PKK-nın ləğv edilməsi və silahsızlaşdırma prosesi

Türkiyə Böyük Millət Məclisi PKK-nın rəsmən tərk-silah olunması və ləğv edilməsi mexanizmini müəyyən edən yeni qanunu qəbul edib. Bu, Ankaranın ölkənin ən uzunmüddətli münaqişələrinə son qoymaq istiqamətində atdığı mühüm addımdır.

Avqustun 10-da gərgin müzakirələrdən sonra qəbul edilən "Terrorsuz Türkiyə" qanununu 468 deputat dəstəkləyib, 88 nəfər isə əleyhinə səs verib. Hökumət rəsmiləri sənədi milli həmrəylik yolunda vacib mərhələ kimi dəyərləndirib, tənqidçilər isə bunun ədalətin təmin olunmasına kölgə sala biləcəyini bildiriblər.

Əvvəlcə tərk-silah olunmalıdır

Qanun dərhal qüvvəyə minmir. Sənəd yalnız Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurası PKK və ona bağlı qrupların hərbi fəaliyyəti tam dayandırdığını və silahları təhvil verdiyini təsdiqlədikdən sonra işə düşəcək.

Hər hansı addım atılmazdan əvvəl təhlükəsizlik qurumları təşkilatın faktiki olaraq fəaliyyətini dayandırdığını yoxlamalıdır. Yalnız bundan sonra Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəsmi qərarı dərc ediləcək və proses başlayacaq. Qanun təşkilata üzvlük, rəhbərlik, köməklik və digər əlaqəli cinayətlərə şamil olunur.

Məhkəmə işlərinin dondurulması

Qanunun ən diqqətçəkən tərəflərindən biri cinayət işlərinin təxirə salınmasıdır. Yeni mexanizmə əsasən, 15 ilədək həbs cəzası nəzərdə tutulan cinayətlər üzrə məhkəmə işləri 5 il müddətinə dayandırıla bilər. 15 ildən artıq, ömürlük və ya ağırlaşdırılmış ömürlük həbs cəzası tələb edən işlər üzrə isə bu müddət 10 ildir.

Lakin qanun bütün cinayətlərə şamil olunmur. Təşkilatın fəaliyyəti çərçivəsində törədilmiş qəsdən adamöldürmə cinayətləri və 1 iyun 2005-ci ildən əvvəl törədilmiş bəzi ağır cinayətlər bu güzəştdən kənarda qalır.

Təxirəsalma müddətində iş materialları və sübutlar saxlanılacaq. Əgər şəxs bu dövrdə yenidən terrorla bağlı cinayət törətsə, güzəşt ləğv olunacaq və məhkəmə prosesi bərpa ediləcək. Yeni cinayət törədilməzsə, prokurorluq işə tam xitam verə bilər.

Cəmiyyətdə ümid və şübhə

Yeni qanun cəmiyyətdə fərqli reaksiyalara səbəb olub. İllərdir PKK-ya qoşulan övladlarının yolunu gözləyən ailələr üçün bu səsvermə bir barışıq şansıdır. Diyarbəkirdə aksiya keçirən analar qanunun gənclərin evə qayıtmasına şərait yaradacağına ümid edirlər.

Digər tərəfdən, kürd icmasının bir hissəsi sülh perspektivini alqışlasa da, prosesin ədalətli icra olunacağına şübhə ilə yanaşır.

Qazilərin və şəhid ailələrinin reaksiyası

Münaqişədə iştirak etmiş hərbçilər, qazilər və şəhid ailələri qanuna kəskin etiraz edirlər. Onlar keçmiş döyüşçülərə güzəşt edilməsinin çəkilən fədakarlıqlara kölgə salacağını bildirirlər. Parlamentdəki səsvermədən sonra keçirilən aksiyalarda qazilər keçmiş terrorçulara güzəşt ediləcəkdisə, özlərinin vaxtilə nə üçün döyüşdüklərini sual ediblər. Bəziləri isə daha ehtiyatlı mövqe tutaraq, keçmiş silahlıların zorakılıqdan səmimi şəkildə imtina edəcəyi təqdirdə onların cəmiyyətə inteqrasiyasını dəstəkləyə biləcəklərini deyirlər.

Hökumətin mövqeyi: "Sülh və sabitlik"

Türkiyə rəhbərliyi bu qanunu ölkə siyasətinə və təhlükəsizliyinə onilliklərdir təsir edən bir mərhələni bağlamaq strategiyası kimi təqdim edir. TBMM sədri Numan Kurtulmuş səsverməni milli uğur, vitse-prezident Cevdet Yılmaz isə böyük səs çoxluğunu güclü siyasi dəstəyin göstəricisi adlandırıb.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan prosesi terror yükünü Türkiyənin gələcəyindən götürmək fürsəti kimi dəyərləndirib və münaqişənin son 40 ildə ölkəyə böyük iqtisadi ziyan vurduğunu vurğulayıb.

Qanunun nə dərəcədə uğurlu olacağı artıq parlamentdən kənardakı addımlardan asılıdır. Mexanizm yalnız PKK-nın həqiqətən silahı yerə qoyduğu təsdiqləndikdən sonra işə düşəcək ki, bu da münaqişə tarixində ən mühüm dönüm nöqtələrindən biri ola bilər.

Teqlər

Türkiyə PKK TBMM Terrorsuz Türkiyə silahzıslaşdırma Rəcəb Tayyib Ərdoğan Yaxın Şərq