Qazaxıstan ilk AES layihəsinin icrasında yeni mərhələyə keçib

Rusiya şirkəti “Rosatom” və “Qazaxıstan Atom Elektrik Stansiyaları” şirkəti Balxaş Atom Elektrik Stansiyasında iki enerji blokunun tikintisi ilə bağlı müqavilə imzalayıb. Stansiyanın ümumi gücü 2,4 giqavat olacaq.

Müqavilə Vladivostokda keçirilən Şərq İqtisadi Forumunda imzalanıb. Qazaxıstanın Atom Enerjisi Agentliyinin məlumatına görə, bu razılaşma ölkənin ilk atom elektrik stansiyası layihəsinin icra mərhələsinə keçməsinə imkan verir.

“Rosatom”un baş direktoru Aleksey Lixaçov bildirib ki, şirkət bundan sonra layihələndirmə işlərinə başlayacaq və avadanlıq təchizatçılarını, eləcə də digər tərəfdaşları birləşdirən beynəlxalq konsorsium yaradacaq.

“Layihənin bütün mərhələlərində əsas məqsədimiz dəyişməz qalır: ən yüksək beynəlxalq təhlükəsizlik və səmərəlilik tələblərinə cavab verən enerji bloklarını tikmək və istismara vermək”, – deyə o bildirib.

“Rosatom” layihəyə rəhbərlik edəcək

Beynəlxalq konsorsiuma rəhbərlik edən “Rosatom” layihənin bütün mərhələlərinə – layihələndirmə, avadanlıq tədarükü, tikinti, istismara verilmə və yekun təhvil proseslərinə nəzarət edəcək.

Stansiyanın Qazaxıstanın Almatı vilayətində yerləşən Ülken kəndi yaxınlığında, Balxaş gölünün sahilində inşa ediləcəyi və 2035–2036-cı illərdə istismara veriləcəyi gözlənilir.

Qazaxıstan Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri Almassadam Satkaliyevin sözlərinə görə, tikinti işlərinə 2027-ci ildə başlanması planlaşdırılır. Həmin il iki enerji blokunun yerləşdirilməsi üçün zəruri icazənin alınması da nəzərdə tutulur.

Ərazidə mühəndis-geoloji araşdırmalar 2025-ci ilin avqust ayından etibarən davam etdirilir. “Rosatom”un məlumatına görə, mütəxəssislər 60-dan çox quyu qazıblar, bəzi quyuların dərinliyi 120 metrə çatıb. Enerji bloklarının optimal yerləşdirilməsi məqsədilə götürülən nümunələr laboratoriyalarda təhlil olunur.

Araşdırmaların 2027-ci ildə başa çatacağı gözlənilir. Bundan sonra mühəndislər tikinti icazələrinin alınması üçün tələb olunan sənədləri hazırlayacaqlar. Reaktorların istismar müddəti 60 il olacaq və bu müddətin daha 20 il uzadılması mümkündür.

Atom enerjisinə keçid referendumla təsdiqlənib

Layihənin icrası 2024-cü il oktyabrın 6-da keçirilən ümumxalq referendumunun nəticələrindən sonra başlayıb. Rəsmi məlumatlara görə, səsvermədə iştirak edənlərin 71,12 faizi, yəni 5 milyon 561 min 937 nəfər atom elektrik stansiyasının tikintisini dəstəkləyib.

“Rosatom” 2025-ci ilin iyun ayında layihəyə rəhbərlik edəcək beynəlxalq konsorsiumun əsas şirkəti seçilib. İki ay sonra isə Ülken kəndi yaxınlığında mühəndis araşdırmalarına başlanılıb. Bununla belə, layihə Qazaxıstanda müzakirə mövzusu olaraq qalır.

Bəzi ekoloqlar atom elektrik stansiyasının tikintisinin Balxaş gölünə mənfi təsir göstərə biləcəyini bildiriblər. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri və siyasi analitiklər isə layihəyə Rusiya şirkətinin rəhbərlik etməsinin Qazaxıstanın Rusiyadan asılılığını artıra biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər.

Eyni zamanda, Qazaxıstan nüvə energetikası sahəsində Rusiyadan kənar tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirməyi planlaşdırır. Astana bildirib ki, Çin ölkədə daha iki atom elektrik stansiyasının tikintisini həyata keçirəcək. Lakin bu layihələrin icrasına başlanma vaxtı hələ açıqlanmayıb.

Teqlər

Qazaxıstan elektrik stansiyası layihə Almatı Balxaş konsorsium əməkdaşlıq