Hörmüzdən BMT-yə: Müharibə Yaxın Şərqi yenidən formalaşdırır

Yaxın Şərqdə müharibənin təsirləri bir neçə ölkəni və mühüm ticarət yollarını əhatə edir. Bu həftə BMT Baş Assambleyasında çıxış edən region liderləri İranla qarşıdurma, Qəzzadakı vəziyyət və Qırmızı dənizdə gəmiçilik üçün yaranan risklərlə bağlı fərqli mövqelər səsləndiriblər.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ölkəsinin ABŞ-nin təzyiqinə boyun əyməyəcəyini, lakin hədə-qorxu olmadan danışıqlara açıq olduğunu bildirib. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu isə ölkəsinin hərəkətlərini təhlükəsizlik arqumentləri ilə əsaslandırıb və çıxışında diqqəti İrana yönəldib. Onun çıxışı zamanı bir sıra nümayəndələr etiraz əlaməti olaraq zalı tərk ediblər.

Yəmənin beynəlxalq səviyyədə tanınan hökuməti husilərin Qırmızı dəniz sahilində irəliləməsinin beynəlxalq gəmiçiliyə təhlükə yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

İki mühüm dəniz keçidi təzyiq altındadır

Hörmüz boğazında daşımaların pozulması Körfəz ölkələrinin ixracına və ticarətinə təsir edir. Cənubda, Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirən Bab əl-Məndəb boğazı ətrafında da risklər artır. Hər iki keçid enerji və digər yüklərin daşınması üçün vacibdir.

“Financial Times” yazıb ki, Çindən Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə yükdaşıma xərcləri artıb, çatdırılma müddəti isə iki dəfə uzanıb. Şirkətlər alternativ liman və marşrutlara üz tuturlar. Bu vəziyyət Dubay kimi böyük ticarət və logistika mərkəzləri üçün əlavə xərc və gecikmələr yaradır.

Qətərin mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracı da Hörmüz boğazından keçən dəniz yollarından asılıdır. Gəmilərin hərəkətinə qoyulan məhdudiyyətlər qazın xarici alıcılara çatdırılmasını çətinləşdirə bilər.

Yanbu limanının əhəmiyyəti artır

Səudiyyə Ərəbistanının Şərq–Qərb neft kəməri nefti ölkənin şərqindən Qırmızı dəniz sahilindəki Yanbu limanına daşıyır. Bu marşrut neftin Hörmüz boğazından keçmədən ixracına imkan verir.

Lakin bu ay PUA hücumundan sonra Yanbu vasitəsilə neft daşınması dayanıb. Boru kəməri sonradan məhdud rejimdə yenidən işə düşüb. Səudiyyə Ərəbistanı fasilə zamanı Fars körfəzi sahilindəki terminallardan ixracı artırıb.

Sentyabrın 24-də Səudiyyə Ərəbistanı husilərin Taif və Yanbu istiqamətində buraxdığı altı ballistik raketi zərərsizləşdirdiyini bildirib. Husilər də Səudiyyə Ərəbistanındakı hədəflərə hücum etdiklərini iddia ediblər, lakin bu iddialar müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. Yanbunun təhlükəsizliyi Hörmüz boğazına alternativ neft marşrutunun fəaliyyət göstərməsi üçün vacibdir.

Diplomatik danışıqlar davam edir

Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və digər ölkələr İranla bağlı gərginliyin diplomatik yollarla azaldılmasına çağırıblar. Region ölkələri həmçinin Qəzzaya humanitar yardımın çatdırılması və təhlükəsizlik tədbirlərini müzakirə edirlər.

Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistanın hərbi rəhbərləri son husi hücumlarından sonra görüşə hazırlaşırlar. Fransa da Yanbunun mühafizəsinə dəstək təklif edib.

“Al Shaffiah” neft tankeri Oman sahilləri yaxınlığında hərəkət edir. Musandam, Oman, 26 iyun 2026-cı il.

Reuters

BMT-də İsrail təhlükəsizlik məsələlərindən, İran müqavimət və danışıqlardan, Suriya bərpa prosesindən, Yəmən isə husilərin irəliləyişinin beynəlxalq təsirlərindən danışıb. İndi əsas sual diplomatik səylərin bu böhranların daha geniş regional münaqişəyə çevrilməsini önləyəcəyidir.

Kopyalandı