Aİ-nin 11 ölkəsi xarici siyasətdə veto imkanının məhdudlaşdırılmasını təklif edir

Avropa İttifaqına (Aİ) üzv 11 ölkə qurumun xarici siyasət üzrə qərarvermə sistemində dəyişikliklər edilməsinə çağırıb. Onların fikrincə, veto hüququndan həddindən artıq istifadə Aİ-nin beynəlxalq böhranlara vaxtında reaksiya verməsinə mane olur.

Avstriya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almaniya, Lüksemburq, Niderland, Rumıniya, İspaniya və İsveç bununla bağlı Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri Kaya Kallasa və digər üzv ölkələrə qeyri-rəsmi sənəd göndərib.

Sənəd Aİ ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin İrlandiyada keçiriləcək görüşü ərəfəsində təqdim edilib.

Sənəddə xarici və təhlükəsizlik siyasəti üzrə qərarların qəbulunu asanlaşdırmaq məqsədilə beş maddədən ibarət təkliflər paketi yer alıb.

Veto hüququndan asılılığın azaldılması təklif olunur

Hazırda Aİ-nin xarici və təhlükəsizlik siyasəti üzrə əsas qərarların qəbulu üçün bütün 27 üzv ölkənin razılığı tələb olunur. Hətta bir ölkənin etirazı qərarın qəbuluna mane ola və ya prosesi gecikdirə bilər.

11 ölkə hesab edir ki, beynəlxalq qeyri-sabitliyin artdığı bir dövrdə Aİ daha çevik qərarvermə mexanizminə ehtiyac duyur.

Təkliflərdən biri “konstruktiv bitərəflik” prinsipinin daha geniş tətbiq edilməsidir. Bu halda ölkə qərarı dəstəkləməsə belə, digər üzvlərin həmin qərarı həyata keçirməsinə mane olmur.

Ölkələr həmçinin xarici və təhlükəsizlik siyasətinin bəzi sahələrində qərarların səs çoxluğu ilə qəbulunun genişləndirilməsi üçün hüquqi imkanların araşdırılmasını təklif edirlər.

Əlaqəsiz məsələlərə görə qərarların bloklanmaması çağırışı

Sənəddə Aİ üzvlərindən başqa məsələlərlə bağlı fikir ayrılıqlarına görə qərarlara mane olmamaları istənilir.

11 ölkənin fikrincə, üzv dövlətlər ayrı-ayrı məsələlərlə bağlı narahatlıqlarını danışıqlar yolu ilə həll edə biləcəkləri halda bütövlükdə təklifə qarşı çıxmamalıdırlar.

Sənəddə həmçinin Kaya Kallasdan Aİ müqavilələri çərçivəsində xarici siyasət qərarlarının daha səmərəli qəbuluna imkan verə biləcək mövcud mexanizmləri araşdırmaq xahiş olunur.

Keçid müddəası mümkün həll yolu kimi

Təkliflərdən biri keçid mexanizminin tətbiqidir. Bu mexanizm Aİ-yə mövcud sistemi dəyişmədən müəyyən sahələrdə yekdillik prinsipindən səs çoxluğu ilə qərar qəbuluna keçməyə imkan verə bilər.

Səs çoxluğu ilə qərar qəbul edilən sahələrdə ölkələr milli maraqlarını əsas gətirərək qərara etiraz edə bilərlər.

11 ölkənin fikrincə, belə etirazların səbəbləri açıq şəkildə izah olunmalıdır. Bu, fikir ayrılıqlarının müzakirə yolu ilə aradan qaldırılmasına və ortaq həllin tapılmasına kömək edə bilər.

Macarıstanın vetoları islahat çağırışlarını artırıb

Aİ-də bu məsələ ilə bağlı müzakirələr Macarıstanın xarici siyasət qərarlarında veto hüququndan dəfələrlə istifadə etməsindən sonra daha da intensivləşib.

Budapeşt daha əvvəl Rusiyaya qarşı sanksiyalar, eləcə də Ukraynaya maliyyə və hərbi yardımla bağlı bəzi qərarların qəbulunu gecikdirib. Macarıstan bu mövqeyini milli maraqlarının qorunması ilə əsaslandırıb.

Bu ilin əvvəlində isə Macarıstan Ukrayna ilə bağlı Aİ fondlarına tətbiq etdiyi vetonu geri götürüb. Bir sıra üzv ölkələr həmin vəsaitlərin Kiyevə dəstəyə yönəldilməsini istəyib.

Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri Kaya Kallas Avropa Sülh Fondu ilə bağlı maneələrin də aradan qaldırılmasına çağırıb.

“Biz Avropa Sülh Fondunun blokdan çıxarılması üçün çalışırıq. Əgər bu, yaxın günlərdə baş verərsə, bir çox üzv ölkə geri alacağı vəsaiti Ukraynaya yönəldəcəyini bildirib”, – Kallas qeyd edib.

 

Kiçik ölkələr təsir imkanlarının azalacağından narahatdır

Yekdillik prinsipinin zəiflədilməsinə qarşı çıxanlar hesab edirlər ki, veto hüququnun məhdudlaşdırılması kiçik Aİ ölkələrinin mühüm xarici siyasət qərarlarına təsir imkanlarını azalda bilər.

Baltikyanı ölkələr – Estoniya, Latviya və Litva – təşəbbüsü dəstəkləyən 11 ölkə arasında yer almır.

Təklif Fransa və Almaniyanın Aİ-nin xarici siyasətində Kaya Kallasın rolunun artırılması, eyni zamanda milli hökumətlərin prosesdə iştirakının qorunması ilə bağlı daha geniş islahatları müzakirə etdiyi bir vaxtda irəli sürülüb.

Bununla belə, Aİ-nin xarici siyasət üzrə qərarvermə sistemində əsaslı dəyişikliklərin edilməsi üçün bütün üzv ölkələrin razılığı tələb oluna bilər.

Sənəd Bolqarıstan, Xorvatiya, Kipr, Çexiya, Estoniya, Yunanıstan, Macarıstan, İrlandiya, İtaliya, Latviya, Litva, Malta, Polşa, Portuqaliya, Slovakiya və Sloveniyanın xarici işlər nazirlərinə də göndərilib. 

• Aİ-yə daxil olan 10-dan çox ölkə Livan missiyasını dəstəkləməyə hazırdır

• İsrailin Livana hava zərbələri 11 nəfərin həyatına son qoyub

• Livan Yaxın Şərqdə ilk dəfə olaraq ölüm hökmünü ləğv edib

Teqlər

Avropa İttifaqı veto xarici siyasət qərarvermə sistemi Almaniya Lüksemburq Niderland Rumıniya