Kallas Aİ-də xarici siyasətə nəzarətin dəyişdirilməsi planlarına qarşı çıxır

Avropa İttifaqının (Aİ) diplomatik xidmətinin gələcəyi ətrafında mübahisə İttifaqın xarici siyasətinin necə idarə olunması ilə bağlı fikir ayrılıqlarını dərinləşdirir.

Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas rəhbərlik etdiyi qurumun yenidən təşkili planlarına qarşı çıxır.

“Financial Times” qəzetinin proseslə tanış şəxslərə istinadən yaydığı məlumata görə, Avropa Komissiyası Avropa Xarici Fəaliyyət Xidmətinin (EEAS) bəzi strukturlarının yenidən təşkili və funksiyalarının Komissiyanın mövcud bölmələrinə ötürülməsi ilə bağlı təkliflər hazırlayır.

Mümkün islahatlar 15 illik diplomatik xidmətin fəaliyyətinə dair tənqidlərin artdığı bir vaxta təsadüf edir. Aİ Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi, ABŞ-nin dəstəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik, Yaxın Şərqdəki münaqişələr və Çinin getdikcə fəallaşan siyasəti fonunda qlobal çağırışlarla üzləşir.

Aİ-nin xarici siyasətini kim müəyyənləşdirir?

EEAS 2011-ci ildə Aİ-nin dünyada daha güclü və əlaqələndirilmiş diplomatik mövqe nümayiş etdirməsi məqsədilə yaradılıb. Lakin qurumun Aİ institutları ilə üzv dövlətlər arasında əlaqələndirici rol oynaması onun fəaliyyətini mürəkkəbləşdirib.

Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas Aİ Şurası vasitəsilə üzv dövlətlərlə əməkdaşlıq edir. EEAS isə xarici proqramlar və siyasətlər üzrə Avropa Komissiyası ilə koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərir.

Səlahiyyət bölgüsü ilə bağlı bu məsələ hazırda mübahisənin mərkəzində dayanır.

Fransa və Almaniya Aİ-nin xarici siyasətini daha səmərəli etmək üçün dəyişikliklərin aparılmasını dəstəkləyir. “Politico”nun əldə etdiyi sənədə görə, təkliflər arasında EEAS əməkdaşlarının böyük hissəsinin Avropa Komissiyasının strukturuna keçirilməsi də var.

Planlar formal olaraq ali nümayəndənin rolunu gücləndirsə də, Kallasın müttəfiqləri hesab edirlər ki, bu dəyişikliklər Komissiya Prezidenti Ursula fon der Lyayenə xarici siyasət üzərində daha çox faktiki təsir imkanı verə bilər.

“Əgər məndən yuxarıda faktiki qərarları verən biri olarsa, bu, işləməyəcək”, – deyə Kallas İrlandiyada Aİ ölkələrinin xarici işlər nazirləri ilə görüşdən sonra jurnalistlərə bildirib.

Kallas problemin başqa yerdə olduğunu deyir

Kallas hesab edir ki, Aİ-nin xarici siyasətdə əsas zəif tərəflərindən biri qərarların qəbul edilməsi prosesidir.

Xarici və təhlükəsizlik siyasəti ilə bağlı qərarlar adətən 27 üzv dövlətin hər birinin razılığını tələb edir. Bu tələb ölkələr arasında fikir ayrılığı yarandıqda Aİ-nin operativ reaksiya verməsini çətinləşdirə bilər. Ukraynaya dəstəklə bağlı son fikir ayrılıqları da bunu nümayiş etdirib.

“Politico”nun məlumatına görə, Fransa və Almaniya da daxil olmaqla, Aİ-nin 11 ölkəsi xarici və təhlükəsizlik siyasətində ixtisaslı səs çoxluğu prinsipindən daha geniş istifadə edilməsinə çağırıb.

Kallas daha sürətli qərar qəbuluna ehtiyac olduğunu inkar etmir. Lakin o hesab edir ki, üzv dövlətlər və Aİ institutları mövcud müqavilələrə uyğun fəaliyyət göstərsələr, hazırkı institusional çərçivə də səmərəli işləyə bilər.

“Problem müqavilələrdə və ya institusional quruluşda deyil. Problem onların necə tətbiq olunmasındadır”, – deyə Kallas bildirib.

Onun mövqeyi Aİ diplomatik xidmətində daha genişmiqyaslı struktur dəyişiklikləri aparmağa çalışan hökumətlərin yanaşması ilə ziddiyyət təşkil edir.

Ləğv edilən təşəbbüs təzyiqləri artırıb

Gərginlik Kallasın keçmiş siyasi və hərbi liderlərdən ibarət yeni qrupun yaradılmasına dair planlaşdırılan tədbiri ləğv etməsindən sonra daha da artıb.

Təşəbbüs Avropanın müdafiə sahəsindəki boşluqlarını aradan qaldırmaq üçün təcrübəli şəxsləri bir araya gətirmək və yeni təkliflər hazırlamaq məqsədi daşıyırdı. Kallas iştirakçıları “ən parlaq beyinlər” adlandırmış və onların bu problemlərin daha sürətli və səmərəli həlli yollarını araşdıracağını bildirmişdi.

Məlumata görə, qrupa NATO-nun keçmiş baş katibi Anders Foq Rasmussen, bir sıra Avropa ölkələrinin keçmiş müdafiə nazirləri, eləcə də Britaniya və Ukrayna nümayəndələrinin daxil olması gözlənilirdi.

Lakin Aİ-yə üzv bəzi ölkələrin etirazından sonra qrupun yaradılması ilə bağlı tədbir ləğv edilib.

Təşəbbüsün dayandırılmasına onun Avropa Komissiyasında görülən işləri, o cümlədən Aİ-nin müdafiə komissarı Andrius Kubilyusun rəhbərlik etdiyi təşəbbüsləri təkrarlaya biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar səbəb olub.

“Politico”nun məlumatına görə, diplomatlar qərarla bağlı fərqli izahlar veriblər. Onlardan biri üzv ölkələrin paytaxtları ilə kifayət qədər koordinasiyanın olmadığını, digəri isə İtaliyanın daxili siyasəti ilə bağlı fikir ayrılığını səbəb kimi göstərib.

İslahatlarla bağlı fikir ayrılıqları davam edir

Kallas hazırda EEAS-in yeni baş katibi, Niderlandın keçmiş müdafiə naziri Kaysa Ollonqrenlə birlikdə mümkün islahatlar üzərində işləyir. Ollonqren Aİ ölkələri ilə məsələ ilə bağlı məsləhətləşmələr aparır.

“Politico”nun məlumatına görə, Ollonqren islahatlarla bağlı alternativ təkliflər irəli sürəcək.

Daha geniş müzakirələr Brüsselin üzləşdiyi əsas problemi göstərir: Avropa dünya səhnəsində daha qətiyyətli fəaliyyət göstərmək istəyir, lakin xarici siyasət üzrə səlahiyyətlər milli hökumətlər, Şura, Komissiya və diplomatik xidmət arasında bölünür.

Əsas sual budur: Qurumdakı dəyişikliklər Avropa xarici siyasətini daha səmərəli edəcək, yoxsa sadəcə Aİ strukturları daxilində səlahiyyətləri bir qurumdan digərinə ötürəcək?

İslahat tələbləri artdıqca, EEAS ətrafındakı mübarizə Aİ üzvlərinin xarici və təhlükəsizlik siyasəti sahəsində nə qədər səlahiyyəti Brüsselə verməyə hazır olduğunu göstərən daha geniş sınağa çevrilə bilər.

• Rusiya G20 platformasına qayıtdı: Avropa etiraz etdi

• Gürcüstan Avropa ilə birbaşa enerji bağlantısı qurmağı planlaşdırır

 

Teqlər

Kaya Kallas Avropa İttifaqı xarici siyasət diplomatik xidmət Financial Times islahatlar Avropa Xarici Fəaliyyət Xidməti Avropa Komissiyası