Rusiya yanacaq ixracına qadağanı uzadıb

Rusiya daxili yanacaq bazarında sabitliyi qorumaq üçün benzin, dizel, gəmi yanacağı və qazoyl ixracına qoyulan qadağanı 31 yanvar 2027-ci ilədək uzadıb. Bu qərar Mərkəzi Asiya ölkələrini yanacaq təhlükəsizliyini gücləndirməyə və tədarük mənbələrini şaxələndirməyə sövq edib.

Qərar region ölkələrinin yanacaq çatışmazlığı riskini azaltmaq və tədarükü təmin etmək üçün enerji strategiyalarını yenilədiyi bir vaxtda qəbul olunub.

İyulun 30-da imzalanan hökumət qərarlarına əsasən, ixrac məhdudiyyətləri 1 avqust 2026-cı ildən 31 yanvar 2027-ci ilədək qüvvədə qalacaq.

Bununla belə, sentyabrın 1-dən etibarən istehsalçıların birbaşa ixrac etdiyi dizel, gəmi yanacağı və qazoyl qadağadan azad olunacaq. Hökumətlərarası sazişlər çərçivəsində həyata keçirilən və humanitar yardım üçün nəzərdə tutulan yanacaq tədarükü də davam etdiriləcək.

Rusiya hökuməti bildirib ki, bu tədbirlər daxili yanacaq bazarında sabitliyi qorumaq məqsədi daşıyır.

Əlavə qərarlarda məhsul yığımı mövsümündə kənd təsərrüfatı istehsalçılarının yanacaqla təminatına zəmanət verən müvəqqəti mexanizmlər nəzərdə tutulur. Bazar qiymətlərinin dəyişkən olduğu bir vaxtda dövlət və bələdiyyə qurumlarının yanacaq alışı da sadələşdiriləcək.

Məhdudiyyətlər Rusiyanın neft emalı sektorunun aylardır təzyiq altında olduğu bir dövrdə tətbiq edilir. Ukraynanın neft emalı zavodlarına və yanacaq infrastrukturuna təkrarlanan PUA hücumları sektorun fəaliyyətini pozub və Rusiyanın bir sıra regionlarında yanacaq çatışmazlığına səbəb olub.

Mərkəzi Asiya alternativ mənbələr axtarır

Rusiyanın yanacaq ixracına məhdudiyyətləri sərtləşdirməsi bir sıra Mərkəzi Asiya ölkələrini daxili bazarlarını qorumaq üçün tədbirlər görməyə sövq edib.

Yanacaq idxalının təxminən 95 faizini Rusiyadan həyata keçirən Qırğızıstanda tədarükdəki fasilələr qiymətlərin artmasına, Aİ-95 markalı benzin və dizelin müvəqqəti çatışmazlığına səbəb olub. Buna cavab olaraq Bişkek daxili tədarükü qorumaq üçün neft və neft məhsullarının ixracına müddətsiz qadağa qoyub. Qadağa yerli bazar sabitləşənədək və ya Avrasiya İqtisadi İttifaqının vahid yanacaq bazarı yaradılanadək qüvvədə qalacaq.

Eyni zamanda Qırğızıstan 2026-cı ilin sonunadək Rusiyadan ayda 100 min ton yanacaq və sürtkü materiallarının tədarükü ilə bağlı razılıq əldə edib. Rəsmilər qiymətlərlə bağlı danışıqların davam etdiyini bildiriblər. Hökumət idxalı şaxələndirmək üçün alternativ təchizatçılar da axtarır.

Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmon və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev bu həftə Astanada keçirilən danışıqlarda Qazaxıstan neft məhsullarının Tacikistana ixracının artırılmasını müzakirə ediblər. Bu addım regional tədarük zəncirlərinin təzyiq altında qaldığı bir vaxtda Tacikistanın yanacaq təhlükəsizliyini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

Qazaxıstan enerji əməkdaşlığını genişləndirir

Qazaxıstan Rusiya xam neftinin yerli neft emalı zavodlarında emalı ilə bağlı Moskva ilə danışıqlar aparır. Emal olunan neft məhsullarının daxili bazarda satılması, bir hissəsinin isə Rusiyaya geri göndərilməsi nəzərdə tutulur.

Qazaxıstanın Energetika Nazirliyi bildirib ki, təklif neft emalı zavodlarının sabit fəaliyyətini qorumaq və daxili bazarın yanacaqla təminatını gücləndirmək məqsədi daşıyır. Nazirlik emal həcmi və prosesə qoşula biləcək zavodlar barədə məlumat verməyib.

Danışıqlar Qazaxıstanın enerji ixracında da problemlərlə üzləşdiyi bir vaxtda aparılır. Bu həftə Novorossiysk limanı yaxınlığında gəmilərin PUA hücumları nəticəsində zədələnməsindən sonra Rusiyanın Qara dəniz sahilindəki Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun (XBKK) terminalında əməliyyatlar yenidən dayandırılıb.

Qazaxıstanın xam neft ixracının təxminən 80 faizi XBKK marşrutu ilə daşınır. Buna görə də davamlı fasilələr ölkənin enerji sektoru və ixrac gəlirləri üçün ciddi narahatlıq yaradır.

Son hadisələr göstərir ki, Rusiyanın daxili yanacaq siyasəti və Ukraynadakı müharibənin geniş təsirləri Mərkəzi Asiyada enerji axınlarını dəyişməkdə davam edir. Bu vəziyyət region ölkələrini tədarük mənbələrini şaxələndirməyə, regional əməkdaşlığı gücləndirməyə və daxili yanacaq bazarlarını qorumağa sövq edir.

Teqlər

Rusiya Mərkəzi Asiya yanacaq ixracı benzin dizel Qırğızıstan gəmi yanacağı Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu