Gələcəyə baxış: Ermənistan cəmiyyəti beş il sonra ölkələrini necə görmək istəyir?

Sülh, rifah, yeni siyasi qüvvələr və texnologiyaya əsaslanan iqtisadiyyat. Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərindən sonra "AnewZ" komandası İrəvan küçələrində sakinlərə yaxınlaşaraq beş il sonra ölkələrini necə təsəvvür etdiklərini soruşub.

Seçkilər yalnız ölkəni kimin idarə edəcəyini müəyyənləşdirir, lakin inkişafın və uğurun hansı formada olacağını həll etmir. İrəvan küçələrində sakinlərə ünvanladığımız "Beş il sonra uğurlu Ermənistan necə görünməlidir" sualına verilən cavablar cəmiyyətdəki ümid, məyusluq və qeyri-müəyyənliyi üzə çıxarıb. Bəziləri daha zəngin və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş bir ölkə xəyal edir, digərləri isə sülh və təhlükəsizliyi hər şeydən üstün tutur. Bəziləri isə tamamilə yeni siyasi nəsil gəlmədən Ermənistanın irəliləyə bilməyəcəyini iddia edirlər.

Yeni siyasi qüvvələrə tələbat

Bir çoxları üçün Ermənistanın əsas problemi sadəcə hansı partiyanın seçkidə qalib gəlməsi deyil, inandırıcı alternativin olmamasıdır. Respondentlərdən biri vəziyyəti belə izah edib: "Bəlamız ondadır ki, pis və ən pis arasında seçim etməliyik".

Sakinlər Ermənistana nə hazırkı, nə də keçmiş hakimiyyətlə əlaqəsi olmayan yeni siyasi qüvvələrin lazım olduğunu vurğulayıblar. Digər bir respondent də siyasi yenilənməyə çağırış edərək gənc nəsli mümkün dəyişiklik mənbəyi kimi göstərib: "Yeni qüvvələr gəlməlidir. Bunların dövrü artıq keçib". Başqa bir sakin isə arzuladığı gələcəyi "Xristian dəyərlərinə malik daha avropalaşmış Ermənistan" kimi təsvir edib.

İfadə olunan fikirlər fərqli olsa da, məyusluq hissi dəyişməz qalıb. Bu insanlar üçün sadəcə hökumətin dəyişməsi kifayət deyil. Ermənistanın bütövlükdə siyasi sinfi yenilənməlidir.

Sülh ambisiyalardan öndə gəlir

Digərləri üçün isə uğur daha fundamental bir amildən – təhlükəsizlikdən başlayır. Onlar daha dinc və təhlükəsiz Ermənistandan, daim yeni bir böhran qorxusu yaşamadan gələcəyi planlaşdıra bilən bir ölkədən danışıblar. Daha böyük sülh və təhlükəsizliyə ümid etdiyini deyən bir sakin, "Əlimizdə olanı itirməsək, yaxşı olar" deyə qeyd edib.

Başqa bir sakinin fikrincə, Ermənistan digər dövlətlərlə sülh və həmrəylik siyasəti yürütməlidir. Bir neçə nəfər isə sülhü birbaşa iqtisadi inkişafla əlaqələndirib. Onlar nəqliyyat marşrutlarının açılmasını, regional ticarətin genişlənməsini və ölkələrinin daha güclü tranzit dövlətinə çevrilməsini istəyirlər. Vətəndaşlardan biri bu fikri belə ifadə edib: "Bütün yollar açılmalı, ticarət inkişaf etməlidir".

Bu baxış bucağına görə sülh sadəcə münaqişənin olmaması demək deyil, eyni zamanda hərəkətlilik, ticarət və yeni imkanlardır.

Hiss edilə bilən rifah

Verilən cavablarda iqtisadi inkişaf mövzusu da dəfələrlə təkrar olunub. Bəziləri Ermənistanın beş il ərzində yüksək inkişaf etmiş sənaye ölkəsinə çevrilə biləcəyini proqnozlaşdırıb. Digərləri isə daha həyati məsələlərə, xüsusən də sadə insanların gündəlik yaşayış təminatına diqqət çəkiblər. Respondentlərdən birinin sözlərinə görə, insanlar işə və evə xoşbəxt gedib-gəlməlidirlər. Onlar üçün inkişaf yalnız milli statistik göstəricilərlə deyil, ailə səviyyəsində – sabit gəlir, təminatlı iş və daha az narahatlıq dolu həyatla ölçülür.

İnsanlar həmçinin İrəvandan kənarda da inkişafın olmasını tələb ediblər. Kəndlərin və regional şəhərlərin güclənməsi, paytaxta köçmək məcburiyyətində qalanların sayının azalması, eləcə də İrəvanın yolları və xidmət sahələrinə düşən yükün yüngülləşməsi əsas istəklər sırasındadır. Onların fikrincə, inkişaf yalnız paytaxt sərhədləri daxilində məhdudlaşmamalıdır.

Texnoloji və demokratik Ermənistan

Texnologiya da müzakirə olunan əsas mövzulardan biri olub. Sakinlər elektronika, kompyuter biznesi, çip istehsalı və böyük beynəlxalq texnologiya şirkətləri ilə əməkdaşlıqdan danışıblar. Bir nəfər gələcəyin Ermənistanını dörd sözlə təsvir edib: "Demokratik, texnoloji, inkişaf etmiş və müasir". Başqa bir sakin isə daha iddialı müqayisə aparıb: "Sinqapur kimi zəngin və müstəqil".

Bəziləri ölkəni öz mədəniyyəti, tarixi və dünyanın diqqətini cəlb etmək bacarığı ilə beynəlxalq səviyyədə tanınan bir dövlət kimi təsəvvür edir. Daha geniş söz azadlığına, güclü demokratiyaya və Avropaya daha sıx inteqrasiyaya, o cümlədən vizasız gediş-gəlişə çağırışlar da səslənib. Lakin modernləşmə milli kimlikdən imtina kimi təqdim olunmayıb. Onların xəyal etdiyi ölkə müasir, lakin eyni zamanda öz erməni ənənələrini qoruyub saxlayan bir dövlətdir.

Ümid var, lakin qətiyyət yoxdur

Hər kəs gələcəklə bağlı ətraflı baxış bucağı təqdim edə bilməyib. Bəziləri beş ilin proqnoz vermək üçün çox uzun müddət olduğunu etiraf edib. Respondentlərdən biri sadəcə “Zaman göstərəcək” deməklə kifayətlənib.

Bəziləri inkişaf ləng getsə belə, Ermənistanın irəliləməyə davam edəcəyinə əminliyini ifadə edib: "Yavaş-yavaş, addım-addım irəliyə doğru gedəcəyik".

Bu müsahibələr elmi bir sorğu xarakteri daşımır və Ermənistandakı hər bir siyasi və ya sosial qrupun fikrini tam əks etdirə bilməz. Lakin onlar seçki qutularının arxasındakı ictimai müzakirələri aydın şəkildə üzə çıxarır. Cəmiyyətin bir qismi siyasi yenilənmə, digər qismi isə sabitlik istəyir. Bəziləri üzünü Avropaya tutur, digərləri isə milli liderliyi, ənənəvi dəyərləri və müstəqilliyi vurğulayır.

Bütün bunlara baxmayaraq, bəzi tələblər davamlı olaraq təkrarlanır: sülh, təhlükəsizlik, daha yaxşı həyat səviyyəsi və verdiyi vədlərdən daha çoxunu həyata keçirməyə qadir olan hökumət.

Seçki yalnız "Ermənistanı kim idarə edəcək" sualına cavab verib. Lakin ən çətin sual hələ də açıq qalır: Onlar necə bir Ermənistan quracaqlar?

Teqlər

İrəvan seçki sorğu vox pop sakin sülh ümid