Mərkəzi Asiyanın nəqliyyat sektoruna 71,7 milyard dollar investisiya cəlb olunub

Mərkəzi Asiya Avrasiyada nəqliyyat investisiyalarının əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Avrasiya İnkişaf Bankının 2026-cı il Nəqliyyat Observatoriyasının məlumatına görə, regionda 114 nəqliyyat layihəsinə ümumilikdə 71,7 milyard dollar investisiya ayrılıb.

Daha çox Orta Dəhliz kimi tanınan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu regional nəqliyyat investisiyalarında ən böyük paya malikdir. Bu marşrut üzrə layihələrə 42,8 milyard dollar ayrılıb.

Avrasiya İnkişaf Bankının (AİB) Nəqliyyat Observatoriyası 1 iyul 2026-cı ildə yenilənib. Observatoriya Avrasiyanın 13 ölkəsində nəqliyyat infrastrukturu layihələrini izləyir. Region üzrə ümumi dəyəri 345 milyard dollar olan 402 icra mərhələsində olan və planlaşdırılan layihə qeydə alınıb. Bundan əlavə, dəyəri 100 milyard dollar olan layihələrin icrasına hələ başlanmayıb.

Mərkəzi Asiyanın payına Avrasiyada nəqliyyat sahəsinə yönəldilən ümumi investisiyaların 21 faizindən çoxu düşür. Regionda ən böyük göstərici isə Qazaxıstana məxsusdur. Ölkə Mərkəzi Asiyaya yönəldilən nəqliyyat sərmayəsinin 45 faizindən çoxunu, yəni təxminən 32 milyard dollarını cəlb edib.

Mərkəzi Asiyada nəqliyyat investisiyalarının ən böyük hissəsi avtomobil yollarına yönəlib və ümumi sərmayənin təxminən 56 faizini təşkil edir. Dəmir yolu layihələrinə ayrılan investisiyaların payı isə təxminən 30 faizdir. İnvestisiyaların 62 faizindən çoxu icra olunan, 29 faizi planlaşdırılan, 9 faizi isə sənədləşmə prosesində olan layihələrə ayrılıb.

Orta Dəhliz diqqət mərkəzindədir

Orta Dəhliz regional əlaqələrin gücləndirilməsində əsas rol oynayır. AİB-in hesablamalarına görə, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun daxil olduğu TRACECA şəbəkəsinə 42,8 milyard dollar sərmayə yatırılır.

Dəhliz Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropa bazarlarına bağlayır. Bu marşrut Şərqlə Qərb arasında ticarət üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dəhlizin rolu təchizat marşrutlarının şaxələndirilməsi və Rusiya üzərindən keçən marşrutlara alternativ kimi daha da artır.

Beynəlxalq maliyyə institutları Orta Dəhlizin inkişafına dəstəklərini artırırlar. Avropa İttifaqı infrastrukturun inkişafı üçün 10 milyard dollar ayırıb. Asiya İnkişaf Bankı (ADB) isə Qazaxıstanda yeni avtomobil və dəmir yolu layihələrinin maliyyələşdirilməsi imkanlarını nəzərdən keçirir. 2026-cı ilin martında Qazaxıstan və AİB 2026–2029-cu illər üçün ümumi dəyəri təxminən 5,4 milyard dollar olan 15 potensial layihə üzrə memorandum imzalayıb.

Çin nəqliyyat sektorundakı rolunu genişləndirir

Çin Mərkəzi Asiyanın nəqliyyat infrastrukturunun inkişafında əsas tərəfdaşlardan biridir. Regiondakı nəqliyyat layihələrində Çinin iştirakının dəyəri 12 milyard dolları ötür. Bu məbləğin 7 milyard dollardan çoxu Çin mənbələrindən maliyyələşdirilir.

Ən böyük layihələrdən biri dəyəri təxminən 4,7 milyard dollar olan Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yoludur. Bu xəttin Çinlə Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat əlaqələrini gücləndirəcəyi və Qərb bazarlarına yeni çıxış imkanı yaradacağı gözlənilir.

Regional nəqliyyat dəhlizlərinin genişlənməsi Özbəkistan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər. AİB ölkəni Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu və Trans-Əfqan marşrutu da daxil olmaqla, Avrasiyada formalaşan əsas nəqliyyat qovşaqlarından biri kimi qiymətləndirib.

Bankın hesablamalarına görə, Mərkəzi Asiyada yük daşımaları 2030-cu ilə qədər 95 milyon tona çata bilər. Bu, 2024-cü illə müqayisədə təxminən 1,5 dəfə çoxdur. Konteyner daşımalarının isə 67 faiz artaraq 1,7 milyon iyirmi futluq ekvivalent vahidə (TEU) çatacağı gözlənilir.

İnvestisiyalar regional əlaqələrin gücləndirilməsinə yönəlir

İnvestisiyaların həcmi onu göstərir ki, Mərkəzi Asiyada nəqliyyatın inkişafı artıq ayrı-ayrı milli infrastruktur layihələri ilə məhdudlaşmır və daha geniş regional nəqliyyat şəbəkəsinin yaradılmasına yönəlir.

Bununla belə, bu dəhlizlərin uğuru yalnız investisiyalardan asılı olmayacaq. Yeni infrastrukturun tranzit daşımalarının və ticarətin artmasına töhfə verməsi üçün sərhəd prosedurlarının təkmilləşdirilməsi, logistikanın inkişafı, rəqəmsallaşma və ölkələrarası əməkdaşlığın gücləndirilməsi vacib olacaq.

 

Teqlər

Mərkəzi Asiya Orta Dəhliz nəqliyyat Qazaxıstan Çin Avrasiya İnkişaf Bankı Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu