Dünya liderləri Nyu-Yorkda toplaşır: BMT-nin nəticə əldə etdiyi 5 sahə

Dünya liderləri BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası üçün Nyu-Yorkda toplaşarkən təşkilat müharibələr, məcburi köçkünlük, iqlim problemləri və dərinləşən geosiyasi fikir ayrılıqları ilə üzləşir.

BMT çox vaxt qarşısını ala bilmədiyi münaqişələrə görə tənqid olunur. Bununla yanaşı, təşkilatın son illərdə daha az diqqət çəkən bir sıra nailiyyətləri də olub. Bunlara COVID-19 pandemiyası zamanı vaksinlərin çatdırılması, böhran bölgələrində ərzaq və tibbi yardımın təmin edilməsi, eləcə də qlobal problemlərin həlli üçün dövlətlər arasında əməkdaşlığın təşviqi daxildir.

BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası sentyabrın 8-də başlayıb, ümumi debat isə sentyabrın 22-də başlayacaq. Dünya liderlərinin Baş Assambleyada çıxışları ərəfəsində BMT sisteminin son illərdə nəzərəçarpacaq nəticələr əldə etdiyi beş sahəyə nəzər salaq.

1. COVID-19 pandemiyasına qlobal cavab

BMT sistemi COVID-19 pandemiyası ilə qlobal mübarizənin əlaqələndirilməsində mühüm rol oynayıb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) səhiyyə ilə bağlı tövsiyələr verib və ölkələr arasında fəaliyyəti əlaqələndirib. UNICEF isə vaksinlərin dünya ölkələrinə çatdırılmasına kömək edib.

Pandemiya səhiyyə xidmətlərinə və vaksinlərə çıxışda böyük bərabərsizlikləri üzə çıxarıb. Eyni zamanda qlobal fövqəladə vəziyyət zamanı beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini göstərib.

2025-ci ilin mayında ÜST-yə üzv ölkələr gələcək pandemiyalara hazırlığı gücləndirmək və onlara qarşı daha effektiv mübarizə aparmaq məqsədilə dünyada ilk Pandemiya Sazişini qəbul ediblər.

2. Humanitar yardımın çatdırılması

BMT qurumları müharibələrdən, təbii fəlakətlərdən və digər humanitar böhranlardan zərər çəkən milyonlarla insana yardım göstərməkdə davam edir.

2024-cü ildə BMT və tərəfdaşları 116 milyondan çox insana həyati yardım göstərib və müdafiəsini təmin edib. Bura ərzaq, sığınacaq, tibbi yardım, su və sanitariya xidmətləri daxil olub.

3. Gələcək üçün qlobal əməkdaşlıq

2024-cü ilin sentyabrında BMT-yə üzv ölkələr “Gələcək naminə Pakt”ı qəbul ediblər. Sənəddə sülh və təhlükəsizlik, dayanıqlı inkişaf, texnologiya və qlobal idarəetmə sahələri üzrə öhdəliklər müəyyən edilib.

Pakt rəqəmsal texnologiyalar və süni intellektin idarə olunması sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın əsaslarını müəyyən edən “Qlobal Rəqəmsal Saziş”i də əhatə edir.

“Gələcək naminə Pakt” bu problemləri təkbaşına həll edə bilməz. Lakin sənədin qəbulu BMT-yə üzv ölkələri beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirməyə yönəlmiş bir sıra öhdəliklər ətrafında birləşdirib.

4. Dayanıqlı inkişaf sahəsində irəliləyiş

BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri 2015-ci ildə qəbul edildikdən sonra bir sıra sahələrdə irəliləyişə töhfə verib. Bununla belə, irəliləyiş bütün sahələrdə eyni deyil və bir çox hədəfə 2030-cu ilədək çatmaq üçün nəzərdə tutulan tempdən geri qalınır.

BMT-nin məlumatına görə, 2015-ci ildən bəri təxminən bir milyard insan təhlükəsiz içməli suya, 1,2 milyard insan isə təhlükəsiz sanitariya xidmətlərinə çıxış əldə edib.

Bərpa olunan enerji mənbələrindən elektrik enerjisi istehsalı gücü də artmaqda davam edib.  2024-cü ildə dünyada bu gücün adambaşına düşən həcmi* rekord həddə — 544 vata çatıb.

Bu irəliləyişlərə baxmayaraq, yüz milyonlarla insan hələ də əsas xidmətlərə çıxışdan məhrumdur. Bu isə 2030-cu ilədək qarşıda böyük problemlərin qaldığını göstərir.

5. Sülh quruculuğu və münaqişələrin qarşısının alınması

BMT münaqişələrin başlamasının, genişlənməsinin və davam etməsinin qarşısını almaq üçün sülhməramlı əməliyyatlardan, vasitəçilikdən və siyasi missiyalardan istifadə edir.

2024-cü ildə BMT 11 sülhməramlı əməliyyat, həmçinin münaqişələrin qarşısının alınması və həlli istiqamətində fəaliyyət göstərən 40 xüsusi siyasi missiya və ofis vasitəsilə fəaliyyət göstərib.

Bu səylərin nəticələri hər zaman dərhal görünmür. Bəzi hallarda irəliləyiş atəşkəsin qorunması, mülki əhalinin müdafiəsi, gərginliyin daha da artmasının qarşısının alınması və ya münaqişədən sonra həyatını bərpa edən icmalara dəstək göstərilməsi deməkdir.

• BMT Baş Assambleyasında müharibələr və qlobal böhranlar gündəmdədir

• BMT Baş Assambleyası: Nyu-York görüşlərindən nə gözlənilir?

Teqlər

ABŞ Nyu-York BMT dünya liderləri COVİD-19 pandemiyası ÜST qlobal əməkdaşlıq