Soyadan nadir torpaq elementlərinədək: Tramp–Si danışıqlarının əsas mövzuları

ABŞ Prezidenti Donald Tramp sentyabrın 24-də Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpini Ağ Evdə qəbul edəcək. Bazar iştirakçıları isə təkcə iki liderin danışıqlarının siyasi nəticələrini deyil, əsas əmtəələrin ticarətinə dair mümkün razılaşmaları da diqqətlə izləyəcəklər.

Sammit soya paxlası və xam neftdən tutmuş mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və nadir torpaq elementlərinədək bir sıra mühüm məhsulların ticarət perspektivlərinə dair siqnallar verə bilər.

Kənd təsərrüfatı məhsulları, enerji və kritik minerallar ABŞ ilə Çin arasındakı ticarət mübahisəsinin əsas mövzularına çevrilib. Alışların artırılması, tariflərin azaldılması və ixrac məhdudiyyətlərinin yumşaldılmasına dair hər hansı razılaşma qlobal təchizat zəncirlərinə və qiymətlərə təsir göstərə bilər.

Bazarlar həmçinin Vaşinqtonda veriləcək vədlərin real tədarüklərə çevrilməsini diqqətlə izləyəcəklər.

Soya paxlası: Razılaşma üçün əlverişli zəmin

Soya paxlası danışıqlarda əsas diqqət mərkəzində olan məhsullardan biri ola bilər.

Çin dünyanın ən böyük soya idxalçısıdır, ABŞ isə ənənəvi olaraq onun əsas təchizatçılarından biri olub. “Reuters”in məlumatına görə, 2024-cü ildə ABŞ-nin Çinə kənd təsərrüfatı məhsulları ixracının dəyəri təxminən 29 milyard dollar təşkil edib.

Ağ Evin məlumatına görə, ötən il Busanda əldə olunan razılaşma çərçivəsində Çin 2026–2028-ci illərin hər birində ABŞ-dən ən azı 25 milyon metrik ton soya paxlası almağı öhdəsinə götürüb. ABŞ rəsmiləri həmçinin bildiriblər ki, Trampın mayda Pekinə səfəri zamanı Çin 2028-ci ilədək hər il ən azı 17 milyard dollar dəyərində ABŞ kənd təsərrüfatı məhsulları almağa razılıq verib.

Pekin bu öhdəliklərin hamısını açıq şəkildə təsdiqləməyib.

Bununla belə, “Reuters”in məlumatına görə, Çin soya alışı üzrə müəyyən edilmiş hədəfə doğru irəliləyir. İndi əsas diqqət Vaşinqton və Pekinin tarif güzəştləri və digər tədbirlər vasitəsilə kənd təsərrüfatı ticarətini daha da genişləndirmək imkanlarına yönəlib.

ABŞ-nin Çinə kənd təsərrüfatı ixracında mühüm yer tutan sorqo və qarğıdalı da danışıqlarda gündəmə gələ bilər.

Lakin Çinin alternativ tədarük mənbələri də var. Braziliya dünyanın əsas soya ixracatçılarından biridir. Tariflər səbəbindən ABŞ məhsulları bahalaşarsa, Çin alıcıları sifarişlərini digər təchizatçılara yönəldə bilərlər.

Bu səbəbdən yeni razılaşma ABŞ kənd təsərrüfatı bazarlarında müsbət gözləntilər yarada bilər. Lakin onun uzunmüddətli təsiri Çin alıcılarının ABŞ təchizatçılarına yönəldəcəyi sifarişlərin həcmindən asılı olacaq.

Neft və LNG: Enerji ticarətində canlanma

Enerji sammitin əmtəə ticarətinə birbaşa təsir göstərə biləcəyi digər mühüm sahədir.

Çin zaman-zaman ABŞ-dən xam neft və təbii qaz alıb. Lakin Pekinin ABŞ enerji məhsullarına tariflər tətbiq etməsindən sonra ticarətin həcmi azalıb.

“Reuters”in məlumatına görə, enerji məhsullarına tətbiq olunan tariflər qarşılıqlı tariflərin azaldılması ilə bağlı razılaşmaya daxil edilərsə, ABŞ-nin Çinə neft və qaz ixracı bərpa oluna bilər.

Ticarətdəki son fasilədən əvvəl, 2020–2024-cü illərdə Çinin ABŞ-dən aldığı enerji məhsullarının illik dəyəri təxminən 7,5 milyard dollardan 12 milyard dollaradək dəyişib.

Lakin Çin tələbinin bərpası ABŞ LNG istehsalçıları üçün satışların dərhal kəskin artacağı anlamına gəlmir.

Çin şirkətləri ABŞ təchizatçıları ilə bağlanmış bəzi uzunmüddətli müqavilələr üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməyə davam edirlər. Bu müqavilələr üzrə alınan LNG-nin bir hissəsi Çində istifadə edilmədən digər bazarlara satılır.

Bu fərq mühümdür. Ticarət razılaşması ABŞ-nin enerji ixracının dəyərini artıra bilər, amma bu, Çində eyni həcmdə əlavə tələbatın yaranması anlamına gəlmir.

Sanksiyalar neft bazarına təsir göstərə bilər

Sammit Vaşinqtonun Çinin Rusiya və İrandan neft alışlarına münasibətini nəzərdən keçirdiyi bir vaxta təsadüf edir.

Çin uzun müddətdir hər iki ölkənin əsas neft alıcılarından biridir. ABŞ isə bu ticarətdə iştirak edən şirkətlərə və digər qurumlara sanksiyalar tətbiq edib.

Tramp daha əvvəl bəzi sanksiyaların yumşaldıla biləcəyini bildirib. ABŞ administrasiyası eyni zamanda İran neftinin ticarətində iştirak edən maliyyə qurumlarına qarşı əlavə tədbirləri nəzərdən keçirib.

Bu sahədə hər hansı dəyişiklik yalnız ABŞ və Çinə deyil, bütövlükdə qlobal neft bazarına təsir göstərə bilər. Çünki Rusiya və İran nefti qlobal təklifin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir.

Treyderlər sammitdən sonra bu neft axınlarına təsir edən qaydalarda mümkün dəyişiklikləri izləyəcəklər.

Nadir torpaq elementləri: Strateji əmtəə

Nadir torpaq elementləri danışıqların ən həssas mövzularından biri ola bilər.

Çin nadir torpaq elementlərinin hasilatı, emalı və saflaşdırılması üzrə qlobal təchizat zəncirində üstün mövqeyə malikdir. Bu materiallardan elektronikadan və elektrikli avtomobillərdən tutmuş aerokosmik və müdafiə avadanlıqlarınadək müxtəlif məhsulların istehsalında istifadə olunur.

Pekinin ABŞ-yə ixraca tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər ticarət mübahisəsinin qısa müddətdə təchizat zəncirinə təsir göstərə biləcəyini artıq ortaya qoyub.

Çindən tədarük artmağa başlasa da, mübahisə hələ tam həllini tapmayıb. “Reuters”in məlumatına görə, ABŞ-nin strateji əhəmiyyətli sahələrində fəaliyyət göstərən bəzi şirkətlər hələ də zəruri materialları əldə etməkdə çətinlik çəkirlər, bəzi Çin ixracatçıları isə amerikalı müştərilərə məhsul göndərməyə tərəddüd edirlər.

• Çin ŞƏT sammitində yeni ticarət yolları və tərəfdaşlıqlar qurur

“Reuters”in 21 sentyabr tarixli məlumatına görə, Çin dünyada nadir torpaq elementlərinin hasilatının 70 faizədək, emal və istehsalın isə 85 faizdən çox hissəsinə nəzarət edir. Bu göstəricilər məsələnin danışıqlarda mühüm yer tutmasının səbəbini göstərir.

ABŞ bu resurslara daha etibarlı çıxış əldə etməyə çalışır, Çin isə qısa müddətdə əvəzlənməsi çətin olan təchizat zənciri üzərində əhəmiyyətli təsirini qoruyur.

Bazarlar sammitdən nə gözləyir

Sammitin bazarlara verəcəyi əsas siqnal konkret razılaşmanın əldə olunması ilə məhdudlaşmaya bilər.

Bazar iştirakçıları iki hökumətin siyasi öhdəlikləri real əmtəə dövriyyəsinə çevirə biləcəyini görmək istəyəcəklər.

Soya məsələsində əsas diqqət Çinin ABŞ fermerlərindən faktiki alışlarına yönələcək. Enerji sahəsində isə tariflərin ABŞ nefti və mayeləşdirilmiş təbii qazının (LNG) Çin bazarında rəqabət qabiliyyətini artıracaq səviyyədə azaldılması önəm daşıyacaq. Nadir torpaq elementləri ilə bağlı isə ABŞ şirkətlərinin müvəqqəti güzəştlərdən asılı qalmadan davamlı təchizat əldə etməsi diqqət mərkəzində olacaq.

Sammit ABŞ ilə Çin arasında ticarət gərginliyinin nisbətən səngidiyi, lakin əsas fikir ayrılıqlarının hələ də qaldığı bir vaxtda keçirilir. Xarici Əlaqələr Şurasının (CFR) məlumatına görə, may görüşündən sonra yaranan nisbi sabitliyə baxmayaraq, yüksək tariflər, nadir torpaq elementləri ilə bağlı məhdudiyyətlər və texnologiyalara tətbiq edilən nəzarət tədbirləri tərəflər arasında əsas gərginlik mənbələri olaraq qalır.

Bu vəziyyət əmtəə bazarları üçün iki mümkün ssenari yaradır.

Ticarət məhdudiyyətlərinin daha da yumşaldılması istehsalçılar və ixracatçılar üçün bazar şəraitini daha proqnozlaşdırılan edə bilər. Lakin danışıqlar əsas fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmasa, əmtəə bazarları tariflər, ixrac məhdudiyyətləri və sanksiyalarda qəfil dəyişikliklərə qarşı həssas olaraq qala bilər.

• Çin Ayın uzaq tərəfindən götürülmüş torpaq nümunəsini BMT-yə təqdim edib
• “McDonald’s” Çində ilk xüsusi dronla çatdırılma marşrutunu açıb
• BRICS sammiti: Çin süni intellektin inkişafı üçün açıq mənbə platforması yaradacaq

Teqlər

Donald Tramp Si Cinpin ABŞ Çin ABŞ-Çin münasibətləri neft nadir torpaq elementləri LNG soya paxlası