Konqoda Ebola epidemiyası niyə bu qədər sürətlə yayılır?

Konqo Demokratik Respublikasında Ebola hallarının sayı 5 mini keçib. Virusdan ölənlərin sayı isə 2300 nəfərdən çoxdur. Ebolanın gec aşkarlanması, zəif nəzarət, maliyyə çatışmazlığı və münaqişə virusun daha sürətlə yayılmasına səbəb olub.

May ayında rəsmi olaraq elan edilən Ebola epidemiyası dünyada ikinci ən böyük epidemiya sayılır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, 2014–2016-cı illərdə Qvineya, Liberiya və Syerra-Leonedə 28 mindən çox yoluxma və 11 mindən çox ölüm qeydə alınıb.

Hazırkı epidemiya Ebola virusunun nadir Bundibuqyo növündən qaynaqlanır. Bu növə qarşı təsdiqlənmiş vaksin və effektivliyi sübut olunmuş müalicə yoxdur.

Ebola epidemiyası nə qədər sürətlə yayılır?

Səhiyyə rəsmilərinin məlumatına görə, Ebola yoluxmaları əvvəlki epidemiyalarla müqayisədə beş dəfə daha sürətlə artır.

Konqoda əvvəlki ən böyük Ebola epidemiyası 2018–2020-ci illərdə baş verib. Həmin dövrdə 3 481 yoluxma və 2 299 ölüm qeydə alınıb.

O vaxt yoluxma sayının 2 mini keçməsi 10 aydan çox çəkmişdi. Hazırkı epidemiyada isə bu rəqəmə təxminən iki aya çatılıb.

Hazırkı epidemiya Konqoda qeydə alınan ən böyük Ebola epidemiyasına çevrilib.

Ebola virusu aylar ərzində aşkarlanmadan yayılıb

Ebola virusunun Bundibuqyo növünün mayda epidemiya elan edilməzdən əvvəl bir neçə ay gizli şəkildə yayıldığı bildirilir.

İlk yoluxma halları vaxtında aşkarlanmayıb. Bəzi xəstələrə peritonit diaqnozu qoyulub. Yerli dəfn mərasimləri də virusun yayılmasına təsir edib.

Səhiyyə işçiləri əvvəlcə Ebolanın başqa növünü müəyyən edən testlərdən istifadə ediblər. Kinşasaya göndərilən nümunələrin yoxlanılmasında da problemlər yaranıb.

Bu səbəbdən virus bir müddət aşkarlanmadan yayılıb və epidemiyaya nəzarət çətinləşib.

İyulda “Science” jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, epidemiya böyük ehtimalla yanvarda Monqbvalu mədən şəhərində başlayıb.

• Konqoda Ebola ölümləri 1000-ə yaxınlaşır: Keniyada karantin qalmaqalı

Yoluxmaların çoxu izləmə zəncirindən kənarda qalır

ÜST bildirir ki, iyulda yeni Ebola yoluxmalarının təxminən 80 faizi məlum yoluxma zəncirindən kənarda aşkarlanıb.

Bu, bir çox yoluxmanın virus yayıldıqdan sonra aşkarlanması deməkdir.

İturi əyalətində səhiyyə qrupları məhdud imkanlarla işləyir. Onlar həm şübhəli halları araşdırır, həm də yoluxmuş şəxslərlə təmasda olan insanları müəyyən edib izləyirlər.

Yoluxmaların gec aşkarlanması yeni halların artmasına, bu isə səhiyyə qruplarının iş yükünün çoxalmasına səbəb olur.

Beynəlxalq yardımın azalması Ebola ilə mübarizəni çətinləşdirir

Beynəlxalq yardımın azalması Ebola epidemiyasının aşkarlanmasına və yayılmasının qarşısının alınmasına mənfi təsir göstərib.

Tom Van Bovenin sözlərinə görə, ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID) 2025-ci ildə Konqoda səhiyyə nəzarəti üzrə beşillik proqram hazırlayırdı. Lakin agentliyin fəaliyyəti növbəti il dayandırılıb.

Bundan sonra Ebola ilə mübarizədə maliyyə və işçi çatışmazlığı yaranıb.

İyulun ortalarına qədər ÜST lazım olan vəsaitin yarısından azını toplayıb. Səhiyyə işçiləri isə maaşların ödənilməməsinə etiraz ediblər.

Humanitar yardımların azalması su və sanitariya proqramlarına da təsir göstərib. ABŞ bu proqramların ən böyük maliyyə dəstəkçisi olub.

Təsdiqlənmiş vaksin və müalicə yoxdur

Konqoda 2018–2020-ci illərdə yayılan Ebolanın Zair növünə qarşı vaksin və müalicə mövcuddur.

Hazırkı epidemiyaya səbəb olan Bundibuqyo növünə qarşı isə təsdiqlənmiş vaksin və sübut olunmuş müalicə yoxdur.

Son 10 ildə hazırlanan Ebola vaksinlərinin çoxu Zair növünə qarşı hazırlanıb. Buna görə səhiyyə işçilərinin hazırkı virusla mübarizə imkanları məhduddur.

Uyğun vaksinin olmaması yoluxmuş şəxslərlə təmasda olan insanların peyvənd edilməsini də çətinləşdirir.

Münaqişə bölgəyə çıxışı çətinləşdirir

Ebola epidemiyası əsasən Konqonun şərqində yayılıb. Uzun illər davam edən silahlı münaqişə səhiyyə xidmətlərini zəiflədib və bəzi ərazilərə çıxışı çətinləşdirib.

Zorakılıqlar tibb işçilərinin və tibbi ləvazimatların bölgəyə çatdırılmasını gecikdirib. Yoluxmuş şəxslərlə təmasda olan insanların izlənməsi də çətinləşib.

Xəstəxanalar və səhiyyə işçiləri də hücumlara məruz qalıb. Bu səbəbdən yoluxmaların aşkarlanması, xəstələrin təcrid edilməsi və müalicəsi çətinləşib.

Dövlət qurumlarına və xarici təşkilatlara etimadsızlıq da Ebola ilə mübarizəyə mane olur. Bəzi insanlar şübhəli yoluxma hallarını bildirmir və səhiyyə qaydalarına əməl etmir.

Əhalinin yer dəyişməsi yoluxma hallarına nəzarəti çətinləşdirir

Konqonun şərqi əsas ticarət və miqrasiya yolları üzərində yerləşir. Bu yollar şəhərləri, məcburi köçkün düşərgələrini və qonşu ölkələri birləşdirir.

Əhalinin tez-tez yer dəyişməsi yoluxmuş şəxslərlə təmasda olan insanların müəyyən edilməsini və izlənməsini çətinləşdirir.

Məcburi köçkün düşərgəsində Ebola ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilən ölüm hallarının qeydə alınması da narahatlıq yaradıb. Hərəkətdə olan əhali arasında yoluxmaları izləmək daha çətindir.

Yoluxmalar sürətlə artır. Yeni halların çoxu məlum yoluxma zəncirindən kənarda aşkarlanır. Səhiyyə rəsmiləri epidemiyanı nəzarətə almaq üçün vaxtın azaldığını bildirirlər.

Teqlər

Ebola İturi Epidemiya Yoluxma halları Epidemiya nəzarəti Yoluxucu xəstəliklər Ebola epidemiyası Səhiyyə riski