Bosniyada seçkilər: Aİ gələcəyi və xarici təsir diqqət mərkəzindədir

Bosniya və Herseqovinada oktyabrın 4-də keçirilən ümumi seçkilər ölkənin Avropa İttifaqına üzvlük yolunda ləngiyən prosesin gələcəyinə, eləcə də ABŞ və Rusiyanın Qərbi Balkanlarda təsir uğrunda rəqabətinə təsir göstərə bilər.

3,4 milyondan çox qeydiyyatdan keçmiş seçici ölkənin üçüzvlü Rəyasət Heyətini, həmçinin dövlət və inzibati-siyasi vahidlər səviyyəsində qanunverici orqanların üzvlərini seçir. Seçki məntəqələri yerli vaxtla saat 07:00-da açılıb və 19:00-da bağlanacaq. İlkin nəticələrin axşam saatlarında açıqlanacağı gözlənilir.

Siyasi narazılıq

Seçkilər bir çox bosniyalının uzun müddətdir zəif inkişaf edən iqtisadiyyatdan və etnik fikir ayrılıqları səbəbindən tez-tez iflic vəziyyətinə düşən siyasi sistemdən narazı olduğu bir vaxtda keçirilir.

Bosniya və Herseqovina 2022-ci ildən Avropa İttifaqına namizəd ölkədir və 2024-cü ildə üzvlük danışıqlarına başlamaq üçün razılıq alıb. Lakin rəsmi danışıqlar hələ başlamayıb. Siyasi liderlərdən məhkəmə sisteminə nəzarətin gücləndirilməsi və korrupsiyaya qarşı mübarizə tədbirləri də daxil olmaqla bir sıra islahatların qəbul edilməsi tələb olunur.

Ölkənin siyasi sistemi 1992–1995-ci illər müharibəsinə son qoyan 1995-ci il Dayton Sülh Sazişinə əsaslanır. Saziş ölkəni əsasən muxtar olan iki quruma – bosniak və xorvatların çoxluq təşkil etdiyi Bosniya və Herseqovina Federasiyasına və serblərin üstünlük təşkil etdiyi Serb Respublikasına bölüb.

Bir çox seçici üçün bu parçalanmalar hələ də ağrılı reallıq olaraq qalır.

“Müharibədən 30 ildən çox vaxt keçsə də, vəziyyət hələ də eynidir. Yenə millətçilikdən danışırıq... Eyni simalar, eyni söhbət, daim”, – Sarayevoda yaşayan 51 yaşlı müəllim İsmar Qaraşlyeviç bildirib.

Banya Lukada yaşayan 76 yaşlı təqaüdçü Duşan Tsviyiç isə insanların pis idarəçiliyin fəsadlarından əziyyət çəkdiyini deyib.

“İndiyədək görülən işlər yetərli olmayıb. İnsanlar çətinlik çəkir, həyat çox ağırdır”, – o bildirib.

Etnik partiyalar müxalifətlə üz-üzədir

Seçkilərdə ənənəvi etnik əsaslı partiyalar – bosniakların SDA-sı, serblərin SNSD-si və xorvatların HDZ BiH partiyası – Sosial Demokrat Partiyasının rəhbərlik etdiyi çoxetnik koalisiyalar da daxil olmaqla müxalifət qüvvələri ilə mübarizə aparır.

Serb Respublikasında SNSD-yə Serbiya və Rusiya ilə sıx əlaqələrin tərəfdarı olan Milorad Dodik rəhbərlik edir. Buradakı seçkilərin nəticəsi Serb Respublikası ilə Bosniya və Herseqovinanın mərkəzi institutları arasındakı qüvvələr nisbətinə təsir göstərə bilər.

ABŞ və Rusiyanın maraqları

Seçkilər müxtəlif beynəlxalq maraqların toqquşduğu bir şəraitdə də keçirilir.

Aİ Bosniya və Herseqovinanı, eləcə də Qərbi Balkanların digər ölkələrini ittifaqa yaxınlaşdırmağa çalışır. Rusiya isə Serb Respublikası ilə sıx əlaqələrini davam etdirir.

Vaşinqton isə ABŞ-nin mayeləşdirilmiş təbii qazını regiona çatdırmaq üçün nəzərdə tutulan 1,5 milyard dollarlıq boru kəməri layihəsini təşviq edir. Layihənin necə həyata keçirilməsi məsələsi Vaşinqtonla Brüssel arasında fikir ayrılıqlarını da üzə çıxarıb.

Seçkilərdə yeni texnologiyalar

Oktyabrın 4-də keçirilən seçkilər ölkə miqyasında biometrik seçici identifikasiyası, bülleten skanerləri və seçki məntəqələrində videomüşahidə sistemlərinin tətbiq edildiyi ilk seçkilərdir.

Seçicilər yenə də kağız bülletenlərdən istifadə edirlər. Lakin onların şəxsiyyəti biometrik üsulla yoxlanılır, bülletenlər isə seçki qutularına atılmazdan əvvəl skan edilir.

Bu texnologiyaların səslərin hesablanmasını sürətləndirməsi və prosesin şəffaflığını artırması nəzərdə tutulur. Mərkəzi Seçki Komissiyası ilkin nəticələri əvvəlki seçkilərlə müqayisədə daha tez açıqlamağı planlaşdırır.

Xaricdə yaşayan Bosniya və Herseqovina vətəndaşları da səs verirlər. Onlar poçt vasitəsilə və 13 ölkədəki diplomatik nümayəndəliklərdə səs verə bilirlər.

Seçkilərdə ölkənin mürəkkəb idarəetmə sisteminin müxtəlif səviyyələri üzrə ümumilikdə 518 vəzifəli şəxs seçiləcək. Lakin bir çox seçici üçün əsas sual yeni hökumətin ölkəni müharibədən sonra davam edən siyasi parçalanmadan çıxara biləcəyidir.

Daha ətraflı:

• “Bosniya qəssabı” Ratko Mladiç 83 yaşında həbsxanada ölüb

Teqlər

Bosniya və Herseqovina biometrik səsvermə Avropa İttifaqı Sarayevо xarici təsir Mərkəzi Seçki Komissiyası