BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyi 2027-ci il büdcəsini və ştatını azaldır

Dünyada məcburi köçkünlərin sayının rekord həddə çatacağının proqnozlaşdırıldığı bir vaxtda, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Agentliyi (UNHCR) artan maliyyə təzyiqləri səbəbindən 2027-ci ildə büdcəsini və işçi qüvvəsini daha da azaltmağı planlaşdırır.

“Reuters”in əldə etdiyi büdcə sənədləri və diplomatların məlumatına görə, BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyi 2027-ci il üçün nəzərdə tutulan büdcəni 16 faiz, rəsmi ştat vahidlərinin sayını isə təxminən 3500 yer azaldıb.

Bu dəyişikliklər həyata keçirilərsə, agentliyin büdcəsi və işçi qüvvəsi 2025-ci illə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq.

İşçi qüvvəsində ciddi azalma

Sənədlərə əsasən, müvəqqəti vəzifələr və podratçılar nəzərə alınmadan Qaçqınlar üzrə Agentliyin 2025-ci ildə 16126 büdcə ştatı olub. Bu rəqəm 2026-cı ildə 12051-ə düşüb, 2027-ci il üçün isə 8540 olaraq planlaşdırılır.

Üç diplomatın məlumatına görə, Qaçqınlar üzrə Agentliyin rəsmiləri cümə axşamı Cenevrədə keçirilən iclasda üzv dövlətlərə planlaşdırılan ixtisarlarla bağlı məlumat veriblər.

Agentliyin sözçüsü isə bildirib ki, bu rəqəmlər bütün vəzifələrin faktiki ləğv ediləcəyi anlamına gəlmir. Onun sözlərinə görə, əvvəlki büdcələrdə nəzərdə tutulan bir çox vəzifələr heç vaxt doldurulmayıb.

Nümayəndə əlavə edib ki, əvvəlki büdcələr donorların faktiki maliyyələşdirməsindən daha çox əməliyyat ehtiyaclarını və maliyyə hədəflərini əks etdirib.

“Büdcə məhdudiyyətləri reallıqdır”

BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyi bildirib ki, 2027-ci il üçün gəlir proqnozları ümumilikdə 2026-cı ilin göstəriciləri ilə müqayisə edilə bilər.

“Təşkilat 2025-ci ildə ciddi maliyyə çatışmazlığı ilə üzləşib və nəticədə işçi qüvvəsində əhəmiyyətli ixtisarlara getməyə məcbur olub”, – agentliyin sözçüsü bildirib.

BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyi həmçinin uzun müddət davam edən vəzifələr üzrə təxminən 1000 əməkdaşa şamil olunan məşğulluq siyasətində dəyişikliklər etməyi planlaşdırır. Agentlik bu siyasəti əsaslandırılmamış hesab edir.

“Büdcə məhdudiyyətləri reallıqdır. Lakin biz eyni zamanda BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyini daha çevik, xərclər baxımından səmərəli və hesabatlı etmək üçün hərtərəfli islahat gündəliyini həyata keçiririk”, – sözçü vurğulayıb.

Agentlik təcili yardıma üstünlük verəcək

Qaçqınlar üzrə Agentlik donor maliyyəsinin azalmasından artıq ciddi şəkildə təsirlənib.

Xərcləri azaltmaq üçün agentlik qaçqınlara göstərilən yardımları ixtisar edib, minlərlə iş yerini ləğv edib, Cənubi Afrikadakı regional ofisini bağlayıb və Cenevrədəki mənzil-qərargahını daha ucuz binaya köçürüb.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra münaqişə, təqib və zorakılıqdan qaçan insanlara yardım göstərmək məqsədilə yaradılan BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyi əsasən könüllü ianələr hesabına fəaliyyət göstərir.

Maliyyənin böyük hissəsi donorlar tərəfindən konkret proqramlar üçün ayrılır. Tənqidçilər isə bu sistemi agentliyin əsas struktur zəifliklərindən biri kimi qiymətləndirirlər.

2027-ci il planlarına əsasən, BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyi təcili yardım, qaçqınların müdafiəsi, könüllü qayıdış və məcburi köçkünlərin özünütəminatına dəstək tədbirlərinə üstünlük verəcək.

Ən böyük ixtisar Amerika qitəsində olacaq

BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyinin 2027-ci il üçün təklif olunan büdcəsi 7,14 milyard dollardır. Bu, 2026-cı illə müqayisədə 16 faiz azdır və son on ilin ən aşağı göstəricisidir.

Agentliyin büdcəsi 2025-ci ildə 10,6 milyard dollar təşkil edib.

Bununla belə, BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyinin büdcələri adətən maliyyələşmə hədəfləri kimi müəyyən edilir və nadir hallarda tam təmin olunur.

ABŞ 2025-ci ildə agentliyin ən böyük donoru olub. Həmin il ayrılan 3,6 milyard dollarlıq ümumi maliyyənin dörddə birinə yaxın hissəsi – 800 milyon dollardan çoxu Vaşinqtonun payına düşüb.

ABŞ-nin maliyyələşməsi 2026-cı ildə təxminən 110 milyon dollara qədər azalıb.

Bütün regionlarda maliyyə azalması gözlənilir. Ən böyük ixtisar Amerika qitəsində olacaq – burada maliyyələşmənin təxminən 485 milyon dollara düşəcəyi proqnozlaşdırılır.

Asiya-Sakit okean regionunda 22 faiz, Qərbi və Mərkəzi Afrikada isə 21 faiz azalma nəzərdə tutulur.

Banqladeşdə yaşayan təxminən 1,2 milyon Rohinca qaçqını ağır şəraitlə üzləşməkdə davam edir. Qərbi və Mərkəzi Afrika ölkələri isə Sudandakı müharibə səbəbindən didərgin düşmüş milyonlarla insana ev sahibliyi edir.

Məcburi köçkünlərin sayı rekord həddə çata bilər

İxtisar planları BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyinin dünyada məcburi köçkünlərin sayının 2026-cı ildəki 129,4 milyondan 2027-ci ildə rekord göstəriciyə – 131,2 milyona çatacağını proqnozlaşdırdığı bir vaxta təsadüf edir.

Diplomatların sözlərinə görə, davam edən münaqişələr, xüsusilə Ukrayna və Sudandakı müharibələr məcburi köçkünlüyün əsas səbəbləri sırasındadır.

Cenevrədə keçirilən iclas zamanı bir sıra ölkələr ixtisarların qaçqınlara və daha böyük maliyyə yükü ilə üzləşə biləcək Uqanda və Banqladeş kimi əsas ev sahibi ölkələrə təsiri ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər.

“Hər kəs yorulub. Lakin sistemdən geridə qalanları da itirmək daha pis olardı”, – diplomatlarından biri bildirib.

Digər tərəfdən, bəzi ölkələr BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyinin çətin maliyyə şəraitində fəaliyyətini optimallaşdırmaq səylərini dəstəkləyib.

Büdcə hələ təsdiqlənməyib

2027-ci il büdcəsi hələ ilkin mərhələdədir. Sənədin oktyabr ayında BMT-nin Qaçqınlar üzrə Agentliyinin İcraiyyə Komitəsinin təsdiqinə təqdim olunması gözlənilir.

Son ixtisarlar ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının agentliklə münasibətləri yenidən nəzərdən keçirdiyi bir dövrə təsadüf edir.

BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarı Bərham Saleh Vaşinqtonla əməkdaşlığın davam edəcəyinə ümid etdiyini bildirib. ABŞ rəsmiləri isə digər hökumətləri sığınacaq siyasətinin məhdudlaşdırılması istiqamətində səyləri dəstəkləməyə çağırıblar.

Teqlər

UNHCR BMT qaçqınlar məcburi köçkünlər humanitar yardım maliyyə böhranı ixtisar büdcə