Dron hücumları Qazaxıstanın əsas neft ixrac marşrutunu yenidən dayandırıb

Qazaxıstanın əsas neft ixrac marşrutu Rusiya sahilləri yaxınlığında Qara dənizdə baş verən dron hücumlarından sonra fəaliyyətini müvəqqəti dayandırıb.

Strateji ixrac marşrutu yenidən risk altındadır

Qazaxıstan neftini Rusiyanın Novorossiysk limanına daşıyan Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu (XBKK) terminal yaxınlığında iki tankerin hücuma məruz qalmasından sonra neft yükləmə əməliyyatlarının müvəqqəti dayandırıldığını açıqlayıb.

Marshall adaları bayrağı altında üzən “Nissos Sifnos” tankeri neft yükləyərkən hücuma məruz qalıb və göyərtəsində yanğın baş verib. Digər tanker – Man adası bayrağı altında üzən “Marathi” isə hadisə zamanı terminala yaxınlaşırmış. Hadisə nəticəsində xəsarət alan olmayıb.

Əməliyyatların dayandırılması bu ay XBKK marşrutunda baş verən üçüncü fasilədir. Hadisə təhlükəsizlik narahatlıqları səbəbindən ixracın əvvəlki dayandırılmasından bir neçə gün sonra bərpa edilməsindən sonra baş verib.

Qazaxıstan üçün bu hadisə yalnız dəniz daşımalarında yaranan müvəqqəti problem deyil.

XBKK marşrutu ölkənin xam neft ixracının təxminən 80 faizini təmin edir və enerji gəlirlərindən asılı olan Qazaxıstan iqtisadiyyatı üçün əsas ixrac kanalı hesab olunur.

Boru kəməri ilə ixracın dayandırılması ölkənin böyük həcmdə nefti alternativ marşrutlarla yönləndirmək imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır.

Gəmiçilik sektoru dərhal reaksiya verib

Hücumlar kommersiya gəmiçilik şirkətlərinin dərhal reaksiyasına səbəb olub.

Gəmi izləmə məlumatları göstərib ki, XBKK terminalına daxil olmağı planlaşdıran bir neçə tanker hücum xəbərlərindən sonra marşrutunu dəyişib. Bəzi gəmilər digər istiqamətlərə yönəlib, digərləri isə təhlükəsizlik vəziyyəti qiymətləndirilənədək gözləmə mövqeyinə keçib.

Bu cür fasilələr qlobal təchizat zəncirlərinə qısa müddətdə təsir göstərə bilər. Xüsusilə də gündə milyonlarla barel xam neftin daşındığı strateji infrastruktura zərbə vurulduqda, bunun təsiri daha geniş hiss olunur.

Konsorsium əməliyyatların nə vaxt bərpa ediləcəyi ilə bağlı dəqiq vaxt açıqlamasa da, təkrarlanan fasilələrin enerji şirkətləri və treyderlər arasında bu marşrutun etibarlılığı ilə bağlı narahatlıqları artıracağı gözlənilir.

Beynəlxalq şirkətlər də təsirlənir

XBKK boru kəməri Qərb enerji şirkətlərinin dəstəyi ilə inşa edilib. O, Qazaxıstanın böyük neft yataqlarında fəaliyyət göstərən beynəlxalq investorlar üçün əsas aktivlərdən biridir.

Konsorsiumun əsas səhmdarları arasında Rusiyanın “Transneft”, Qazaxıstanın “KazMunayGas” şirkəti və ABŞ-nin “Chevron” enerji şirkəti yer alır.

Marşrut Mərkəzi Asiya ilə qlobal enerji bazarları arasında əsas əlaqələrdən biri hesab olunur. Son dövrdə onun təhlükəsizliyi ilə bağlı Qazaxıstan və ABŞ rəsmiləri arasında müzakirələr aparılıb.

Moskva və Kiyevlə balans siyasəti

Hücumlar Qazaxıstanı mürəkkəb siyasi vəziyyət qarşısında qoyur.

Astana son illərdə həm Moskva, həm də Kiyevlə balanslı münasibətlər saxlamağa çalışıb. Qazaxıstan Rusiyanın hərbi əməliyyatlarını dəstəkləməsə də, Moskva ilə ticarət və enerji sahələrində əməkdaşlığı davam etdirir.

Qazaxıstan bildirib ki, XBKK marşrutuna təsir edən hərbi fəaliyyətlər ölkənin iqtisadi maraqlarına zərər vurur.

Ukrayna Rusiyanın hərbi imkanlarına töhfə verdiyini hesab etdiyi infrastruktura qarşı zərbələri müdafiə edir. Lakin XBKK marşrutuna yönələn hücumlar diqqət çəkir, çünki boru kəməri əsasən Qazaxıstan nefti daşıyır.

Alternativ marşrutların eyni həcmdə nefti daşıya bilməməsi Qazaxıstanın XBKK-dən asılılığını artırır.

Son hadisə göstərir ki, Ukraynadakı müharibənin təsirləri yalnız döyüş meydanı ilə məhdudlaşmır, qlobal enerji bazarlarına və digər ölkələrin iqtisadiyyatlarına da təsir edir.

Teqlər

Qazaxıstan Rusiya Ukrayna dron hücumları neft ixrac marşrutu Novorossiysk limanı Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu Astana