Kibermüharibənin hədəfi: Azərbaycan

Sofiyadan Suriyaya qədər uzanan hekayənin mərkəzində saxta məlumat sızıntıları, saxtalaşdırılmış sənədlər və hədəfə çevrilən Azərbaycan dayanırdı.

Hadisələrin başlanğıcı 2017-ci ildə rezonans doğuran bir iddiaya söykənirdi. Bolqarıstanlı jurnalist Azərbaycanı diplomatik reyslər vasitəsilə Suriyada fəaliyyət göstərən terrorçu qrupları gizli şəkildə silahla təmin etməkdə ittiham edirdi.

Onun hazırladığı hesabatda qeyd olunurdu ki, bu daşımalar diplomatik toxunulmazlıq statusundan istifadə edilməklə həyata keçirilib və həmin mexanizm əməliyyatın əsl mahiyyətini gizlətmək üçün bir növ “gözdən pərdə asmaq” rolunu oynayıb.

Bu məsələ qısa müddət ərzində geniş əks-sədaya səbəb olub. Material “WikiLeaks” tərəfindən paylaşılıb, Culian Assanc tərəfindən dəstəklənib və Kremlə yaxın media orqanları tərəfindən geniş şəkildə tirajlanıb. Nəticədə, o, Qərb hökumətlərini, Körfəz ölkələrini və Azərbaycanı xarici münaqişələri alovlandıran gizli şəbəkənin iştirakçıları kimi təqdim edib.

Amma burada ciddi bir problem var idi: irəli sürülən iddiaların heç biri həqiqəti əks etdirmirdi.

2025-ci ildə “The Insider” nəşrinin apardığı geniş araşdırma sızmanın əsl mənbəyini üzə çıxardı. Məlum oldu ki, məlumatın mənbəyi jurnalist deyil, Rusiyanın Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (GRU) 29155 saylı bölməsi tərəfindən idarə olunan saxta “Twitter” hesabıdır.

Həmin bölmə daha əvvəl Avropada zəhərlənmə hadisələri, sabotaj əməliyyatları və kiberhücumlarla əlaqələndirilirdi. Son araşdırma isə onun dezinformasiya kampaniyalarının təşkilində də rol oynadığına dair yeni faktları ortaya qoydu.

Qaytancıyevanın əldə etdiyi uçuş sənədləri, diplomatik notalar və silah siyahıları ya saxtalaşdırılıb, ya da məqsədli şəkildə təhrif edilib. Həmin materialların ona birbaşa Rusiyanın Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (GRU) nəzarətindəki hesab vasitəsilə göndərildiyi qeyd olunur.

Bu, strateji məqsədlərlə planlaşdırılmış əməliyyat idi. Məqsəd yalnız Azərbaycanın beynəlxalq imicinə zərbə vurmaqdan ibarət deyildi. Həm də NATO-nu nüfuzdan salmaq, Qərb institutlarına etimadı sarsıtmaq və Rusiyanın Suriyadakı fəaliyyətindən diqqəti yayındırmaq idi.

“Silkway” hekayəsi müasir dezinformasiya kampaniyalarının ən diqqətçəkən nümunələrindən birinə çevrildi. Sxem isə aydın idi: saxta məlumat əvvəlcə real jurnalist vasitəsilə dövriyyəyə buraxılır, daha sonra isə dövlətə bağlı media resursları tərəfindən geniş auditoriyaya çatdırılırdı.

Bu strategiya öz nəticəsini verdi. Azərbaycan həqiqət kimi təqdim edilən, əvvəlcədən planlaşdırılmış dezinformasiya kampaniyasının əsas hədəfinə çevrildi.

Qaytancıyevanın adının bu əməliyyatla əlaqələndirilməsi üçün kifayət qədər dəlil mövcuddur. Onun motivləri uzun illər müzakirə mövzusu olsa da, yanlış yönləndirmə nəticəsində baş verdiyi ilə bağlı fərqli yanaşmalar mövcud idi.

Araşdırmada qeyd olunur ki, Qaytancıyeva ilə Rusiyanın Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (GRU) əməkdaşları arasında birbaşa əlaqələr hələ 2016-cı ildən mövcud olub. Bildirilir ki, 2017-ci ilin ortalarına qədər bu əlaqələr artıq aktiv əməkdaşlıq mərhələsinə keçib.

İşdən ayrıldıqdan sonra Qaytancıyeva fəaliyyətini Kremlə yaxın media platformalarında davam etdirib və Rusiya dövlətinin dəstəyi ilə təşkil olunan tədbirlərdə iştirak edib. Daha sonra o, ABŞ-nin Ukraynada gizli bioloji laboratoriyaları idarə etməsinə dair iddialar da daxil olmaqla, müxtəlif əsassız məlumatlar yaymağa başlayıb.

2023-cü ildə Ukrayna Təhlükəsizlik Xidməti onu Baş Kəşfiyyat İdarəsinin agenti olaraq xarakterizə edib, adı “Mirotvorets” məlumat bazasına daxil edilib.

Son dövrlərdə dezinformasiya kampaniyasının fəallığının azaldığı müşahidə olunsa da, onun təsirləri hələ də qalmaqdadır.

Bu, sadəcə növbəti kiberəməliyyat deyildi. Məqsəd həqiqəti təhrif edən saxta informasiya modeli formalaşdırmaq idi. Bu model saxta sübutlara, real başlıqlara və onları sürətlə yaymağa hazır informasiya platformalarına söykənirdi.

Azərbaycanın silah daşınması ilə bağlı hər hansı təsdiqlənmiş əlaqəsi müəyyən edilməsə də, ölkə uydurma iddialar üzərində qurulan qalmaqalın əsas hədəfinə çevrildi.

“Silkway Airlines” ətrafında formalaşdırılan saxta iddialar Rusiyanın Baş Kəşfiyyat İdarəsinin (GRU) ən zorakı əməliyyatı olmasa da, ən təsirli dezinformasiya kampaniyalarından biri hesab olunur.

Çünki bu kampaniyanın hədəfi yalnız hökumətlər deyildi. Əsas məqsəd ictimai rəyi formalaşdırmaqdan ibarət idi.

Başlıqlar zamanla gündəmdən düşə, hekayələr unudula bilər. Lakin onların vurduğu zərər reputasiyaya, etimada və inama təsir edər.

Jurnalistlər üçün bu hadisə dezinformasiyanın həqiqəti təhrifinin bariz nümunəsidir.

Azərbaycan kimi dövlətlər üçün dezinformasiyanın çox təsirli silaha çevrilə biləcəyini göstərən mühüm nümunədir.

Beynəlxalq ictimaiyyət üçün isə bu, səssiz, lakin ciddi bir xəbərdarlıqdır.

Çünki təbliğat hər zaman yüksək səslə aparılmır. Bəzən o, rəsmi sənədlərin, uçuş qeydlərinin və etibarlı görünən məlumatların arxasında gizlənərək yayılır. Onun ən güclü silahı isə təyyarələr deyil, insanların etimadıdır.

Kopyalandı