Bakıda Belçika müstəmləkəçiliyi ilə bağlı konfrans keçirilir

Bakıda keçirilən beynəlxalq konfransda Belçikanın Afrikadakı müstəmləkəçilik tarixi müzakirə olunur. Tədbirdə rəsmilər, BMT ekspertləri, tədqiqatçılar və hüquq müdafiəçiləri iştirak edir. Görüşdə Belçikanın müstəmləkəçilik irsi və bu sahədə atılan addımlar müzakirə olunur.

“Belçika müstəmləkəçiliyinin ədalətsizlikləri və təzminat mübarizəsinin 101 ili” adlı konfrans Bakı Təşəbbüs Qrupu tərəfindən təşkil olunub.

Tədbirdə Konqo Demokratik Respublikasının, Ruandanın və Burundinin nümayəndələri, həmçinin Mərakeş, Cənubi Afrika və BMT-dən olan iştirakçılar bir araya gəliblər.

Təşkilatçılar bildiriblər ki, konfransın məqsədi yalnız tarixi hadisələri müzakirə etmək deyil, həm də bu irslə bağlı konkret addımları nəzərdən keçirməkdir.

Görüşdə rəsmi üzr, təzminatlar, müstəmləkə arxivlərinə çıxış, mədəni dəyərlərin və tarixi qalıqların geri qaytarılması kimi məsələlər müzakirə olunacaq.

Müstəmləkəçilik mirası ilə bağlı müzakirələr davam edir

Belçikanın Mərkəzi Afrikadakı müstəmləkəçilik tarixi bir əsrdən çox bir dövrü əhatə edir.

Kral II Leopold 1885-ci ildə Konqo Azad Dövlətini yaradıb. Ərazi daha sonra Belçikanın idarəçiliyinə keçib və 1908-ci ildə Belçika Konqosu adlandırılıb. Bu dövrdə məcburi əmək, zorakılıq və təbii sərvətlərin istismarı ilə bağlı hallar qeydə alınıb.

Belçika daha sonra Ruanda və Burundi ərazilərini də idarə edib. Müstəmləkə dövründə tətbiq olunan idarəetmə üsullarının bu ölkələrdə sosial və siyasi proseslərə uzunmüddətli təsir göstərdiyi bildirilir.

Bu ölkələrin nümayəndələri hesab edirlər ki, müstəmləkəçilik dövrünün nəticələri bu gün də cəmiyyətlərə, dövlət qurumlarına və Afrika ölkələri ilə keçmiş müstəmləkəçi dövlətlər arasındakı münasibətlərə təsir edir.

Rəsmi üzr tələbi

Bakıda keçirilən konfransda əsas müzakirə mövzularından biri Belçikanın müstəmləkəçilik dövrü ilə bağlı rəsmi üzr istəməsi olacaq.

Bakı Təşəbbüs Qrupu bildirir ki, Belçika Konqo Demokratik Respublikası, Ruanda və Burundidə müstəmləkəçilik dövründə baş verənlərə görə dövlət səviyyəsində rəsmi üzr istəməyib. Belçika rəsmiləri isə bəzi hallarda yalnız “dərin təəssüf” ifadə ediblər.

Təşkilatçılar hesab edirlər ki, təəssüf bildirmək rəsmi üzr istəmək və məsuliyyəti qəbul etmək ilə eyni məna daşımır.

Konfransda müstəmləkəçilik dövrünə görə təzminat məsələsinin beynəlxalq platformalarda, o cümlədən BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasında müzakirəyə çıxarılması məsələsi də nəzərdən keçiriləcək.

Müzakirələr müstəmləkəçilik, köləlik və digər tarixi ədalətsizliklərin nəticələrinin aradan qaldırılması ilə bağlı beynəlxalq çağırışların artdığı bir dövrdə keçirilir

Təzminat nə deməkdir?

Təşkilatçılar zərərçəkənlərin hüquqları və təzminat məsələləri ilə bağlı BMT Baş Assambleyasının 60/147 saylı qətnaməsinə istinad edirlər.

Sənəddə təzminatın müxtəlif formaları, o cümlədən kompensasiya, bərpa tədbirləri və zərərçəkənlərin hüquqlarının tanınması nəzərdə tutulur.

Bu tədbirlərə törədilən əməllərin rəsmi şəkildə tanınması, üzr istənilməsi və oxşar halların təkrarlanmayacağına dair təminatlar daxildir.

Bakı konfransında bu prinsiplərin müstəmləkəçilik dövrünün nəticələrinə necə tətbiq oluna biləcəyi müzakirə ediləcək.

Təşkilatçılar bildirirlər ki, bu proses yalnız təəssüf ifadələri ilə məhdudlaşmamalıdır. Onların fikrincə, tarixi faktların şəffaf şəkildə araşdırılması, zərərçəkənlərin və onların nəsillərinin tanınması, eləcə də aidiyyəti ölkələrlə konkret addımların müəyyənləşdirilməsi vacibdir.

Müstəmləkə arxivlərinə çıxış məsələsi

Belçikanın müstəmləkə dövrünə aid arxivlərinə çıxış məsələsi konfransın əsas mövzularından biridir.

Konqo Demokratik Respublikası, Ruanda və Burundidən olan nümayəndələr və tədqiqatçılar Belçikada saxlanılan tarixi sənədlərə çıxış məsələsini gündəmə gətirəcəklər.

Bu sənədlər müstəmləkə idarəçiliyi, iqtisadi istismar, siyasi qərarlar və həmin dövrdə baş verən pozuntularla bağlı məlumatların araşdırılmasına kömək edə bilər.

Arxivlərə çıxış keçmişdə baş verən hadisələrin daha dəqiq öyrənilməsi və tarixi məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsi baxımından vacib hesab olunur.

Bakı Təşəbbüs Qrupu bildirir ki, keçmiş Belçika müstəmləkələrindən olan mütəxəssislər tarixi arxivlərə tam çıxış imkanına malik deyillər. Təşkilat bunun müstəmləkəçilik tarixinin daha geniş araşdırılmasına mane olduğunu qeyd edir.

Mədəni irs və tarixi qalıqlar

Konfransda müstəmləkəçilik dövründə Mərkəzi Afrikadan aparılan mədəni nümunələrin və tarixi qalıqların geri qaytarılması məsələsi də müzakirə olunur.

Təşkilatçıların məlumatına görə, təxminən 84 min mədəni irs nümunəsi siyahıya alınıb. Lakin həmin məlumatlara ictimaiyyətin çıxışı yoxdur. Onlar bildirirlər ki, bu nümunələrin geri qaytarılması prosesi ləng gedir və hələlik bu istiqamətdə konkret razılaşmalar əldə edilməyib.

Müstəmləkə dövründə götürülən insan qalıqlarının geri qaytarılması da əsas müzakirə mövzularından biri olacaq.

Avropadakı muzeylər bu dövrdə əldə edilmiş mədəni nümunələrin və insan qalıqlarının geri qaytarılması ilə bağlı artan çağırışlarla üzləşirlər.

Afrika ölkələri üçün bu proses yalnız əşyaların geri qaytarılması deyil, həm də mədəni irs üzərində nəzarətin bərpası kimi qiymətləndirilir.

Konfransın iştirakçıları

Bakıda keçirilən konfransda Konqo Demokratik Respublikasının Ombudsmanı, Konqo parlamentinin üzvləri, Ruandanın Türkiyədəki səfiri və diplomatları, eləcə də BMT ekspertləri iştirak edirlər.

Tədbirə beynəlxalq hüquq, tarixi ədalət və təzminat məsələləri üzrə tədqiqatçılar, insan hüquqları müdafiəçiləri və digər ekspertlər də qatılıblar.

Teqlər

Belçika Müstəmləkəçilik tarixi Bakı konfransı Təzminatlar Tarixi ədalət Müstəmləkəçilik Afrikada müstəmləkəçilik BMT Tarixi miras