TRIPP-in ilk ili: Nələrə nail olunub və qarşıda hansı addımlar var?

“Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” (TRIPP) təşəbbüsünün irəli sürülməsindən bir il ötür. TRIPP Cənubi Qafqazda Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh gündəmini iqtisadi əməkdaşlıq və regional bağlantı məsələləri ilə əlaqələndirən əsas təşəbbüslərdən birinə çevrilib.

 Təşəbbüs çərçivəsində iki ölkə arasında ticarətin genişləndirilməsi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı istiqamətində addımlar atılıb.

“Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” həm sülh prosesinə dəstək mexanizmi, həm də regional bağlantı layihəsi kimi nəzərdə tutulub. Təşəbbüs Ermənistan və Azərbaycan arasında siyasi danışıqları ticarət, enerji əməkdaşlığı və nəqliyyatın inkişafı kimi praktiki istiqamətlərlə əlaqələndirir.

TRIPP-in uzunmüddətli hədəflərinin bir çoxu hələ reallaşmayıb. Bununla belə, təşəbbüsün ilk ili diplomatik və iqtisadi sahələrdə ölçülə bilən nəticələrlə yadda qalıb.

İndiyədək nələrə nail olunub?

1. Sülh üçün çərçivə yaradılıb: Azərbaycan və Ermənistan Ağ Evdə sülh bəyannaməsini paraflayıb. Bu, son illərdə iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr üçün ən mühüm imkanlardan birini yaradıb.

2. Beynəlxalq dəstək təmin edilib: ABŞ prosesi rəsmiləşdirib, bununla bağlı infrastruktur layihələri üçün 145 milyon dollar vəsait ayırmağı öhdəsinə götürüb. İcraya nəzarət etmək üçün üçtərəfli işçi qrupları da yaradılıb.

3. Onilliklərdən sonra ticarət bərpa olunub: Azərbaycan onilliklər ərzində ilk dəfə Ermənistana yanacaq ixrac etməyə başlayıb. Bu, əvvəllər demək olar ki, heç bir kommersiya mübadiləsinin olmadığı iki ölkə arasında birbaşa iqtisadi əlaqələrin başlanmasına imkan verib.

4. Müntəzəm kommersiya daşımaları başlayıb: İlk yanacaq partiyasından sonra 2026-cı ilin ilk yarısında benzin və dizel məhsullarının dəmir yolu ilə müntəzəm daşınmasına başlanılıb.

5. İkitərəfli ticarət sürətlə genişlənib: Azərbaycanın Ermənistana ixracı 2025-ci ilin dekabrındakı ilk yanacaq tədarükündən sonra sürətlə artaraq 2026-cı ilin ortalarında 17 milyon dolları keçib. Bu göstərici siyasi maneələr azaldıqda kommersiya əlaqələrinin nə qədər sürətlə inkişaf edə biləcəyini göstərir.

6. İcra çərçivəsi qəbul edilib: TRIPP-in İcra Çərçivəsinin dərc olunması hökumətlər, investorlar və beynəlxalq tərəfdaşlar üçün dəhlizin gələcək inkişafına dair daha aydın yol xəritəsi yaradıb.

7. Enerji və nəqliyyat inteqrasiyasında irəliləyiş əldə olunub: Hər iki ölkənin liderləri beynəlxalq görüşlər, o cümlədən Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda gələcək enerji bağlantısı və daha geniş regional tranzit əməkdaşlığını müzakirə ediblər.

8. Cəmiyyətlərarası əlaqələrə yönəlmiş təşəbbüslər yaranıb: Hökumətlərarası diplomatiya ilə yanaşı, “Sülh Körpüsü” təşəbbüsü kimi vətəndaş cəmiyyəti layihələri də icmalar arasında etimadın və dialoqun gücləndirilməsinə çalışıb.

Layihənin başlanğıcdan bəri keçdiyi yol

• 8 avqust 2025 – Ağ Evdə dönüş nöqtəsi

ABŞ Prezidenti Donald Trampın ev sahibliyi etdiyi Ağ Ev sammitində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan sülh bəyannaməsini paraflayıblar.

Sammit zamanı TRIPP də təqdim edilib. Təşəbbüs iqtisadi inteqrasiya vasitəsilə uzunmüddətli sülhü dəstəkləmək məqsədilə regional nəqliyyat, enerji və rəqəmsal bağlantı çərçivəsi kimi nəzərdə tutulub.

• 29 avqust 2025 – Razılaşmalar rəsmiləşdirilib

ABŞ Dövlət Departamenti sammitlə bağlı rəsmi sənədləri dərc edib. Bununla Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmalara formal diplomatik status verilib və onların gələcəkdə icrası üçün çərçivə yaradılıb.

• Oktyabr 2025 – Maliyyələşdirmə və işçi qruplarının yaradılması elan edilib

ABŞ TRIPP ilə bağlı infrastruktur layihələri üçün 145 milyon dollar vəsait ayırmağı öhdəsinə götürüb. İcraya nəzarət etmək məqsədilə Ermənistan, Azərbaycan və ABŞ-nin iştirakı ilə işçi qrupların yaradıldığı da təsdiqlənib.

• 18 dekabr 2025 – İlk yanacaq partiyası

Azərbaycan Gürcüstan ərazisindən keçməklə dəmir yolu ilə Ermənistana 1220 ton Aİ-95 markalı benzin ixrac edib. Bu, onilliklər ərzində həyata keçirilən ilk belə yanacaq tədarükü olub və Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmaların ilk praktiki nəticələrindən biri sayılır.

• Yanvar 2026 – Ticarət artmağa başlayıb

Azərbaycanın Ermənistana ixracının həcmi ay ərzində 2,403 milyon dollara çatıb. İxracın əsas hissəsini dəmir yolu ilə daşınan benzin və dizel məhsulları təşkil edib.

• 13 yanvar 2026 – İcra çərçivəsi təqdim edilib

ABŞ Dövlət katibi Marco Rubio və Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan TRIPP-in İcra Çərçivəsini təqdim ediblər. Sənəd Ermənistanın suverenliyini qorumaqla yanaşı, dəhlizin idarə olunması və inkişafı üçün yol xəritəsini müəyyənləşdirir.

• Yanvar 2026 – Davosda təşəbbüsə yeni təkan verilib

Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda liderlər gələcək enerji bağlantısı planlarını müzakirə edib, ticarət, nəqliyyat və logistika sahələrində əməkdaşlığın genişləndiyini bildiriblər.

• Fevral 2026 – Ticarət müntəzəm xarakter alıb

Azərbaycan Ermənistana təxminən 4500 ton dizel yanacağı tədarük edib. Bu, sammitdən sonra yaradılmış mexanizmlərin artıq müntəzəm şəkildə tətbiq olunduğunu göstərib.

• Fevral 2026 – Vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı başlayıb

“Sülh Körpüsü” təşəbbüsü iki cəmiyyət arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və gələcək əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etmək üçün iştirakçıları bir araya gətirib.

• Mart 2026 – Kommersiya əlaqələri güclənib

Azərbaycanın Ermənistana ixracı 4,22 milyon dollara çatıb. Hər iki ölkənin rəsmiləri gələcək ticarətə daxil edilə biləcək məhsulların çeşidinin genişləndirilməsini müzakirə ediblər.

• 2026-cı ilin ilk rübü – İxracın ümumi həcmi artıb

Azərbaycanın Ermənistana ümumi ixracı 2026-cı ilin ilk rübündə 5,757 milyon dollara çatıb. İxracın əsas hissəsini neft məhsulları təşkil edib.

• İyun 2026 – Siyasi amil ön plana çıxıb

Ermənistanda keçirilən parlament seçkiləri ölkənin sülh prosesi ilə bağlı islahatları irəlilətmək imkanları baxımından mühüm sınağa çevrilib. Eyni dövrdə Azərbaycandan Ermənistana təxminən 1000 ton dizel yanacağından ibarət daha bir partiya tədarük edilib.

• İyul 2026 – Ticarət yeni yüksək göstəriciyə çatıb

Azərbaycanın Ermənistana ixracı 2026-cı ilin ilk yarısında 17,1 milyon dolları ötüb. Bu göstərici Ağ Ev sammitindən sonra kommersiya əlaqələrinin sürətlə genişləndiyini göstərir.

Bir il sonra

TRIPP-in infrastruktur baxımından inkişafı hələ ilkin mərhələdədir.

Bununla belə, təşəbbüs bir neçə il əvvəl real görünməyən nəticələrə artıq nail olub. Ermənistan və Azərbaycan arasında ticarət bərpa edilib, rəsmi icra mexanizmləri yaradılıb. İqtisadi əməkdaşlıq daha geniş sülh prosesinin bir hissəsinə çevrilib.

TRIPP təşəbbüsünün irəli sürülməsindən bir il sonra proses hələ davam edir. Buna baxmayaraq, təşəbbüs vaxtilə mümkünsüz hesab olunan bir istiqamətdə irəliləyiş əldə edib: keçmiş münaqişə xəttinin ticarət, dialoq və qarşılıqlı iqtisadi maraqlar üçün dəhlizə çevrilməsi istiqamətində addımlar atılıb.

Teqlər

xəbərlər siyasət TRIPP Azərbaycan Ermənistan Tramp marşrutu İlham Əliyev Nikol Paşinyan ticarət