Sidi Kerir limanından da istifadə edir. 

Lakin Pakistanın strategiyası yalnız Körfəz neftini ABŞ xam nefti ilə əvəz etməyə yönəlməyib. İslamabad həm enerji təchizatçılarını şaxələndirməyə, həm də alternativ daşınma marşrutları yaratmaqla Hörmüz boğazından asılılığı azaltmağa çalışır. 

“Cnergyico” 1,2 milyard dollarlıq modernləşdirməyə hazırlaşır 

“Cnergyico” neft saxlama sisteminə qoşulacaq ikinci dəniz terminalının yaradılması imkanını da nəzərdən keçirir. Terminal iri tankerlər vasitəsilə xam neft və neft məhsullarının Kəraçi limanlarına daxil olmadan dənizdə yüklənib-boşaldılmasına imkan verəcək. Bu isə limanların yükünü azaltmaqla yanaşı, daşınma prosesini sürətləndirəcək.

Layihə şirkətin 1,2 milyard dollarlıq modernləşdirmə proqramının bir hissəsidir. Proqram “Avro-5” standartlarına uyğun yanacaq istehsalına keçidi, mazut istehsalının azaldılmasını və gündəlik neft emalı gücünün 156 min bareldən təxminən 200 min barelə çatdırılmasını nəzərdə tutur. 

ABŞ xam neftinin daşınmasında çox iri neft tankerlərindən istifadə yükdaşıma xərclərini 25–30 faiz azalda bilər. İkinci dəniz terminalının yaradılması isə tankerlərin yüklənib-boşaldılması prosesini sürətləndirə və şirkətin logistika imkanlarını genişləndirə bilər. 

Daxili tələbin zəif olması səbəbindən “Cnergyico”nun neft emalı müəssisələri hazırda istehsal gücünün orta hesabla cəmi 30–35 faizi ilə işləyir. Buna baxmayaraq, şirkət gələcəkdə neft məhsullarına tələbatın artacağını nəzərə alaraq istehsal gücünü genişləndirməyi planlaşdırır. 

Pakistan üçün məsələ yalnız ABŞ-dən neft idxalını artırmaqla məhdudlaşmır. Hörmüz boğazında yaranan fasilələr ölkənin Körfəz marşrutlarından yüksək asılılığının enerji təhlükəsizliyi üçün yaratdığı riskləri üzə çıxarıb. “Cnergyico”nun ABŞ xam neftinə yönəlməsi, alternativ tədarük marşrutlarının axtarılması və yeni dəniz infrastrukturunun yaradılması Pakistanın neft strategiyasını şaxələndirməyə çalışdığını göstərir. 

Teqlər

Pakistan ABŞ Hörmüz boğazı “Cnergyico” Səudiyyə Ərəbistanı Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri neft xam neft