Günün icmalı - 11 sentyabr 2026

AnewZ “Günün icmalı” rubrikasında əsas yenilikləri təqdim edir. Sentyabrın 11-də səhiyyə sahəsində baş verən əsas hadisələrə nəzər salırıq.

1. ÜST: Siqaret çəkmək qadın və kişilərdə reproduktiv qabiliyyəti azalda bilər

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) yeni hesabatına görə, tütündən istifadə və passiv siqaret tüstüsünə məruz qalma həm qadınlarda, həm də kişilərdə reproduktiv qabiliyyətin azalması ilə əlaqələndirilir. Siqaret çəkən qadınlarda sonsuzluq riski çəkməyənlərlə müqayisədə 40 faiz yüksəkdir. Kişilərdə isə siqaret çəkmək spermanın keyfiyyətinin pisləşməsi və cinsi funksiyanın pozulması ilə nəticələnə bilər.

Hesabatda siqaret çəkməyin ekstrakorporal mayalanma (IVF) kimi reproduktiv müalicələrin uğur göstəricilərinin azalması ilə də əlaqəli olduğu bildirilir. Passiv siqaret tüstüsünə məruz qalmanın da risk yarada biləcəyi qeyd olunur. ÜST tibb işçilərini hamiləlik planlaşdıran şəxslərə siqareti tərgitmək üçün dəstək göstərməyə çağırır.

2. Araşdırma: Hamiləlik zamanı parasetamol qəbulu qızlarda reproduktiv inkişaf fərqləri ilə əlaqələndirilir

Kopenhagendə üç aylıq 302 qız körpənin iştirakı ilə aparılan araşdırmada ana bətnində parasetamola məruz qalan körpələrin yumurtalıq və uşaqlıqlarının orta hesabla daha kiçik, yumurtalıq follikullarının sayının isə daha az olduğu müəyyən edilib. Hamiləliyin 17-ci həftəsindən əvvəl parasetamola məruz qalanlarda antimüller hormonunun (AMH) səviyyəsi də daha aşağı olub.

Körpəlikdən yeniyetməlik dövrünədək müşahidə edilən 1 210 qızın məlumatlarının təhlili də oxşar fərqlərin davam etdiyini göstərib. Tədqiqatçılar vurğulayıblar ki, nəticələr müşahidə olunan fərqlərin məhz parasetamoldan qaynaqlandığını və ya gələcəkdə reproduktiv qabiliyyətə təsir göstərəcəyini sübut etmir. Hamiləlik zamanı parasetamoldan istifadəyə dair mövcud tibbi tövsiyələr dəyişməyib.

3. İndoneziyada məktəblərdə pulsuz yemək proqramı ilə bağlı ilk hüquqi şikayət edilib

Şimali Sumatrada 60 valideyn Prezident Prabovo Subiantonun əsas təşəbbüslərindən biri olan pulsuz yemək proqramı çərçivəsində paylanan qidalardan yüzlərlə uşağın xəstələnməsindən sonra İndoneziyanın Milli Qidalanma Agentliyi ilə bağlı polisə şikayət edib. Bu, proqramla bağlı ilk hüquqi addımdır.

Şikayətdə mümkün səhlənkarlığın araşdırılması, məsul şəxslərin müəyyən edilməsi və zərərçəkmiş ailələrə kompensasiya ödənilməsi tələb olunur. Valideynlər ayrıca məhkəmə iddiası qaldırmağa da hazırlaşırlar. 13 milyard dollarlıq proqram indiyədək 50 mindən çox qida zəhərlənməsi halı ilə əlaqələndirilib. Proqramın idarə olunması ilə bağlı problemlər və korrupsiya iddiaları da səsləndirilir.

4. Hindistanda qida təhlükəsizliyi reydləri sistemdəki daha dərin problemləri kölgədə qoyur

Maharashtra ştatının qida təhlükəsizliyi üzrə komissarı Tukaram Mundhe restoranlarda keçirdiyi reydlər və standartlara uyğun olmayan ərzaqların müsadirəsi ilə sosial mediada geniş tanınıb. Onun milyonlarla izləyicisi var.

Lakin sosial mediada yayılan görüntülərin arxasında qida təhlükəsizliyi sisteminin daha geniş problemləri dayanır. Parlament hesabatlarında illərdir akkreditasiyası olmayan laboratoriyaların fəaliyyəti, məlumat bazalarının çatışmazlığı və kadr çatışmazlığı kimi problemlər göstərilir. Qida məhsullarının qablaşdırılmasının ön hissəsində xəbərdarlıq nişanlarının tətbiqi ilə bağlı mübahisələr isə iri şirkətlərin lobbiçilik fəaliyyəti ilə bağlı suallar doğurub. İstehlakçıların qida təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı yüksəkdir. Eyni zamanda, ölkədə nəzarət sisteminin reydlərdən daha davamlı islahatlara keçib-keçə bilməyəcəyi müzakirə olunur.

5. Konqoda Ebola ilə mübarizəyə kadr və maliyyə çatışmazlığı mane olur

ÜST bildirir ki, ixtisaslı işçi qüvvəsinin, sahədə çalışan tərəfdaş təşkilatların və maliyyənin çatışmazlığı Konqo Demokratik Respublikasında Ebola xəstələrinin müalicə imkanlarının genişləndirilməsini çətinləşdirir. Epidemiya artıq altı əyalətə yayılıb.

59 mərkəzdə təxminən 1 400 çarpayı hazırlanıb, lakin daha 1 600 çarpayıya ehtiyac var. Bunun üçün təxminən 5 000 əlavə tibb işçisinin cəlb olunması tələb olunur. Rəsmilər Ebola müalicə mərkəzlərini idarə etmək təcrübəsinə malik iri təşkilatların sayının az olduğunu bildirir və donorları 1,3 milyard dollarlıq mübarizə planına maliyyə dəstəyini artırmağa çağırırlar.

Teqlər

Günün icmalı ÜST siqaret Hindistan parasetamol hamiləlik İndoneziya tütün məhsulları