Çin və ABŞ iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirir: 10 əsas məqam

Çin və ABŞ Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpinin Vaşinqtona dövlət səfərindən sonra tariflər, kənd təsərrüfatı, kömür, maliyyə, aviasiya və süni intellekt sahələrini əhatə edən yeni iqtisadi əməkdaşlıq paketini açıqlayıb.

Yeni tədbirlər Si Cinpinin 2015-ci ildən bəri ABŞ-yə ilk dövlət səfərindən sonra Pekin və Vaşinqtonun iqtisadi münasibətləri necə inkişaf etdirməyi planlaşdırdığını daha aydın göstərir. Paket strateji əhəmiyyətli sahələri əhatə etməsə də, milyardlarla dollarlıq mallara tətbiq olunan tariflərin azaldılmasını, həmçinin kənd təsərrüfatı və süni intellekt üzrə yeni dialoq mexanizmlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur.

Çinin Ticarət Nazirliyinin məlumatları və sammitdən sonra verilən açıqlamalar əsasında razılaşmanın 10 əsas məqamını təqdim edirik.

1. Ticarət gərginliyinin azaldılmasına dair müvəqqəti razılaşma 2027-ci ilin yanvarınadək uzadılıb

Çin və ABŞ arasında noyabrın 10-da başa çatmalı olan ticarət gərginliyinin azaldılmasına dair müvəqqəti razılaşmanın müddəti iki ay uzadılaraq 2027-ci il yanvarın 10-dək qüvvədə saxlanılıb.

Çinin Ticarət Nazirliyi bildirib ki, müddətin uzadılması tərəflərə iqtisadi və ticarət razılaşmalarının icrasını qiymətləndirmək və növbəti addımları nəzərdən keçirmək üçün əlavə vaxt verəcək.

Nazirliyin məlumatına görə, bu addım biznes üçün daha sabit və proqnozlaşdırıla bilən şərait yaradacaq, eyni zamanda iki hökumət arasında danışıqların davam etdirilməsinə imkan verəcək.

2. Hər istiqamətdə təxminən 30 milyard dollarlıq mallara tarif güzəşti tətbiq ediləcək

Tərəflər hər istiqamətdə təxminən 30 milyard dollarlıq ticarəti əhatə edən məhsul siyahıları açıqlayıblar.

Çinin siyahısına kənd təsərrüfatı və fərdi qulluq məhsullarından tutmuş ağac materialları, tibbi avadanlıq və kömürədək ABŞ-dən idxal olunan 1 619 məhsul kateqoriyası daxildir. ABŞ-nin siyahısı isə Çindən idxal olunan 77 məhsul kateqoriyasını, o cümlədən oyuncaqlar, süfrə ləvazimatları, atəşfəşanlıq vasitələri, şüşə və taxta Milad bəzəkləri, eləcə də futbol toplarını əhatə edir.

Çinin Ticarət Nazirliyi bildirib ki, siyahıdakı məhsulların 90 faizindən çoxuna ən əlverişli ölkə rejimi üzrə tariflər tətbiq ediləcək. Bu, həmin məhsullara qarşılıqlı tətbiq olunan əlavə tariflərin faktiki olaraq ləğvi deməkdir.

ABŞ-nin ticarət nümayəndəsi Ceymison Qrir bildirib ki, siyahılar daha əlverişli tarif rejimindən yararlana biləcək strateji baxımdan həssas olmayan malları əhatə edir. Siyahılara dəyişiklik edilə bilər, lakin bunun ildə bir dəfədən çox olmayacağı gözlənilir.

3. Kənd təsərrüfatı üzrə ayrıca işçi qrupu yaradılacaq

Mayda yaradılan Çin–ABŞ Ticarət Şurası çərçivəsində kənd təsərrüfatı üzrə ayrıca işçi qrupu fəaliyyət göstərəcək.

Qrupun ilk iclasının 2026-cı ilin sonunadək keçirilməsi planlaşdırılır. Müzakirələrin kənd təsərrüfatı məhsullarının qarşılıqlı bazara çıxışı və bu sahədə tənzimləmə məsələlərinə yönələcəyi gözlənilir.

Kənd təsərrüfatı uzun müddətdir ABŞ–Çin ticarət münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biridir. Yeni işçi qrupu ixracatçılar və rəsmilər üçün bazara çıxışla bağlı maneələrin müzakirəsinə ayrıca imkan yaradacaq.

4. Çin ABŞ-dən kömür idxalı ilə bağlı öhdəlik götürüb

Ağ Evin sammitdən sonra açıqladığı öhdəliklərə əsasən, Çin 2027 və 2028-ci illərin hər birində ABŞ-dən azı 10 milyon ton kömür idxal edəcək.

Bu həcm Çinin illik kömür idxalının təxminən 2 faizinə bərabərdir. Mayeləşdirilmiş təbii qaz və neft isə razılaşmaya daxil edilməyib.

Çinin Ticarət Nazirliyi bildirib ki, ABŞ-dən kömür idxalı ölkənin daxili bazarı üçün əlavə təchizat mənbəyi yaradacaq, eyni zamanda ABŞ-nin kömür sənayesində gəlirlərin və məşğulluğun artmasına töhfə verəcək. Pekin bu sahədə əməkdaşlığı genişləndirməyə hazır olduğunu bildirib.

5. Süni intellektlə bağlı insidentlər üçün əlaqə kanalı yaradılacaq

Pekin və Vaşinqton süni intellektlə bağlı insidentlər üzrə əlaqə kanalı yaratmaq barədə razılığa gəliblər.

Süni intellekt üzrə növbəti dialoqun noyabradək keçirilməsi gözlənilir.

Bu razılaşma iki ölkə arasında əməkdaşlığın ənənəvi ticarət danışıqlarından kənara çıxaraq iqtisadi və strateji əhəmiyyəti artan süni intellekt sahəsini də əhatə etməsinə imkan yaradır.

6. Çin maliyyə xidmətləri sektorunu daha da açmağa hazırlaşır

Çin ABŞ kapitalının iştirak etdiyi qurumlar da daxil olmaqla, xarici maliyyə şirkətlərinin ölkədə fəaliyyət göstərmək və ya filial açmaq üçün müraciətlərinə baxacağını və onları təsdiqləyəcəyini bildirib.

Pekin eyni zamanda ABŞ-nin Çin maliyyə qurumları üçün ədalətli, şəffaf və sabit siyasət mühiti təmin edəcəyini gözlədiyini açıqlayıb.

7. Çin və ABŞ arasında reyslərin sayının artırılması müzakirə ediləcək

İki ölkə Çin və ABŞ arasında reyslərin sayının artırılması ilə bağlı danışıqları davam etdirmək barədə razılığa gəlib. Lakin konkret hədəflər açıqlanmayıb.

Əlavə reyslərlə bağlı konkret qrafik müəyyən edilməyib. Detalların gələcək danışıqlarda razılaşdırılması nəzərdə tutulur.

8. Ekspertlər yeni imkanlarla yanaşı, məhdudiyyətlər də görürlər

İqtisadçıların fikrincə, tariflərin azaldılması ikitərəfli ticarətin bəzi sahələrinə nəzərəçarpacaq təkan verə bilər.

ING-nin Böyük Çin üzrə baş iqtisadçısı Linn Sonq razılaşmanı tariflərin daha məhdud şəkildə azaldılması ilə müqayisədə bu məhsullar üçün müsbət addım kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, bu, iki ölkə arasında ticarətə daha böyük təkan verə bilər.

“Natixis”in baş iqtisadçısı Qari Nq bildirib ki, ABŞ-nin siyahısında istehlak malları üstünlük təşkil edir. Onun fikrincə, bu, ABŞ-də inflyasiya təzyiqinin azalmasına kömək edə, Çin şirkətlərinə isə izafi istehsalın xarici bazarlara yönəldilməsi üçün əlavə imkan yarada bilər.

Pekində yerləşən “WPIC Marketing + Technologies” şirkətindən Ceykob Kuk bildirib ki, saç və fərdi qulluq məhsulları, eləcə də körpə qidası kimi sürətlə böyüyən sahələrdə fəaliyyət göstərən ABŞ brendləri də razılaşmadan faydalana bilər.

Bununla belə, ümumi iqtisadi təsirin nisbətən məhdud qala biləcəyi bildirilir. “BNP Paribas Wealth Management”in Asiya üzrə baş investisiya direktoru Praşant Bhayani qeyd edib ki, 2026-cı ilin ilk yeddi ayında ABŞ-nin Çinə ixracı təxminən 68 milyard dollar, Çinin ABŞ-yə ixracı isə ilk səkkiz ayda təxminən 270 milyard dollar təşkil edib.

Bu səbəbdən güzəştin şamil olunduğu 30 milyard dollarlıq ticarət həcmi ABŞ-nin Çinə ümumi ixracının, Çinin ABŞ-yə ümumi ixracı ilə müqayisədə daha böyük hissəsini təşkil edir.

Çin ixracatçıları da bu addımı müsbət qarşılayıblar. Çinin cənubunda Milad bəzəkləri istehsal edən “Golden Arts Gifts & Decor” şirkəti qərarı müsbət qiymətləndirib. Bununla belə, builki Milad məhsullarının böyük hissəsinin artıq ixrac edildiyi və buna görə də qısamüddətli faydanın məhdud olacağı bildirilib.

9. Çiplər, elektromobillər və batareyalar razılaşmadan kənarda qalıb

Yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinə baxmayaraq, strateji baxımdan ən həssas sahələrdən bəziləri razılaşmaya daxil edilməyib. Çiplər, elektromobillər və batareyalar paketdən kənarda qalıb.

ABŞ həmçinin izafi sənaye istehsal gücü ilə bağlı “301-ci bölmə” çərçivəsində Çin və daha 15 ticarət tərəfdaşı üzrə araşdırma aparır. Araşdırmanın nəticəsindən asılı olaraq əlavə tariflərin tətbiqi mümkündür.

Çinin qlobal ticarət profisiti də yüksək olaraq qalır. “BNP Paribas Asset Management”in məlumatına görə, bu göstərici 2025-ci ildə rekord 1,2 trilyon dollara çatıb, 2026-cı ilin avqustunadək isə təxminən 800 milyard dollar təşkil edib.

10. Növbəti mərhələdə nə gözlənilir?

Qarşıdakı bir neçə ay yeni öhdəliklərin nə qədər sürətlə yerinə yetiriləcəyini göstərəcək.

Kənd təsərrüfatı üzrə işçi qrupunun ilk iclasının 2026-cı ilin sonunadək keçirilməsi, süni intellekt üzrə növbəti dialoqun isə noyabrın sonunadək baş tutması gözlənilir.

Si Cinpin və ABŞ Prezidenti Donald Trampın noyabrda Şençjendə keçiriləcək Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) sammitində, dekabrda isə Floridada keçiriləcək G20 sammitində yenidən görüşəcəyi gözlənilir.

ING-dən Linn Sonq bildirib ki, tərəflər yeni razılaşmaların icrası üzərində işlədikləri üçün ilin sonunadək ticarət gərginliyinin ciddi şəkildə artacağını gözləmir.

Teqlər

Çin ABŞ Çin-ABŞ münasibətləri Pekin Vaşinqton - Pekin münasibətləri Si Cinpin Donald Tramp