Səudiyyə Ərəbistanı iki risk arasında: Hörmüz böhranı və husi təhdidi

Hörmüz boğazında neft daşımalarının pozulması və Qırmızı dəniz istiqamətində husi təhdidinin güclənməsi Səudiyyə Ərəbistanının enerji ixracını eyni vaxtda iki istiqamətdən risk altında qoyur.

Səudiyyə Ərəbistanının üzləşdiyi problem ölkənin cənubundakı neft obyektlərinə son husi hücumları ilə məhdudlaşmır. Krallıq şərqdə Hörmüz boğazında enerji ixracının pozulması, qərbdə isə Qırmızı dənizdə təhlükəsizlik risklərinin artması ilə üzləşir.

Səudiyyə Ərəbistanı ilə husi qüvvələri arasında gərginliyin artmasından sonra husilər ölkənin cənubundakı bir neçə obyektə, o cümlədən Cizan, Əbha və Nəcrandakı enerji infrastrukturuna raket və dronlarla hücum ediblər. Hücumlar yanğınlara səbəb olub, bəzi obyektlərdə fəaliyyət müvəqqəti dayandırılıb.

Cizanda gündə təxminən 400 000 barel xam neft emal etmək gücünə malik zavod yerləşir. Əsas ixrac yolları bağlandıqda və ya məhdudlaşdıqda Səudiyyə Ərəbistanı alternativlərdən istifadə etməli olur.

Alternativ neft ixracı yolları

Səudiyyə Ərəbistanı illərdir Hörmüz boğazından yan keçən ixrac infrastrukturu yaradır.

Ölkənin Şərq-Qərb neft kəməri xam nefti şərqdəki yataqlardan Səudiyyə Ərəbistanı ərazisi boyunca Qırmızı dəniz sahilində yerləşən Yənbu şəhərinə daşıyır. Bu kəmər Ər-Riyada nefti Hörmüz boğazından keçirmədən beynəlxalq bazarlara çıxarmaq imkanı verir. Lakin husilərin Qırmızı dəniz ətrafında da fəaliyyətini genişləndirməsi həmin istiqamət üçün ayrıca təhlükə yaradır.

Şərq-Qərb kəməri gündə 7 milyon barelədək neft daşımaq gücünə malikdir. Bunun təxminən 5 milyon barellik hissəsindən xam neftin ixrac üçün tankerlərə yüklənməsində istifadə oluna bilər. Qalan hissə isə neft emalı zavodlarının təchizatına yönəldilir.

Bununla belə, alternativ ixrac yolu Səudiyyə Ərəbistanının üzləşdiyi təhlükəsizlik risklərini aradan qaldırmır. Husilər son dövrdə diqqəti birbaşa ölkənin enerji infrastrukturuna yönəldiblər. Belə hücumlar neft ixracı başqa yollarla davam etdiyi halda da Ər-Riyada təzyiq göstərməyə imkan verir.

Qruplaşma daha əvvəl Səudiyyə Ərəbistanının neft infrastrukturunu hədəfə alıb və Qırmızı dənizdə gəmiçiliyi təhdid edib. Ölkənin cənubuna edilən son hücumlar münaqişəni krallığın qərb sahilinə çıxışını təmin edən infrastruktura daha da yaxınlaşdırıb.

Qırmızı dəniz yolu Səudiyyə Ərəbistanına Hörmüz boğazına demək olar ki, alternativi olmayan ölkələrlə müqayisədə mühüm üstünlük verir. Lakin bu istiqamətin daşıma imkanları məhduddur və husi hücumlarına açıqdır.

Məsələnin iqtisadi əhəmiyyəti də böyükdür. Neft sektorunun payına Səudiyyə Ərəbistanının ümumi daxili məhsulunun təxminən 22 faizi, dövlət gəlirlərinin yarıdan çoxu və ixracının təxminən 60 faizi düşür.

Hesablamalara görə, neftin orta illik qiymətinin 10 dollar artması büdcə gəlirlərini ÜDM-in təxminən 2,3 faizi həcmində yüksəldə bilər.

Eyni zamanda, orta illik neft ixracının gündə 1 milyon barel azalması büdcə gəlirlərinin və ixrac həcminin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Səudiyyə rəsmiləri hazırda məhz bu riskləri idarə etməyə çalışırlar.

Husi təhdidi yenidən güclənir

Mövcud iqtisadi şəraitdə husilərlə son qarşıdurma Səudiyyə Ərəbistanının ərazisinə, milli infrastrukturuna və iqtisadi maraqlarını qorumaq imkanlarına birbaşa təsir göstərən təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirilir.

Ər-Riyad husiləri Yəməndə fəaliyyət göstərən və İranın dəstəklədiyi silahlı qruplaşma hesab edir. ABŞ-İran müharibəsinin Körfəz regionunda yaratdığı pozuntular fonunda husilərin Səudiyyə Ərəbistanına təzyiqi də artır.

Səudiyyə rəsmiləri husiləri ölkənin strateji obyektlərini və infrastrukturunu qəsdən hədəfə almaqda ittiham edirlər. Husilər isə hücumların Yəməndə nəzarət etdikləri ərazilərə qarşı Səudiyyə Ərəbistanının hərbi əməliyyatlarına cavab olduğunu bildirirlər.

Qruplaşma Səudiyyə Ərəbistanının hərbi əməliyyatlarını dayandırmasını, nəzarətindəki liman və hava limanlarına qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılmasını, husi rəsmilərinin maaşlarının ödənilməsini və müharibə itkilərinə görə təzminat verilməsini tələb edir.

Səudiyyə Ərəbistanı husi hücumlarını pisləyir və Yəməndə qruplaşmaya qarşı döyüşən qüvvələri dəstəkləməyə davam edir.

Krallıq bir tərəfdən İranla daha geniş qarşıdurmaya birbaşa cəlb olunmamağa çalışır, digər tərəfdən isə husi hücumlarının cənub sərhədində yeni təhlükəsizlik vəziyyəti yaratmasına imkan vermək istəmir.

Beləliklə, Səudiyyə Ərəbistanı iki müxtəlif istiqamətdən təzyiqlə üzləşir. Hörmüz boğazındakı pozuntular ABŞ-İran müharibəsi, Qırmızı dənizdə yaranan təhlükə isə husilərlə əlaqələndirilir. Regionda gərginliyin artması fonunda “Brent” markalı neftin qiyməti bir barel üçün 100 dolları ötüb.

Səudiyyə Ərəbistanını narahat edən əsas məsələ yalnız növbəti husi raket hücumu deyil. Başlıca risk Yəmən cəbhəsinin ABŞ-İran müharibəsi ilə daimi şəkildə əlaqələnməsi və krallığın cənub sərhədi, Qırmızı dəniz və Körfəz istiqamətlərindən eyni vaxtda təzyiq altında qalmasıdır.

Teqlər

Səudiyyə Ərəbistanı Husilər Hörmüz boğazı Ər-Riyad raket hücumu dron hücumu