Azərbaycan enerji ixracını genişləndirmək üçün yeni imkanlar qazanır

Azərbaycanda sentyabrın 20-də qeyd olunan Neftçilər Günü qlobal və Azərbaycan enerji sektoruna təsir edən bir sıra aktual proseslərə nəzər salmaq üçün yaxşı fürsətdir.

Birincisi, mövcud məlumatlar göstərir ki, Azərbaycanın neft və təbii qazına tələbat qarşıdakı onilliklərdə də davam edəcək. 1973-cü il neft böhranından sonra əsas Qərb ölkələri bərpa olunan enerjidən istifadənin təşviqinə yönəlmiş siyasət yürütməyə başladılar. Həmin dövrdə qlobal enerji istehlakının 84,5 faizini fosil yanacaqlar təşkil edirdi.

Bu gün isə fosil yanacaqlar qlobal enerji istehlakının 86 faizini təmin edir. Onlara tələbatın azaldığını göstərən heç bir əlamət yoxdur. Bərpa olunan enerjiyə tələbat artsa da, xüsusilə təbii qaz başda olmaqla fosil yanacaqlara tələbat daha sürətlə yüksəlir.

Bütün enerji növlərinə tələbat artmaqda davam edir. Hər hansı enerji mənbəyinin digərini əvəz etdiyini göstərən əlamətlər yoxdur. Təbii qaz bəzi enerji sistemlərində bərpa olunan enerji mənbələrinin dəyişkənliyini balanslaşdırmaq üçün istifadə olunur. Çünki qaz çox vaxt bərpa olunan enerji mənbələri üçün baza gücü rolunu oynayır.

Süni intellekt və məlumat mərkəzlərinin enerji təchizatı üçün elektrik enerjisinə qlobal tələbatın əhəmiyyətli dərəcədə artması, eləcə də iqtisadi inkişafın davam etməsi fonunda təbii qaz və kömürə tələbatın da ciddi şəkildə yüksələcəyi gözlənilir. Nüvə enerjisinin payının da artacağı ehtimal olunur.

Elektrik enerjisinə artan tələbatın ilkin mərhələdə əsasən təbii qaz, kömür və bərpa olunan enerji hesabına ödənəcəyi gözlənilir. Çünki nüvə energetikası layihələrin ilkin mərhələsində daha çox kapital tələb edir və yeni istehsal güclərinin istifadəyə verilməsi qaz, kömür və bərpa olunan enerji layihələri ilə müqayisədə daha uzun vaxt aparır.

Azərbaycanda, o cümlədən “Abşeron” yatağında yeni təbii qaz hasilatının başlanması qlobal qaz tələbatının sürətlə artdığı dövrə təsadüf edir. Zamanlama bizim üçün olduqca əlverişlidir. Qlobal qaz tələbatının artması səbəbindən təbii qaz üzrə qiymət mühitinin ən azı növbəti on il ərzində əlverişli qalacağı gözlənilir.

Qlobal qaz qiymətlərindəki müsbət tendensiya “Ümid”, “Abşeron” və “Qarabağ” yataqlarının işlənməsinə və genişləndirilməsinə kömək edəcək. Bundan əlavə, “Babək”, “Şəfəq-Asiman”, “Naxçıvan” və “Zəfər-Məşəl” də daxil olmaqla bir sıra digər perspektiv strukturlarda artıq ümidverici göstəricilər əldə olunub. Bunlar Azərbaycanın qaz hasilatı və ixracının artırılması üçün baza rolunu oynaya bilər.

“Ümid” yatağında aparılan son əməliyyatların nəticələri qonşu yataqların perspektivləri ilə bağlı qiymətləndirmələrimizi xüsusilə möhkəmləndirib.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanaraq həyata keçirilən Azərbaycanın milli neft-qaz strategiyasının uğurunda mühüm amillərdən biri qlobal enerji tendensiyalarının müstəqil təhlilidir.

Məsələn, Azərbaycanın Cənub Qaz Dəhlizini inkişaf etdirmək qərarı 2010-cu illərin əvvəllərində enerji sənayesində və Avropada üstünlük təşkil edən baxışlara zidd idi. Həmin vaxt bir çoxları mayeləşdirilmiş təbii qazın beynəlxalq boru kəmərləri ilə nəql olunan qazı əvəz edəcəyini, eyni zamanda bərpa olunan enerjiyə sürətli keçid nəticəsində qaza tələbatın azalacağını iddia edirdi.

Prezident İlham Əliyev SOCAR-a Cənub Qaz Dəhlizinin inkişafını davam etdirmək istiqamətində göstəriş verdi və mahiyyət etibarilə Avropanın gələcək qaz tələbatı meyillərini avropalıların özlərindən daha düzgün qiymətləndirdi. Prezident Əliyev Avropanın əlavə qaz idxalına və etibarlı təchizatçılara ehtiyac duyacağını əvvəlcədən görürdü.

Azərbaycan qazına davam edən tələbatla yanaşı, təbii qaza qlobal tələbatın artması Azərbaycana müxtəlif ölkələrdə qaz infrastrukturu layihələrində iştirak etmək üçün yeni kommersiya imkanları yaradacaq.

İkincisi, Yaponiya, Cənubi Koreya və ABŞ kimi iri enerji bazarları neft və təbii qaz mənbələrinin coğrafi baxımdan şaxələndirilməsinə çalışırlar. Onlar qlobal enerji təhlükəsizliyini gücləndirəcək yeni enerji infrastrukturu və hasilat layihələrinin maliyyələşdirilməsində maraqlıdırlar.

Hazırda qlobal enerji ticarəti bir sıra mühüm dəniz keçidlərində — Qırmızı dənizdə, Qara dənizdə və Hörmüz boğazında — maneələrlə üzləşir. Buna görə də enerji resurslarının maneəsiz ticarəti üçün imkanların genişləndirilməsi vacibdir.

Enerji təhlükəsizliyi baxımından coğrafi şaxələndirmənin əhəmiyyətini nəzərə alaraq, 1990-cı illərdə ABŞ, Avropa və digər tərəflər Azərbaycanın neft və qaz ehtiyatlarının işlənməsini təşviq edirdilər. Prezident Heydər Əliyev həmin dövrdə enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə qlobal marağı düzgün qiymətləndirdi və bundan səmərəli istifadə edərək 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanmasına, eləcə də Azərbaycana iri həcmdə xarici investisiyaların cəlb olunmasına nail oldu.

Lakin 2010-cu illərə gəldikdə bir çox dövlət enerji təchizatçılarının coğrafi baxımdan şaxələndirilməsini təşviq edən siyasəti davam etdirmədi. Onlar bərpa olunan enerjiyə keçidin yaxın zamanda baş verəcəyi təsəvvürünə qapıldılar.

Bu gün coğrafi şaxələndirməyə yenidən artan qlobal marağın Azərbaycanın enerji sektoruna yeni investisiyalar gətirəcəyi gözlənilir.

Bununla yanaşı, SOCAR son dövrdə həm neft-qaz kəşfiyyatında, həm də investor kimi coğrafi fəaliyyət dairəsini genişləndirib. Şərqi Aralıq dənizindəki “Tamar” yatağına və Kot-d’İvuardakı “Baleine” neft-qaz yatağına yatırdığımız investisiyalar SOCAR-a qlobal enerji ticarətinin əsas dar keçidlərindən təsirlənməyən layihələrdə iştirak imkanı verir. Eyni zamanda Mərkəzi Asiyada qaz kəşfiyyatı fəaliyyətimizi genişləndirir və Suriyaya qaz tədarük edirik.

İsrailin müstəsna iqtisadi zonasında SOCAR təkcə investor deyil, həm də altı yeni kəşfiyyat lisenziyası üzrə operatordur. Bu, şirkətə dünyanın müxtəlif bölgələrində gələcək layihələrdə istifadə edə biləcəyimiz əməliyyat təcrübəsi qazandıracaq və SOCAR-ın beynəlxalq enerji şirkəti kimi rolunu daha da gücləndirəcək.

Biz, eyni zamanda, dünyanın ən böyük neft və təbii qaz istehsalçısı olan ABŞ-da investisiya fəaliyyətinə başlayırıq. Hazırkı qlobal enerji böhranı ABŞ-da hasilatın artmasına və ölkənin enerji resurslarına qlobal tələbatın yüksəlməsinə səbəb olub. SOCAR-ın bu yaxınlarda “Comstock Resources” ilə qurduğu strateji tərəfdaşlıq şirkətə yeni sahəyə — qeyri-ənənəvi neft və qaz resurslarına daxil olmaq imkanı verəcək. Bu əməkdaşlıq Azərbaycanda və xaricdə qeyri-ənənəvi enerji resurslarının işlənməsi üçün bilik və bacarıqlar əldə etməyimizə kömək edəcək.

Üçüncüsü, Azərbaycanın qonşu ölkələrlə münasibətləri enerji ticarəti üçün yeni imkanlar yaradır. Qardaş Türkiyə ilə Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlıq sürətlə dərinləşir.

Bu kontekstdə Türkiyə xüsusilə mühüm tərəfdaşdır. Ölkədə SOCAR-ın bir sıra iri aktivləri, o cümlədən İzmir yaxınlığındakı STAR Neft Emalı Zavodu və “Petkim” kompleksi yerləşir. Türkiyə, eyni zamanda, Bakı–Tbilisi–Ceyhan boru kəməri üçün əsas tranzit mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, Cənub Qaz Dəhlizinin də ayrılmaz hissəsidir.

Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlıq da paralel olaraq sürətlə genişlənir. Azərbaycan və Özbəkistan “Ustyurt” investisiya bloklarında geoloji kəşfiyyatı davam etdirirlər. Bundan əlavə, SOCAR Özbəkistanda yanacaqdoldurma məntəqələri şəbəkəsini genişləndirməyi planlaşdırır.

Bu proseslər region daxilində enerji əməkdaşlığının və investisiyaların artmasına gətirib çıxarır. Bundan başqa, Ermənistanla sülh prosesi və Ermənistan ərazisindən keçməsi nəzərdə tutulan TRIPP marşrutunun həyata keçirilməsi enerji ticarəti üçün əlavə imkanlar yarada bilər.

Bu müxtəlif fəaliyyətlər və investisiyalar nəticəsində SOCAR şaquli inteqrasiya olunmuş enerji şirkətinə çevrilib. Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsindən ötən üç onillik ərzində bu, mühüm nailiyyətdir.

Qarşıda hələ bir çox çətinliklər olsa da, mövcud qlobal şərait SOCAR və Azərbaycan üçün inkişafı davam etdirmək baxımından geniş imkanlar yaradır.

Kopyalandı