Dron hücumları Qazaxıstanın əsas neft ixrac marşrutunu pozub

Rusiyanın Qara dəniz sahilləri yaxınlığında baş verən dron hücumları Qazaxıstanın əsas neft ixrac marşrutunun fəaliyyətini pozub. Hücumlardan sonra xam neftin tankerlərə yüklənməsi müvəqqəti dayandırılıb, enerji infrastrukturunun təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıq isə artırıb.

Sənaye mənbələrinin məlumatına görə, təhlükəsizlik riskləri və tanker çatışmazlığı səbəbindən Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu (XBKK) bu həftə əməliyyatları bir neçə dəfə dayandırıb.

İxrac marşrutu qısa müddətə yenidən açılsa da, yükləmələr qeyri-sabit davam edir. Gəmi sahibləri bölgəyə tanker göndərməkdə daha ehtiyatlı davranırlar.

Vəziyyət Qazaxıstanın neft sektoruna da təsir göstərib. İyul ayında ölkədə neft hasilatı azalıb, XBKK "Blend" markalı xam neft isə "Brent" markalı neftlə müqayisədə xeyli aşağı qiymətə satılıb.

Fasilələr ixracatçıları alternativ marşrutlar axtarmağa məcbur edib. Bu variantlar arasında neftin dəmir yolu ilə Gürcüstanın Qara dəniz limanlarına daşınması da var.

Strateji ixrac marşrutu təzyiq altındadır

Qazaxıstan neftini Rusiyanın Novorossiysk limanına daşıyan boru kəmərini idarə edən XBKK terminal yaxınlığında iki tankerlə bağlı insidentdən sonra yükləmə əməliyyatlarını dayandırıb.

Marşal Adaları bayrağı altında üzən “Nissos Sifnos” tankeri neft yüklədiyi vaxt zərbəyə məruz qalıb. Nəticədə gəminin göyərtəsində yanğın baş verib. Men adası bayrağı altında üzən “Marathi” tankeri isə hadisə zamanı terminala yaxınlaşırdı. Hadisə nəticəsində xəsarət alan olmayıb.

Bu, iyul ayında XBKK-nin fəaliyyətində yaranan üçüncü fasilədir. Son dayanma təhlükəsizlik səbəbindən tətbiq olunan əvvəlki məhdudiyyətdən sonra ixracın bərpasından cəmi bir neçə gün sonra baş verib.

XBKK marşrutu Qazaxıstanın xam neft ixracının təxminən beşdə dördünü təmin edir. Buna görə də boru kəməri enerji gəlirlərindən böyük ölçüdə asılı olan ölkə iqtisadiyyatı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Bu marşrutla ixrac dayandıqda Qazaxıstanın böyük həcmdə nefti digər istiqamətlərə yönəltmək imkanları məhdud olur.

Qazaxıstan dünyanın aparıcı neft istehsalçılarından və Avropa bazarlarının əsas təchizatçılarından biri kimi ixracın sabitliyini qorumaq və neft yataqlarında hasilatın azaldılmasının qarşısını almaq üçün bu marşrutdan asılıdır.

Son hücum yüzlərlə kilometr uzaqda davam edən müharibənin münaqişədə birbaşa iştirak etməyən ölkələr üçün də iqtisadi risklər yaratdığını göstərir.

Gəmiçilik şirkətləri dərhal reaksiya verib

Hücumlardan sonra gəmiçilik operatorları marşrutlarını dəyişməyə başlayıblar.

Gəmilərin hərəkətinə dair məlumatlara görə, Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun (XBKK) terminalına yollanmağı planlaşdıran bir neçə tanker hücumlarla bağlı xəbərlərdən sonra istiqamətini dəyişib. Bəzi gəmilər alternativ limanlara yönəlib, digərləri isə operatorlar təhlükəsizlik vəziyyətini qiymətləndirənədək gözləmə mövqeyinə keçib.

Gündə milyonlarla barel xam neftin daşındığı infrastrukturdakı belə fasilələr qlobal təchizat zəncirlərinə qısa müddətdə təsir göstərə bilər.

Konsorsium əməliyyatların nə vaxt tam bərpa olunacağına dair məlumat verməyib. Təkrarlanan fasilələrin treyderlər və enerji şirkətləri arasında marşrutun etibarlılığı ilə bağlı narahatlığı daha da artıracağı gözlənilir.

Beynəlxalq tərəflər də təsirlənir

İqtisadi təsirlər yalnız Qazaxıstanla məhdudlaşmır.

Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun (XBKK) boru kəməri Qərbin enerji şirkətlərinin böyük maliyyə dəstəyi ilə inşa edilib və Qazaxıstanın iri neft yataqlarında fəaliyyət göstərən beynəlxalq investorlar üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əsas səhmdarlar arasında Rusiyanın "Transneft", Qazaxıstanın "KazMunayGas" və Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) enerji nəhəngi "Chevron" şirkətləri yer alır.

Bu marşrut uzun müddətdir Mərkəzi Asiya ilə dünya bazarlarını birləşdirən ən mühüm enerji xətlərindən biri hesab olunur. Son həftələr onun strateji əhəmiyyəti diplomatik diqqəti də artırıb. Qazaxıstan və ABŞ rəsmiləri enerji təhlükəsizliyi və mühüm ixrac infrastrukturunun qorunması məsələlərini müzakirə ediblər.

Moskva və Kiyev arasında tarazlıq

Hücumlar Qazaxıstanı getdikcə daha mürəkkəb siyasi vəziyyətlə üz-üzə qoyur.

Astana son illərdə həm Moskva, həm də Kiyevlə münasibətlərdə tarazlığı qorumağa çalışıb. Qazaxıstan Rusiyanın hərbi əməliyyatlarını dəstəkləməkdən çəkinib, eyni zamanda böyük qonşusu ilə ticarət və enerji sahələrində sıx əməkdaşlığı davam etdirib.

Bununla yanaşı, hərbi fəaliyyət XBKK marşrutuna təsir etdikdə Qazaxıstan dəfələrlə narahatlığını ifadə edib. Astana bildirir ki, belə fasilələr yalnız Rusiyanın deyil, Qazaxıstanın da iqtisadi maraqlarına təhlükə yaradır.

Ukrayna Rusiyanın müharibə səylərinə xidmət etdiyini hesab etdiyi infrastruktura zərbələri əsaslandırır. Lakin XBKK marşrutuna təsir edən hücumlar xüsusi diqqət çəkir, çünki boru kəməri əsasən Rusiya deyil, Qazaxıstan neftini daşıyır.

Alternativ ixrac marşrutları eyni həcmdə neft daşımaq gücünə malik deyil. Buna görə də hər yeni fasilə Qazaxıstanın uzunmüddətli münaqişənin risklərinə açıq olan bu dəhlizdən asılılığını daha da artırır.

Hazırkı dayanma bir daha göstərir ki, müharibənin təsirləri döyüş meydanı ilə məhdudlaşmır, qlobal enerji bazarlarına və bu bazarlardan asılı iqtisadiyyatlara da yayılır.

Teqlər

Qazaxıstan dron hücumları neft ixracı Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu Moskva Kiyev Qara dəniz