Aİ Ukrayna, Moldova, Monteneqro və Albaniya ilə üzvlük prosesini niyə sürətləndirir?

Avropa İttifaqı (Aİ) Ukrayna, Moldova, Monteneqro və Albaniya ilə üzvlük danışıqlarında irəliləyiş əldə edib. Siyasi təhlilçi Yelena Novakovun fikrincə, prosesin sürətlənməsində iqtisadi amillərdən çox Rusiya–Ukrayna müharibəsi və Avropanın təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar rol oynayır.

Aİ-nin iyulun 14-də bu ölkələrlə keçirdiyi görüşlərdə Ukrayna və Moldova ilə yeni sahələr üzrə danışıqlar açılıb, Monteneqro və Albaniya ilə isə bəzi fəsillər üzrə danışıqlar müvəqqəti bağlanıb. Ölkələr üzvlük prosesinin fərqli mərhələlərindədir.

Aİ niyə bu ölkələrə diqqət ayırır?

Novakov bunu Rusiya–Ukrayna müharibəsi və Aİ-nin qonşu bölgələrdə sabitliyi qorumaq istəyi ilə əlaqələndirir.

Monteneqro Aİ-nin Rusiyaya qarşı sanksiyalarına qoşulub. Moldova ilə bağlı əsas narahatlıqlardan biri Rusiyanın, xüsusilə seçkilər zamanı, ölkədəki proseslərə mümkün müdaxiləsidir. Novakovun fikrincə, bu narahatlıq Moldova ilə üzvlük danışıqlarının sürətlənməsinə səbəb olub.

Ukraynanın üzvlük prosesi müharibə dövründə onun Avropa ilə əlaqələrini gücləndirmək səyləri ilə bağlıdır. Novakov həll olunmamış ərazi məsələlərini ölkənin üzvlük yolunda böyük maneə sayır.

Albaniyanın Aİ-yə yaxınlaşması isə ittifaqın Qərbi Balkanlarda sabitliyi gücləndirmək siyasətinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Bu ölkələrin üzvlüyü Aİ-yə iqtisadi fayda verəcəkmi?

Siyasi təhlilçi Yelena Novakov hesab edir ki, bu dörd ölkənin üzvlüyü Aİ-yə yaxın müddətdə iqtisadi fayda gətirməyəcək. O bildirir ki, bu ölkələrin iqtisadi inkişaf səviyyəsi Aİ-yə üzv ölkələrin iqtisadi inkişaf səviyyəsindən xeyli aşağıdır.

Novakovun fikrincə, əsas qazanc təhlükəsizlik və siyasi sabitlik ola bilər. Bu ölkələrin Aİ-yə qoşulması Rusiyanın təsir imkanlarını azalda və uzun müddətdir davam edən regional gərginliyin səngiməsinə kömək edə bilər. Təhlilçi xüsusilə Qərbi Balkanlarda Aİ-yə inteqrasiyanın siyasi qeyri-müəyyənliyi azalda biləcəyini düşünür.

Beləliklə, Novakovun qiymətləndirməsinə görə, Brüssel daha böyük geosiyasi sabitlik naminə qısamüddətli iqtisadi xərcləri qəbul etməyə hazır görünür.

Üzvlük qaydaları dəyişəcəkmi?

Novakov Aİ-nin üzvlük qaydalarında əsaslı dəyişiklik gözləmir. İttifaq daxilində genişlənmə ilə bağlı fikir ayrılıqlarının prosesi ləngidə biləcəyini bildirir.

Hazırkı qaydalara görə, üzvlük danışıqlarının başlanması üçün Aİ ölkələrinin yekdil razılığı lazımdır. Üzvlük müqaviləsi də namizəd ölkə və bütün üzv dövlətlər tərəfindən təsdiqlənməlidir. Danışıqların sürəti isə hər ölkənin islahatlarda əldə etdiyi nəticələrdən asılıdır. 

Hansı ölkə üzvlüyə daha yaxındır?

Novakov Monteneqronu bu dörd ölkə arasında ən yaxın namizəd sayır və 2028-ci ildə üzvlüyünü mümkün hesab edir. Bununla belə, həmin tarix zəmanətli deyil. Aİ-nin iyul məlumatına görə, Monteneqro 33 danışıq fəslinin hamısını açıb, 18-i üzrə danışıqları müvəqqəti bağlayıb.

Albaniya hökuməti 2030-cu ilə qədər üzvlüyə ümid edir. Novakovun fikrincə, korrupsiya və mütəşəkkil cinayətkarlıqla bağlı narahatlıqlar bu prosesi uzada bilər.

Ukrayna və Moldova siyasi dəstək alsalar da, Novakov onların qarşısındakı təhlükəsizlik və islahat məsələlərinin üzvlüyü çətinləşdirəcəyini düşünür.

Digər ölkələrin üzvlük yolunda hansı maneələr var?

Şimali Makedoniyanın qarşısında Bolqarıstanla fikir ayrılığı var. Sofiya Şimali Makedoniyanın konstitusiyasında bolqar azlığının tanınmasını tələb edir.

Serbiya ilə bağlı qanunun aliliyi, korrupsiya və insan hüquqları sahəsində narahatlıqlar qalır. Ölkənin Rusiyaya dair Aİ siyasətinə qoşulmaması və Kosovo ilə həll olunmamış mübahisəsi də prosesə təsir edir.

Kosovo hələ potensial namizəddir. Aİ üzvlərinin hamısının onun müstəqilliyini tanımaması üzvlük yolunda maneə yaradır. Bosniya və Herseqovina isə üzvlük üçün tələb olunan islahatlarda irəliləməlidir.

Novakov hesab edir ki, digər namizəd ölkələrin əksəriyyəti bu dörd ölkənin niyə daha sürətlə irəlilədiyini anlayır. Bununla belə, yerli siyasətçilər mövzudan istifadə edərək Aİ-yə qarşı narazılığı artıra bilərlər.

Bu proses Rusiyaya necə təsir edə bilər?

Novakov hesab edir ki, Ukrayna, Moldova və Monteneqronun Aİ-yə yaxınlaşması Rusiyanın bölgədəki təsir imkanlarını azalda bilər. Moskvanın isə genişlənməyə mənfi yanaşması və mövcud gərginliyin artması ehtimalı var.

• Aİ müdafiə nazirləri yenidən silahlanmanı sürətləndirməyə və Ukraynaya dəstəyi artırmağa çağırırlar
• Aİ Ukrayna, Moldova, Monteneqro və Albaniya üçün üzvlük yol xəritələrini nəzərdən keçirir

Teqlər

Avropa İttifaqı Ukrayna Moldova Albaniya Kosovo Rusiya geosiyasət