15 iyul 2026, 18:15
Qarabağdakı mədəni irs abidələrinin vəziyyəti uzun illər davam edən münaqişədən sonra əsas müzakirə mövzularından biri olaraq qalır.
Azərbaycanın UNESCO missiyasının Qarabağa səfər etməsi ilə bağlı çağırışlarına və 2020-ci ildən sonra aparılan danışıqlara baxmayaraq, missiyanın əhatə dairəsi və fəaliyyət çərçivəsi üzrə fikir ayrılıqları araşdırmanın həyata keçirilməsinə mane olub.
Qarabağdakı mədəni irs abidələrinin vəziyyəti uzun illər davam edən münaqişədən sonra ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri olaraq qalıb.
Azərbaycanın rəsmi məlumatlarına görə 8 şəhər, 1000-ə yaxın kənd, 65 məscid, 44 məbəd və 473 tarixi abidə zərər görüb. Təxminən 40 min muzey eksponatının məhv edildiyi, talan olunduğu və ya zədələndiyi bildirilib.
Azərbaycan bəzi mədəni irs nümunələrinin tamamilə dağıdıldığını, digərlərinin memarlıq elementlərinə, kitabələrinə və artefaktlarına ziyan dəydiyini açıqlayıb.
Azərbaycan Qafqaz Albaniyasına aid kitabələrə dəyişiklik edildiyi ilə bağlı narahatlığını da ifadə edib. Lakin bu iddialar mübahisəli olaraq qalıb və UNESCO tərəfindən təsdiqlənməyib.
Azərbaycan dəfələrlə mədəni irs abidələrinin vəziyyətinin sənədləşdirilməsi üçün UNESCO-nun araşdırma missiyasının göndərilməsini tələb etdiyini bildirib. UNESCO isə bölgəyə girişin aidiyyəti tərəflərin razılığı əsasında mümkün olduğunu qeyd edib.
Bu səbəbdən 2020-ci il müharibəsindən əvvəl hərtərəfli beynəlxalq qiymətləndirmə aparılmayıb. Zərər çəkmiş abidələrin UNESCO-nun rəhbərliyi altında tam siyahısı hazırlanmayıb, bütün tərəflərin qəbul etdiyi müstəqil araşdırma da həyata keçirilməyib.
2020-ci il müharibəsindən sonra UNESCO 1954-cü il Haaqa Konvensiyası çərçivəsində bölgədəki mədəni irs abidələrinin vəziyyətini araşdırmaq üçün müstəqil texniki missiyanın göndərilməsini təklif edib.
Azərbaycan yoxlamaya etiraz etmədiyini, lakin missiyanın mandatı, marşrutu, araşdırılacaq abidələrin siyahısı və ərazinin necə adlandırılması da daxil olmaqla bir sıra məsələlərin əvvəlcədən razılaşdırılmasını istədiyini bildirib.
Bakı missiyanın “Qarabağa missiya” adlandırılmasına etiraz edib və bunun əvəzinə “Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinə missiya” ifadəsini təklif edib. UNESCO bu variantı qəbul etməyib.
Qiymətləndirməyə daxil ediləcək xristian və müsəlman irsi abidələrinin siyahısı ilə bağlı da fikir ayrılığı yaranıb. Tərəflər razılığa gələ bilmədiyi üçün missiya həyata keçirilməyib.
Müzakirələr sonradan abidələrin və tarixi məkanların vəziyyəti ilə məhdudlaşmayıb. Azərbaycan rəsmiləri və mediası texniki qərarlara siyasi təsirin edildiyini, Bakı ilə əməkdaşlığın məhdudlaşdırıldığı və UNESCO strukturları daxilində Azərbaycana qarşı təzyiqlərin olduğunu iddia ediblər.
Bu iddiaların rəsmi sənədlər, adı açıqlanan mənbələr və aidiyyəti tərəflərin mövqeləri əsasında yoxlanılması tələb olunur.
UNESCO əvvəllər Mali və Ukrayna da daxil olmaqla münaqişə bölgələrində mədəni irsin qorunması üzrə missiyalar həyata keçirib. Bununla belə, hər bir hal fərqli şərait və şərtlərlə bağlı olub.
Qarabağ məsələsi 2020-ci ildən əvvəl dəymiş ziyanın qiymətləndirilməsi üçün kifayət qədər mexanizmdən istifadə edilib-edilməməsi, eləcə də müharibədən sonrakı danışıqların genişmiqyaslı araşdırmaya imkan verib-verməməsi ilə bağlı sualları gündəmdə saxlayır.
Bütün tərəflərin qəbul etdiyi hərtərəfli qiymətləndirmə indiyədək həyata keçirilməyib.
Mərkəzi Asiya ilə Rusiya arasında aviareyslər Rusiya hava məkanında tətbiq olunan məhdudiyyətlər fonunda pozulub. Bəzi təyyarələr istiqamətini...
Bakıda keçirilən 4-cü Beynəlxalq Minatəmizləmə Konfransının ikinci və son günü beynəlxalq əməkdaşlıq, yeni texnologiyalar və milli imkanların...
“Bir vaxtlar Yaxın Şərqdə” filmi Çin kinoteatrlarında böyük tamaşaçı auditoriyası toplayıb və bunun səbəbi var.
Rusiyanın TASS xəbər agentliyi anonim mənbəyə istinadən xəbər verir ki, ABŞ nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner həftəsonu əvvəlcə Rusiyaya, daha sonra Ukraynaya səfər edəcəklər. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski də ABŞ elçilərinin hər iki ölkənin paytaxtına səfər edəcəyini bildirib.
Üç yüksəkvəzifəli iranlı mənbənin sözlərinə görə, ABŞ-nin neft blokadası və sanksiyalar vasitəsilə İran iqtisadiyyatına təzyiq göstərmək səyləri Tehran üçün getdikcə daha çətin vəziyyət yaradır. Vaşinqton gələcək danışıqlarda güzəştlər əldə etmək məqsədilə təzyiqləri artırır.
Günə AnewZ-un səhər xülasəsi ilə məlumatlı başlayın. Sentyabrın 4-ü üçün hazırladığımız icmalda gündəmin əsas xəbərləri və diqqətçəkən son hadisələr yer alır.
Almaniyanın avtomobil istehsalçısı “Volkswagen”in Müşahidə Şurası 2030-cu ilədək 100 min iş yerinin ixtisarını nəzərdə tutan genişmiqyaslı yenidənqurma planını təsdiqləyib. Şirkət bu addımı satışların zəifləməsi, mənfəətin azalması və qlobal rəqabətin güclənməsi fonunda atır.
Rusiya şirkəti “Rosatom” və “Qazaxıstan Atom Elektrik Stansiyaları” şirkəti Balxaş Atom Elektrik Stansiyasında iki enerji blokunun tikintisi ilə bağlı müqavilə imzalayıb. Stansiyanın ümumi gücü 2,4 giqavat olacaq.
Mərkəzi Asiya ilə Rusiya arasında aviareyslər Rusiya hava məkanında tətbiq olunan məhdudiyyətlər fonunda pozulub. Bəzi təyyarələr istiqamətini dəyişib, geri qayıdıb, bəzi reyslər isə ləğv edilib.
Bakıda keçirilən 4-cü Beynəlxalq Minatəmizləmə Konfransının ikinci və son günü beynəlxalq əməkdaşlıq, yeni texnologiyalar və milli imkanların inkişafına həsr olunub.
İsrailin müdafiə naziri İsrael Katz bildirib ki, ABŞ razılıq verərsə, İsrail Qəzza sakinlərinin köçürülməsinə hazırdır.
İran ABŞ-nin ölkənin cənub və qərb bölgələrinə endirdiyi son hava zərbələri nəticəsində həlak olanların dəfn mərasimlərini keçirib. Rəsmi Tehran hücumları beynəlxalq hüquqa əsasən müharibə cinayəti kimi qiymətləndirərək, BMT Təhlükəsizlik Şurasından onları pisləməyi tələb edib.
ABŞ-İran münaqişəsinin gərginləşməsi fonunda Küveytə yönələn raket və dron hücumları Körfəzin şimalını yeni qarşıdurma zonasına çevirir. Küveyt qüvvələri ABŞ ordusunun istifadə etdiyi obyektlər də daxil olmaqla, ölkədəki bir sıra hədəflərə yönələn İran hücumlarının qarşısının alındığını bildirib.
AnewZ tətbiqini “Play Store” və “App Store”dan yükləyə bilərsiniz.
Bu mövzu haqqında fikriniz nədir?
İlk şərhi siz yazın