Efiopiyanın “İrreeça” festivalı: Oromo xalqının minnətdarlıq, sülh və mədəni kimlik ənənələri

Efiopiyada yağış mövsümü geridə qaldıqca, səma aydınlaşır, təbiət yaşıllığa bürünür və milyonlarla Oromo minnətdarlıq, yenilənmə və birlik bayramı olan “İrreeça”nı qeyd etmək üçün bir araya gəlir.

Hər il keçirilən bayram yeni mövsüm – Birraanın başlanğıcını qeyd edir. İcmalar həyat, yağış, bərəkət və geridə qalan mövsümün nemətləri üçün Yaradan Vaaqaya minnətdarlıqlarını bildirirlər. Onlar həmçinin qarşıdakı aylarda sülh, sağlamlıq, rifah və bol məhsul üçün dua edirlər.

Təbiətlə bağlı bayram

“İrreeça” Efiopiyanın şəhər və kəndlərindən, eləcə də xaricdə yaşayan Oromo icmalarından insanları çaylar, göllər və digər ənənəvi mərasim məkanlarında bir araya gətirir.

Əsas mərasimlər Əddis-Əbəbədəki Hora Finfinne və Bişoftudakı Hora Arsadidə keçirilir və çoxsaylı iştirakçıları cəlb edir. İştirakçılar təzə biçilmiş yaşıl ot və güllərlə gəlir, mədəni irs və kimliklərini əks etdirən ənənəvi geyimlər geyinir və bəzək əşyaları taxırlar.

Su mərasimdə əsas yer tutur. Suyun kənarında ənənəvi və mənəvi rəhbərlər dualara, mahnılara və xeyir-dualara rəhbərlik edir, iştirakçılar isə minnətdarlıq əlaməti olaraq ot və gülləri suya qoyurlar.

Bu rəmzlər suyun həyat, kənd təsərrüfatı və ətraf mühit üçün əhəmiyyətini əks etdirir. Mərasim insanları təbiətlə və Vaaqa ilə bağlayır, əldə etdikləri nemətlərə görə minnətdarlıq bildirməyə və qarşıdakı mövsüm üçün xeyir-dua diləməyə imkan verir.

Nəsildən-nəslə ötürülən ənənə

“İrreeça” eyni zamanda Oromo xalqının mədəni kimliyinin bayramıdır. Ənənəvi geyimlər, bəzək əşyaları, saç düzümləri və aksessuarlar nəsildən-nəslə ötürülən sənətkarlıq nümunələrini nümayiş etdirir.

Qadınlar “Caaccuu” adlanan ənənəvi bəzək əşyaları taxa, həmçinin Oromo qadınlarının kimliyi və cəmiyyətdəki rolu ilə bağlı mühüm mədəni rəmz olan “Siinqee” daşıya bilərlər. Mərasimləri müşayiət edən mahnılar, nəğmələr və dualar mədəni biliklərin mərasimlərdə iştirak vasitəsilə yaşadılmasına xidmət edir.

“Abbaa Gadaa”lar və “Abbaa Malkaa”lar mənəvi rəhbərlərlə birlikdə ənənəvi mərasimin mühüm hissələrinə rəhbərlik edirlər. Ağsaqqallar mərasimlər və ənənələr haqqında bilikləri gənc nəsillərə ötürür, uşaqlar isə ailələri ilə birlikdə iştirak etməklə bu ənənələri öyrənirlər.

“İrreeça” Oromo xalqının ənənəvi idarəetmə və sosial təşkilatlanma sistemi olan “Gadaa” ilə sıx bağlıdır. UNESCO 2016-cı ildə “Gadaa” sistemini Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edib.

Sülh və yenilənmə bayramı

“İrreeça” minnətdarlıq bayramı olmaqla yanaşı, münasibətləri yeniləmək, ailə və icma bağlarını möhkəmləndirmək, sülh və barışıq dəyərləri haqqında düşünmək üçün də fürsət yaradır.

Dostlar, qohumlar və icmalar bir araya gəlir. Xeyirxahlıq, harmoniya və bağışlama kimi dəyərlərin ön plana çıxması bayramın mənəvi əhəmiyyəti ilə yanaşı, sosial mahiyyətini də gücləndirir.

Festival Efiopiyanın digər icmalarının nümayəndələrinə və xarici qonaqlara musiqi, rəqs, geyim, yemək, qonaqpərvərlik və mərasimlər vasitəsilə Oromo ənənələri ilə tanış olmaq imkanı da yaradır. Lakin festivalın əsl mahiyyəti onun ziyarətçilər üçün nümayişə çevrilməsində deyil, bu ənənəni yaşadan və gələcək nəsillərə ötürən icmalardadır.

Bayram başa çatdıqdan sonra iştirakçılar evlərinə qayıdır, təbiətdə isə fəsillərin dövranı davam edir. Yağışlar çəkilir, Adey çiçəkləri Birraanın gəlişini xəbər verir və təbiət yeni mərhələyə qədəm qoyur.

Oromo xalqı üçün “İrreeça” minnətdarlığın, mədəni kimliyin və ənənələrin yaşadılmasının ifadəsi olaraq qalır. Bu, əldə olunan nemətlərə görə şükür etmək, qarşıdakı dövr üçün xeyir-dua diləmək və yeni mövsümü ümidlə qarşılamaq vaxtıdır.

Teqlər

Oromo mədəniyyəti UNESCO qeyri-maddi mədəni irs Efiopiya Oromo xalqı ənənələr sülh