Səudiyyə Ərəbistanı Yəməndən İraqa qədər təzyiqlə üzləşir

İranla ABŞ arasındakı müharibənin regional təsirləri Səudiyyə Ərəbistanının Yəməndən İraqa qədər uzanan təhlükəsizlik risklərini artırır. Husilərin irəliləyişi və enerji infrastrukturuna hücumlar Ər-Riyadın üzləşdiyi riskləri daha da genişləndirir.

Bu təhlükə təkcə sərhədləri keçən raketlərlə bağlı deyil. Neft infrastrukturuna hücumlar və əsas gəmiçilik marşrutlarına təzyiq qlobal enerji axınlarını pozur. Silahlı qrupların fəaliyyəti isə İranla əlaqəli qüvvələrin müxtəlif cəbhələrdə Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə imkanlarına getdikcə daha çox təzyiq göstərə biləcəyi ilə bağlı narahatlıq yaradır.

Səudiyyə Ərəbistanının cənubunda Yəmən husiləri dünyanın ən mühüm dəniz keçidlərindən birinə doğru irəliləyiblər. Şimalda isə İraq ərazisindən həyata keçirilən dron hücumu artıq Səudiyyə Ərəbistanının mühüm neft marşrutlarından birini vurub.

Bu hadisələr İran müharibəsinin təsirlərinin regiona necə yayıldığını göstərir. Yəmən isə Ər-Riyad üçün əsas təhlükəsizlik problemlərindən biri olaraq qalır.

Husilər Bab əl-Məndəbə doğru irəliləyir

“Reuters”in istinad etdiyi Yəmən hökuməti mənbələrinin məlumatına görə, husilər Yəmənin Qırmızı dəniz sahili boyunca mövqelərini genişləndirərək Bab əl-Məndəb boğazındakı Perim adasına çatıb və materikdə yerləşən sahilyanı Zubab şəhərini ələ keçiriblər.

Bab əl-Məndəb Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirir və Hind okeanı, Süveyş kanalı və Avropa bazarlarını əlaqələndirən əsas dəniz marşrutunun bir hissəsidir. Bu marşrutda gəmiçiliyin uzun müddət pozulması təkcə Səudiyyə Ərəbistanına deyil, daha geniş regiona təsir göstərə, Asiya, Yaxın Şərq və Avropa arasındakı gəmiçilik marşrutlarını dəyişdirə bilər.

“Reuters” sentyabrda husilərin irəliləyişinin enerji təchizatı və Qırmızı dəniz gəmiçilik marşrutunun təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı artırdığını bildirib.

Qrup Səudiyyə Ərəbistanına hücumları da gücləndirib. Səudiyyənin rəhbərlik etdiyi koalisiya qüvvələri sentyabrın 24-də Taif şəhərini və Qırmızı dəniz sahilində strateji əhəmiyyətli Yanbu limanını hədəf alan altı ballistik raketin zərərsizləşdirildiyini bildirib.

Husilər Ər-Riyadı hədəf alan hücum həyata keçirdiklərini də bildiriblər, lakin Səudiyyə Ərəbistanı hakimiyyəti paytaxta hücumu təsdiqləməyib. Səudiyyə Ərəbistanının enerji infrastrukturu isə dəfələrlə təhlükə ilə üzləşib.

• Bab əl-Məndəb Yaxın Şərqdə enerji böhranının ikinci təzyiq nöqtəsinə çevrilir

İraq regional təhlükəsizlik mənzərəsini daha da mürəkkəbləşdirir

İraq hakimiyyətinin apardığı araşdırma dron hücumlarının ölkə ərazisindən həyata keçirildiyini təsdiqləyib. Hücumlardan sonra Səudiyyə Ərəbistanının Şərq–Qərb neft kəməri müvəqqəti bağlanıb. “Reuters” kəmərin dron hücumlarından sonra müvəqqəti dayandırıldığını təsdiqləyib. 

1 200 kilometrlik kəmər strateji əhəmiyyət daşıyır. O, Səudiyyə Ərəbistanının xam neftinin Körfəzdən Qırmızı dənizə nəqlinə imkan verir və Hörmüz boğazından gəmiçilik pozularsa, alternativ ixrac marşrutu rolunu oynayır.

Hücum Səudiyyə Ərəbistanının üzləşdiyi təhlükəsizlik risklərinin artıq Yəmənlə məhdudlaşmadığını göstərib: Yəmən husiləri Yəmən və Qırmızı dəniz istiqamətindən təzyiqi artırarkən, digər istiqamətdən — İraq ərazisindən həyata keçirilən hücum Səudiyyə Ərəbistanının mühüm neft dəhlizlərindən birini hədəf alıb.

Bu hadisələr arasında birbaşa əlaqə təsdiqlənməyib və hücumların vahid mərkəzdən koordinasiya olunduğuna dair sübut yoxdur. Lakin Ər-Riyad üçün təhlükəsizlik problemi getdikcə daha çox regional xarakter alır və artıq yalnız Yəmənlə sərhəd bölgəsi ilə məhdudlaşmır.

Səudiyyə Ərəbistanı cənub sərhədi və Qırmızı dəniz sahilləri ilə yanaşı, regionun digər ərazilərindən həyata keçirilən hücumlara qarşı həssas enerji infrastrukturunu da qorumağa məcbur qalarsa, husi təhlükəsinin nəticələri daha ciddi ola bilər.

• Körfəz ölkələri Hörmüz boğazına alternativ ticarət yolları qurur

• Şərq–Qərb neft kəmərinə hücum: Səudiyyə Ərəbistanı niyə hələ də Hörmüzdən asılıdır?

Hörmüz üçüncü təzyiq nöqtəsidir

Hörmüz boğazı da İranla bağlı daha geniş münaqişənin təzyiqi altındadır.

Müharibədən əvvəl dünyanın gündəlik xam neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükünün təxminən 20 faizi bu boğazdan keçirdi.

“Kpler”in məlumatlarına görə, Yaxın Şərqdən xam neft ixracı sentyabrda gündə təxminən 16,3 milyon barelə qədər bərpa olunub. Lakin bu göstərici müharibədən əvvəl, fevralda qeydə alınmış gündəlik 19,5 milyon barel səviyyəsindən təxminən 3,2 milyon barel aşağıdır.  

Buna görə Səudiyyə Ərəbistanı xam neft ixracını davam etdirmək məqsədilə marşrutlarını və daşınma mexanizmlərini uyğunlaşdırmalı olub.

Strateji problem aydındır: Hörmüzdə gəmiçilik pozularsa, Körfəz ölkələrinin alternativ marşrutlara ehtiyacı yaranır. Şərq–Qərb neft kəməri hücuma məruz qalarsa, Səudiyyə Ərəbistanının alternativ ixrac marşrutlarından birinin imkanları azalır. Bab əl-Məndəb də təhlükə altında olarsa, Qırmızı dəniz marşrutu daha bir həssas nöqtəyə çevrilir.

Məhz buna görə husilərin irəliləyişinin təsirləri Yəmənin hüdudlarından xeyli kənara çıxır.

İraqda dəyişən təhlükəsizlik mühiti vəziyyəti çətinləşdirə bilər

Sentyabrın 30-da ABŞ qüvvələri İraqdan çıxışı başa çatdırıb. ABŞ qüvvələri 2003-cü ildə İraqa daxil olub, 2011-ci ilin sonunda ölkədən çıxıb və 2014-cü ildə İŞİD İraqın böyük bir hissəsini ələ keçirdikdən sonra geri qayıdıb. 

İraqın təhlükəsizlik ekspertləri xəbərdarlıq ediblər ki, ABŞ qüvvələrinin çıxması İranın dəstəklədiyi silahlı qrupların fəaliyyət dairəsini genişləndirə, eyni zamanda ABŞ qüvvələrinin indiyədək təmin etdiyi kəşfiyyat və müşahidə imkanları ilə bağlı suallar yarada bilər. 

ABŞ qüvvələrinin çıxması İraqın müharibəyə qoşulması və ya Bağdadın Səudiyyə Ərəbistanına hücumları dəstəkləməsi demək deyil. Bununla belə, qüvvələr nisbətinin dəyişməsi regiondakı təhlükəsizlik hesablamalarına təsir edə bilər.

İraqda İranın dəstəklədiyi güclü silahlı qruplar fəaliyyət göstərir. Ölkə İranla Körfəz dövlətləri arasında yerləşir. Bağdadın öz ərazisində silahlı fəaliyyətə nəzarət imkanları zəifləyərsə, qonşu dövlətlərə, enerji infrastrukturuna və ya nəqliyyat dəhlizlərinə hücumların qarşısının alınması çətinləşə bilər.

Buna görə İraqdakı proseslər Səudiyyə Ərəbistanı və bütövlükdə Körfəz regionunun husilərlə bağlı təhlükəsizlik hesablamalarında getdikcə daha mühüm rol oynayır.

Husilərlə qarşıdurma regional xarakter alır

Formalaşan regional təhlükəsizlik mənzərəsini ayrı-ayrı münaqişələrə bölmək getdikcə çətinləşir.

Yəmən husiləri Səudiyyə Ərəbistanının cənubunda əsas təzyiq nöqtələrindən biridir. Onların Bab əl-Məndəbə doğru irəliləməsi və boğaz ətrafında mövqelər tutması qrupa mühüm beynəlxalq gəmiçilik dəhlizi boyunca strateji dayaq verir.

İraq da regional təhlükəsizlik mənzərəsində mühüm yer tutur: onun ərazisindən artıq Səudiyyə Ərəbistanının enerji infrastrukturuna təsir göstərən hücum həyata keçirilib, İranın dəstəklədiyi silahlı qruplar isə ölkədə əhəmiyyətli təsirə malikdir. Hörmüz isə daha geniş regional mənzərəni birləşdirən əsas enerji keçidi olaraq qalır.

İran müharibəsinin təsirləri regiona yayıldıqca husilərlə qarşıdurma yalnız Yəmənlə məhdudlaşan münaqişədən daha geniş və potensial olaraq daha təhlükəli xarakter alır. Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə təhdid yaratmaq və ya onun enerji ixracını pozmaq üçün husilərin krallığın ərazisinə nəzarət etməsinə ehtiyac yoxdur.

Bab əl-Məndəb ətrafındakı təzyiq regionun digər hissələrində infrastruktura hücumlarla birləşərsə, Ər-Riyad eyni enerji təchizatı zəncirinin bir neçə həlqəsini eyni vaxtda qorumağa məcbur ola bilər.

Husilərin Bab əl-Məndəb ətrafında təzyiqi davam edərsə və Səudiyyə Ərəbistanının infrastrukturu İraq ərazisindən həyata keçirilən hücumlara qarşı həssas qalarsa, krallığın təhlükəsizlik problemi artıq vahid döyüş meydanı ilə deyil, İran və İraqdan Yəmənə, Qırmızı dənizə və Körfəzə qədər uzanan təzyiq nöqtələri şəbəkəsi ilə müəyyənləşəcək.

Teqlər

İran müharibəsi Səudiyyə Ərəbistanı iraq Hörmüz boğazı Neft infrastrukturu ABŞ Yəmən husiləri