Şuşa həbsxanasından reportaj: Jurnalistin işgəncə iddiaları haqqında qeydləri

"AnewZ"un hazırladığı "Şuşa həbsxanası: Dəhşətin şahidi" (Inside Shusha prison: a witness to horror) adlı yeni sənədli film həm Rusiya imperiyası, həm də Sovet dövrünün ən dəhşətli həbsxanalarından biri hesab edilən məkandan bəhs edir.

Film azərbaycanlı keçmiş hərbi əsirlərin xatirələri və bu müəssisədə baş verənləri illərdir araşdıran litvalı müharibə jurnalisti Riçardas Lapaitisin müşahidələri əsasında hazırlanıb. Tərk edilmiş kameraları, dar dəhlizləri və cəza otaqlarını gəzən Lapaitis bu məkanı Sovet dövrünün ən qorxulu yerlərindən biri kimi təsvir edir.

Çoxlarının sağ çıxmadığı həbsxana

Lapaitisin sözlərinə görə, azərbaycanlı hərbi əsirlər və mülki şəxslər sıx kameralarda saxlanılıb, qida çatışmazlığından, kəskin soyuqdan əziyyət çəkib və davamlı fiziki zorakılığa məruz qalıblar. Keçmiş əsirlər jurnalistə bildiriblər ki, doğmalarını itirmiş ermənilərin həbsxanaya daxil olmasına və azərbaycanlı məhbusları döyməsinə şərait yaradılıb.

Jurnalist bəzi işgəncələrin beynəlxalq humanitar təşkilatların mövcudluğuna baxmayaraq baş verdiyini iddia edir. Lakin filmdə Ermənistan tərəfinin və ya Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi kimi təşkilatların bu iddialara cavabı yer almayıb.

"Divardakı tabut"

Sənədli filmdəki ən sarsıdıcı məqamlardan biri keçmiş əsirlərin "divardakı tabut" adlandırdıqları dar cəza kamerasıdır. İşığı və havalandırması olmayan bu dar məkanın girişinə ağır metal barmaqlıqlar vurulub. Giriş o qədər kiçikdir ki, boyu 1,70 metr olan Lapaitis belə oraya daxil olmaqda və dik durmaqda çətinlik çəkir.

Məhbusların dediyinə görə, bu kameraya salınan şəxslər siçovul dişləmələrinə, dırnaqların çıxarılmasına və digər işgəncələrə məruz qalıblar. Bəziləri oradan ağır psixoloji travma, donma və digər ciddi xəsarətlərlə çıxıblar.

Bütün kameraya bir vedrə

Həbsxanadakı antisanitariya şəraiti də qeyri-insani olub. Jurnalist bütün bir korpus üçün tualet əvəzi istifadə olunan tək bir vedrəni göstərir. Müəssisədə kanalizasiya sistemi olmayıb, yemək isə divardakı kiçik dəlikdən ötürülüb. Lapaitis məhbuslara bu qədər dar dəlikdən necə sağ qalacaq qədər yemək verildiyini sual edir.

Gizli məktub və bir tikə çörək

Jurnalist həbsxana divarlarından birinin arasında cırılmış məktub tapır. Oxuya bildiyi ilk söz "inilti" olur. Məktubun yanında isə köhnə çörək qırıntısı nəzərə çarpır.

Bu tapıntı ona Müşfiq adlı əsirin hekayəsini xatırladır. Müşfiq erməni personalın yeməkxanasında işləməyə məcbur edilib və bəzən digər əsirlər üçün çəkməsində çörək tikələri oğurlayıb gətirirmiş.

"Şuşa həbsxanası: Dəhşətin şahidi" filmində Lapaitis bu məkanı müasir tarixin ən qaranlıq saxlanma yerləri ilə müqayisə edir. "AnewZ" bu filmi dünyaya çatdırılması vacib olan unudulmuş bir hekayə kimi təqdim edir.

Teqlər

Şuşa həbsxanası Dəhşətin şahidi hərbi əsir erməni Riçardas Lapaitis BQXK Divardakı tabut fiziki zorakılıq