Tramp Danimarka və Qrenlandiya ilə ABŞ-nin adadakı hərbi mövcudluğunun genişləndirilməsinə dair saziş imzalayıb

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen və Qrenlandiyanın Baş naziri Yens-Frederik Nilsen sentyabrın 22-də ABŞ-nin Qrenlandiyadakı hərbi mövcudluğunu genişləndirməyə dair saziş imzalayıblar. Razılaşma ada ətrafında aylardır davam edən gərginliyi azaltmağa yönəlib.

Saziş Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyası çərçivəsində imzalanıb. Sənəd Trampın daha əvvəl ABŞ-nin Qrenlandiya üzərində nəzarəti ələ keçirmək niyyəti ilə bağlı açıqlamalarından fərqli yanaşma nəzərdə tutur.

Razılaşmaya əsasən, ABŞ-nin adadakı hərbi mövcudluğu genişləndirilə bilər. Qrenlandiya isə Danimarka Krallığının tərkibində muxtar ərazi statusunu qoruyur.

Danimarka və Qrenlandiya rəsmilərinin bildirdiyinə görə, sazişdə Danimarka Krallığının suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə, həmçinin Qrenlandiya xalqının öz müqəddəratını təyin etmək hüququna hörmət prinsipi təsbit olunub.

Saziş qüvvəyə mindikdən sonra ABŞ Pituffik kosmik bazasında fəaliyyətini genişləndirə və “Qızıl Günbəz” raketdən müdafiə sistemi çərçivəsində adadakı hərbi imkanlarını artıra biləcək. Sənəd Narsarsuaq və Mestersviqdə əlavə hərbi ərazilərin ayrılmasını da nəzərdə tutur.

Tramp bildirib ki, ABŞ Qrenlandiyadakı hərbi mövcudluğunu genişləndirməyə başlayacaq. O, adanın ABŞ-nin təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.

Saziş ABŞ-nin Qrenlandiyadakı hərbi mövcudluğunun hüquqi əsasını təşkil edən 1951-ci il müdafiə sazişinə dəyişiklik edir.

Trampın əvvəlki mövqeyindən fərqli yanaşma

Tramp daha əvvəl Qrenlandiyanı əldə etmək üçün hərbi və ya iqtisadi gücdən istifadə ehtimalını istisna etməmişdi. Bu açıqlamalar NATO daxilində gərginliyə səbəb olmuş və Danimarka ilə Qrenlandiya rəsmilərinin iştirakı ilə aylarla davam edən danışıqlara yol açmışdı.

Yeni saziş isə ABŞ-nin adadakı hərbi mövcudluğunun genişləndirilməsinə imkan yaradır. Sənəd həmçinin ABŞ-nin rəqiblərinin Qrenlandiyada hərbi bazalar yaratmasını və strateji əhəmiyyətli sahələrə sərmayə qoymasını məhdudlaşdırır.

Frederiksen bildirib ki, saziş NATO-nun əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir və Qrenlandiya xalqının öz müqəddəratını təyin etmək hüququna hörmət edir.

Nilsen isə NATO-nun Arktikada güclü mövcudluğunu qoruyub saxlamasının vacibliyini vurğulayıb.

Qrenlandiyanın strateji mövqeyi

Qrenlandiya Arktika ilə Şimali Amerika arasında yerləşir və Avropa ilə Şimali Amerikanı birləşdirən marşrutlar baxımından strateji mövqeyə malikdir. Ada həmçinin zəngin mineral və enerji ehtiyatlarına malikdir.

ABŞ İkinci Dünya müharibəsindən bəri Qrenlandiyada hərbi mövcudluğunu qoruyub saxlayır və hazırda adanın şimal-qərbində yerləşən Pituffik kosmik bazasını idarə edir.

Yeni saziş ABŞ-nin Soyuq müharibədən sonra Qrenlandiyada planlaşdırdığı ən böyük hərbi infrastruktur genişləndirmələrindən biri hesab olunur. Soyuq müharibə dövründə ABŞ-nin adada çoxsaylı hərbi obyektləri var idi.

• Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif Nyu-Yorka səfər edib
• Ərdoğan BMT Təhlükəsizlik Şurasında veto hüququnun ləğvinə çağırıb
• BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasında Qəzza, Ukrayna və Yaxın Şərq münaqişələri diqqət mərkəzindədir

Teqlər

Donald Tramp ABŞ Mette Frederiksen Yens-Frederik Nilsen Qrenlandiya Danimarka hərbi mövcudluq Arktika Şimali Amerika