Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ husi təhdidi fonunda təmasları bərpa edib

Yəməndə husilərin hücumlarının genişlənməsi Səudiyyə Ərəbistanına təzyiqi artırdığı və Qırmızı dənizdə mühüm gəmiçilik marşrutlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları gücləndirdiyi bir vaxtda Ər-Riyad və Əbu-Dabi yüksək səviyyəli təmasları bərpa edib.

BƏƏ-nin vitse-prezidenti Şeyx Mənsur bin Zayed Al Nəhyan Ər-Riyadda Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salmanla görüşüb. Bu, iki ölkə arasında Yəmənlə bağlı ciddi fikir ayrılıqlarının yaranmasından sonra BƏƏ-nin yüksəkvəzifəli rəsmisinin krallığa ilk səfəridir.

Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ yüksək səviyyəli təmasları bərpa edib

Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ rəsmilərinin məlumatına görə, danışıqlarda ikitərəfli münasibətlər və regiondakı vəziyyət müzakirə olunub.

Görüş Səudiyyə Ərəbistanının husilərdən qaynaqlanan təhlükə ilə üzləşdiyi bir vaxtda keçirilib.

BƏƏ-nin Yəmənin cənubundakı qüvvələrlə əlaqələri və sahilin bəzi hissələrində fəaliyyət göstərən silahlı qruplara təsiri Əbu-Dabini Ər-Riyad üçün mühüm tərəfdaşa çevirə bilər.

• Səudiyyə Ərəbistanı husi təhdidi fonunda Yəmən strategiyasını dəyişir

Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq və Bab əl-Məndəb

Əməkdaşlığın bərpası kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, dənizdə müşahidə, hava hücumundan müdafiə və Yəməndəki qüvvələrlə koordinasiyanı əhatə edə bilər. Bununla belə, BƏƏ hərbçilərinin yenidən döyüş bölgəsinə göndərilməsi əsas şərt kimi nəzərdə tutulmur.

Məsələnin əhəmiyyəti Yəmənlə məhdudlaşmır. Dünya üzrə yük daşımalarının təxminən 12 faizi adətən Bab əl-Məndəb boğazından keçir. Boğazdan neft daşınması isə kəskin azalıb. Sentyabrın ortalarında yüklü tankerlərlə bu marşrut üzrə gündə təxminən 5,2 milyon barel neft daşınıb. İyun ayında bu göstərici 8,8 milyon barel olub.

“Associated Press”in məlumatına görə, husilər son həftələrdə Yəmənin Qırmızı dəniz sahili boyunca əhəmiyyətli irəliləyiş əldə edib, strateji Moxa liman şəhərini və yaxınlıqdakı adaları ələ keçiriblər.

Husilərin son hücumları 2022-ci ildə BMT-nin vasitəçiliyi ilə əldə olunan atəşkəsdən sonra yaranan nisbi sakitliyə son qoyub.

Husilərin Səudiyyə Ərəbistanına təzyiqi

Səudiyyə Ərəbistanı birbaşa hücumlarla da üzləşib. Səudiyyənin rəhbərlik etdiyi koalisiyanın məlumatına görə, husilər sentyabrın 19-da Ər-Riyad istiqamətində ballistik raket buraxıblar. Koalisiya raketin havada vurularaq məhv edildiyini bildirib.

Koalisiya digər ərazilərə də hücum cəhdlərinin olduğunu açıqlayıb. Husilər isə Səudiyyə Ərəbistanının infrastruktur obyektlərinə zərbələr endirdiklərini bildiriblər.

Yəməndə döyüşlərin genişlənməsi fonunda bu hücumlar Ər-Riyadın üzləşdiyi təhlükəsizlik risklərini artırıb.

Husilərə qarşı qüvvələr arasında fikir ayrılıqları

Səudiyyə Ərəbistanı ilə BƏƏ arasında Yəmənlə bağlı fikir ayrılıqları əvvəllər husilərə qarşı müharibədə sıx əməkdaşlıq edən iki ölkənin mövqelərini bir-birindən uzaqlaşdırıb. Ər-Riyad Yəmənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış hökumətini dəstəkləyib. BƏƏ isə ölkənin cənubunda daha geniş muxtariyyət və ya müstəqillik istəyən Cənub Keçid Şurası da daxil olmaqla yerli qüvvələrlə sıx əlaqələr qurub.

Bu fikir ayrılıqları son nəticədə BƏƏ-nin Yəməndəki hərbi qüvvələrini çıxarmasına səbəb olan amillərdən birinə çevrilib və onsuz da parçalanmış husi əleyhdarı qüvvələr arasındakı ziddiyyətləri daha da dərinləşdirib.

Husilərə qarşı çıxan qüvvələri ortaq rəqib birləşdirsə də, onların Yəmənin siyasi gələcəyi ilə bağlı mövqeləri ciddi şəkildə fərqlənir. Ölkənin cənubunda və qərbində fəaliyyət göstərən qüvvələrin müxtəlif maraqları husilərin irəliləyişinə qarşı vahid hərbi strukturun yaradılmasını çətinləşdirir.

Husilərin nəzarət etdiyi ərazilər genişləndikcə bu fikir ayrılıqlarının əhəmiyyəti də artır.

• Husilər Səudiyyə tankerlərinə hücum etdiklərini açıqlayıblar

Region üçün risklər

Husilərin Yəmənin qərb sahili boyunca irəliləməsi ölkədəki münaqişənin İran, ABŞ və Körfəz ölkələrinin də cəlb olunduğu regional gərginliklə daha sıx əlaqələnməsi riskini artırıb.

BMT-nin Yəmən üzrə xüsusi elçisi Hans Qrundberq gərginliyin daha da artmasının qarşısını almaq üçün Maskatda husi nümayəndələri, Səudiyyə Ərəbistanında isə rəsmilərlə danışıqlar aparıb.

BƏƏ-nin Yəmənin cənubundakı rolu

BƏƏ Yəmənin cənubunda mühüm hərbi imkanlara malik olan və ölkə sahillərinin bəzi hissələrində təsirini qoruyan qüvvələrlə əlaqələr qurub. Bu qüvvələr husilərin irəliləyişinin qarşısını almaqda rol oynaya bilər. Lakin onların Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi daha geniş struktura qoşulması üçün tərəflərin fərqli siyasi məqsədlərinin uzlaşdırılması lazımdır.

Səudiyyə Ərəbistanı isə husilərə qarşı qüvvələri Ər-Riyadın dəstəklədiyi strukturlar ətrafında birləşdirməyə çalışır. Əsas çətinlik ondan ibarətdir ki, bu qüvvələrin bir çoxunun Yəmənin gələcəyi ilə bağlı mövqeləri fərqlidir.

Səudiyyə Ərəbistanı ilə BƏƏ arasında yüksək səviyyəli təmaslar hərbi və təhlükəsizlik sahəsində koordinasiyaya ehtiyacın artdığı bir vaxtda bərpa olunub. Bununla belə, tərəflər arasında Yəmənlə bağlı siyasi fikir ayrılıqları qalır.

Dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıq

Husilərin irəliləyişi dünyanın ən mühüm dəniz keçidlərindən biri olan Bab əl-Məndəb boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı da artırıb.

Husilər ABŞ və Avropa İttifaqına onların gəmilərini hədəfə almayacaqlarına dair ayrıca təminat veriblər. Bununla yanaşı, Səudiyyə Ərəbistanı ilə əlaqəli hədəflərə hücumlarını davam etdirirlər.

Bu vəziyyət Ər-Riyad və Əbu-Dabi üçün mürəkkəb təhlükəsizlik şəraiti yaradır. Hər iki tərəf dəniz ticarətinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasında və husilərin irəliləyişinin qarşısının alınmasında maraqlıdır. Lakin bu məsələlər Yəmənin siyasi gələcəyi ilə bağlı həllini tapmamış fikir ayrılıqları ilə sıx bağlıdır.

Bundan sonra nə gözlənilir?

Bu baxımdan Ər-Riyaddakı görüşü əvvəlki Səudiyyə Ərəbistanı–BƏƏ ittifaqının Yəməndə bərpasından daha çox, sürətlə dəyişən təhlükəsizlik vəziyyəti fonunda ortaq mövqe tapmaq cəhdi kimi qiymətləndirmək olar.

Hər iki ölkə yüksək səviyyəli təmasların bərpa olunduğunu təsdiqləyib. Bunun Yəməndə birgə və koordinasiyalı addımlara çevrilib-çevrilməyəcəyi isə hələ məlum deyil.

Teqlər

Səudiyyə Ərəbistanı Əbu-Dabi Ər-Riyad BƏƏ husi təhlükəsi Qırmızı dəniz