Tramp Səudiyyə Ərəbistanı ilə mülki nüvə sazişini Konqresə təqdim edib

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Səudiyyə Ərəbistanı ilə nüvə əməkdaşlığına dair sazişi rəsmi olaraq Konqresə təqdim edib. Razılaşma nüvə yayılması və Ər-Riyadın nüvə proqramı ilə bağlı müzakirələr fonunda yeni mərhələ açır.

ABŞ administrasiyasının adını açıqlamayan rəsmisinin “Reuters”ə bildirdiyinə görə, iyul ayında əldə olunan saziş bazar ertəsi Konqresə göndərilib. Sənəd ABŞ şirkətlərinə Səudiyyə Ərəbistanına mülki nüvə texnologiyaları ixrac etməyə imkan verəcək.

Razılaşmaya əsasən, Amerika şirkətləri Səudiyyə Ərəbistanının nüvə infrastrukturunun inkişafında əsas rol oynayacaq. Saziş ABŞ-Səudiyyə Ərəbistanı əlaqələrini gücləndirə və Vaşinqtona krallığın nüvə proqramında mühüm mövqe qazandıra bilər.

30 illik saziş “AP1000” reaktorlarının tikintisini nəzərdə tutur. On milyardlarla dollar dəyərində olan layihədən Kanadanın “Cameco” şirkəti və “Brookfield Asset Management” tərəfindən birgə idarə olunan “Westinghouse” şirkətinin faydalanacağı gözlənilir.

Səudiyyə Ərəbistanının Vaşinqtondakı səfirliyi şərh sorğusuna cavab verməyib.

ABŞ rəsmisi bildirib ki, Trampın mövqeyi dəyişməyib və razılaşma yalnız Səudiyyə Ərəbistanının İbrahim sazişlərinə qoşulacağı halda irəliləyə bilər. Həmin sazişlər İsrail ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Bəhreyn, Mərakeş və Sudan arasında 2020 və 2021-ci illərdə imzalanıb.

Uran zənginləşdirilməsi əsas mübahisə mövzusudur

Razılaşmanın ən həssas məqamlarından biri Səudiyyə Ərəbistanının öz ərazisində uranı zənginləşdirmək hüququ əldə etməsi məsələsidir.

Uran zənginləşdirilməsi mülki nüvə yanacağı üçün istifadə oluna bilər, lakin daha yüksək səviyyələrdə nüvə silahlarının hazırlanması üçün lazım olan materialların əldə edilməsinə imkan yarada bilər.

Bu məsələ ABŞ qanunvericiləri və nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınmasını dəstəkləyən qruplar arasında narahatlıq doğurur. Xüsusilə İran, İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı arasında gərginliyin davam etdiyi bir vaxtda məsələ xüsusi diqqət çəkir.

Ər-Riyad enerji sektorunu şaxələndirmək və karbohidrogenlərdən asılılığı azaltmaq üçün nüvə enerjisini inkişaf etdirmək istədiyini bildirib. Səudiyyə Ərəbistanı həmçinin yerli nüvə yanacağı dövriyyəsinin inkişafına mane olacaq məhdudiyyətləri qəbul etmək istəmədiyini açıqlayıb.

İsraillə normallaşma məsələsi açıq qalır

Nüvə sazişi ABŞ-nin Yaxın Şərqdə münasibətləri yenidən formalaşdırmaq səylərinin bir hissəsi hesab olunur.

“Reuters”in məlumatına görə, Tramp Səudiyyə Ərəbistanının İsraillə diplomatik münasibətlər qurması tələbindən geri çəkilməyib. Bu məsələ Vaşinqton və Ər-Riyad arasında daha geniş strateji razılaşma üzrə danışıqları çətinləşdirib.

Qəzza müharibəsindən sonra Səudiyyə Ərəbistanı İsraillə münasibətlərin normallaşdırılmasına daha ehtiyatlı yanaşır. Ər-Riyad Fələstin dövlətçiliyi və siyasi həll yolunu hər hansı razılaşmanın əsas şərtlərindən biri hesab edir.

Konqresin qərarı gözlənilir

Sazişin Konqresə təqdim edilməsi ABŞ qanunvericiliyinə əsasən tələb olunur və qanunvericilərə razılaşmanı nəzərdən keçirmək imkanı verir.

Razılaşmanın qarşısını almaq üçün Konqres hər iki palatada kifayət qədər səs toplamalı və prezident vetosunu üçdə iki səs çoxluğu ilə aradan qaldırmalıdır. Buna baxmayaraq, proses zamanı xüsusilə uranın zənginləşdirilməsi və təhlükəsizlik təminatları diqqətlə araşdırılacaq.

Tramp administrasiyası üçün bu saziş Səudiyyə Ərəbistanı ilə tərəfdaşlığı gücləndirmək və ABŞ şirkətlərinə krallığın nüvə proqramında əsas rol qazandırmaq imkanı yaradır.

Tənqidçilər isə hesab edirlər ki, əsas məsələ nüvə texnologiyalarına çıxışın regionda əlavə yayılma riskləri yaratmadan təmin olunmasıdır.

Teqlər

Donald Tramp ABŞ Nüvə sazişi Ər-Riyad Səudiyyə Ərəbistanı