EKSKLÜZİV: Nazir Azərbaycanın PISA irəliləyişini islahatlarla əlaqələndirib

Azərbaycanın təhsil sistemi son illərin ən nəzərəçarpan irəliləyiş göstəricilərini nümayiş etdirir. Şagirdlərin Beynəlxalq Qiymətləndirilməsi Proqramının (PISA) son nəticələri riyaziyyat, təbiət elmləri və oxu savadlılığı üzrə əhəmiyyətli irəliləyiş olduğunu göstərib.

Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev AnewZ-a eksklüziv müsahibəsində bildirib ki, nəticələr son on ildə həyata keçirilən islahatların təsirini əks etdirir. Onun sözlərinə görə, qiymətləndirmə eyni zamanda daha hansı sahələrdə irəliləyişə ehtiyac olduğunu göstərən ətraflı yol xəritəsi təqdim edir.

15 yaşlı şagirdlərin bacarıqlarını qiymətləndirən son PISA araşdırmasında Bakı, xüsusilə riyaziyyat üzrə, dünyada ən sürətli irəliləyiş göstərən təhsil sistemlərindən biri kimi önə çıxıb.

PISA reytinq deyil, inkişafı ölçən vasitədir

Əmrullayev vurğulayıb ki, PISA ölkələr arasında yarış kimi deyil, təhsil sistemlərinin necə dəyişdiyini anlamağa kömək edən tədqiqat vasitəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Nazirin sözlərinə görə, bu qiymətləndirmə siyasətçilərə, məktəblərə və tədqiqatçılara şagirdlərin nəticələrinə təsir edən müxtəlif amillər barədə dəyərli məlumatlar verir. Bunlara sinifdə tətbiq olunan metodlar, tədrisin keyfiyyəti, ailə mühiti və valideynlərin iştirakı daxildir.

“PISA təhsili daha yaxşı qurmaq üçün müəllimlərə və qərarvericilərə imkan yaradan ən güclü vasitələrdən biridir”, – Əmrullayev deyib.

O qeyd edib ki, nəticələr çox vaxt illər əvvəl həyata keçirilən islahatların təsirini göstərir. Buna görə PISA uzunmüddətli təhsil siyasətinin effektivliyini qiymətləndirmək baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Bakı dünyada ən sürətli irəliləyiş göstərən sistemlər sırasındadır

Ən böyük irəliləyiş Bakı üzrə qeydə alınıb. Paytaxt 2018-ci ildən PISA qiymətləndirməsində iştirak edir.

Əmrullayev bildirib ki, Bakı hər üç istiqamət üzrə nəticələrini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırıb. Xüsusilə riyaziyyat üzrə artım diqqətçəkən olub.

Bakının riyaziyyat üzrə nəticəsi əvvəlki qiymətləndirmə dövrü ilə müqayisədə 63 bal yüksəlib. Nazir bu artımı təxminən üç əlavə təhsil ilinə bərabər nəticə kimi qiymətləndirib.

Nəticələr Bakını riyaziyyat üzrə dünyanın ən yaxşı nəticə göstərən 30 təhsil sistemi sırasına çıxarıb. Azərbaycan isə bütövlükdə ilk 50 ölkə arasında yer alıb.

Əmrullayev bildirib ki, bu nəticələr əvvəlki illərdə həyata keçirilən təhsil islahatlarının ölçülə bilən nəticələr verməyə başladığını göstərir.

“Bir neçə il əvvəl əkilən toxumların bəhrəsini görürük”, – nazir deyib.

Müəllim islahatları və kurikulum dəyişiklikləri əsas amillər sırasındadır

Əmrullayev əldə olunan irəliləyişi bir sıra mühüm islahatlarla əlaqələndirib.

Onun sözlərinə görə, müəllimlərin işə qəbulu, sertifikatlaşdırılması və əməkhaqqı sistemində aparılan dəyişikliklərlə yanaşı, kurikulum məzmununun və qiymətləndirmə sistemlərinin yenilənməsi əsas amillər sırasında olub.

Nazirlik milli imtahanları beynəlxalq bacarıq əsaslı qiymətləndirmə modellərinə daha da yaxınlaşdırıb. Bu yanaşma şagirdləri yalnız əzbərləməyə deyil, problemləri həll etməyə və analitik düşünməyə təşviq edir.

Bundan əlavə, təhsil nəticələrinin yaxşılaşdırılması və məsuliyyətin artırılması məqsədilə məktəblər fəaliyyət göstəriciləri əsasında daha geniş qiymətləndirilməyə başlanıb.

Əmrullayev təhsilə ayrılan vəsaitin artırılmasının da mühüm rol oynadığını bildirib.

“Dövlət büdcəsindən təhsilə ayrılan vəsaiti artırmışıq və düşünürəm ki, bu vəsait səmərəli xərclənib”, – o deyib.

Riyaziyyat üzrə yüksək nəticə göstərən şagirdlərin sayı artır

Əmrullayevin diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri riyaziyyat üzrə yüksək nəticə göstərən şagirdlərin sayının artması olub.

PISA məlumatlarına görə, Bakıda şagirdlərin təxminən 8,1 faizi, ölkə üzrə isə 5 faizə yaxını ən yüksək səviyyədə nəticə göstərib.

Nazirin sözlərinə görə, bu şagirdlər dünyanın istənilən yerində yaşıdları ilə akademik rəqabət aparmaq bacarığına malikdirlər.

O bildirib ki, Azərbaycan iqtisadiyyatında texnologiya, innovasiya və rəqəmsal bacarıqlara tələbat artdıqca bu göstərici ölkənin gələcək işçi qüvvəsi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Oxu savadlılığı əsas prioritet olaraq qalır

Müsbət nəticələrə baxmayaraq, nazir qarşıda hələ də problemlərin qaldığını qeyd edib.

Əmrullayev bildirib ki, riyaziyyat üzrə nəticələr onun “yaxşı” adlandırdığı səviyyəyə çatıb. Təbiət elmləri və oxu savadlılığı isə “qənaətbəxş” mərhələdə qalır və əlavə inkişaf tələb edir.

Oxu bacarıqlarının inkişafı qərarvericilər üçün xüsusi prioritetlərdən birinə çevrilib.

Nazirin sözlərinə görə, Azərbaycan təhsil sistemi ənənəvi olaraq qrammatika və dil qaydalarına oxuduğunu anlama və tənqidi oxu bacarıqlarından daha çox diqqət ayırıb.

Buna görə yeni təhsil islahatları erkən yaşlardan savadlılığın və oxu vərdişlərinin gücləndirilməsinə yönəldilir.

“Oxuya xüsusi diqqət ayırmalıyıq”, – Əmrullayev bildirib.

Şəhər və kənd məktəbləri arasındakı fərq azaldılmalıdır

Qiymətləndirmə şəhər və kənd məktəblərinin nəticələri arasında ciddi fərqlərin olduğunu da göstərib.

Əmrullayev böyük şəhərlərdə yaşayan şagirdlərlə kiçik yaşayış məntəqələri və kəndlərdə yaşayan şagirdlərin nəticələri arasında 100 baldan çox fərqin olduğunu etiraf edib.

Lakin nazir bildirib ki, bu fərq sosial-iqtisadi vəziyyətdən daha çox məktəb mühiti ilə bağlıdır.

Onun sözlərinə görə, məlumatlar Azərbaycanda ailə gəlirlərinin şagird nailiyyətlərinə təsirinin bir çox İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD) ölkələri ilə müqayisədə daha aşağı olduğunu göstərir.

Əvəzində məktəbin ölçüsü, müəllim təminatı və təhsil resursları kimi amillər daha böyük rol oynayır.

Kiçik kənd məktəbləri dərs yükünün az olması və əməkhaqqının rəqabətqabiliyyətli olmaması səbəbindən yüksək ixtisaslı müəllimləri cəlb etməkdə çətinlik çəkirlər.

Bu problemləri həll etmək üçün nazirlik məktəb şəbəkəsinin optimallaşdırılmasını, çox kiçik məktəblərin birləşdirilməsini və keyfiyyətli təhsilə çıxış imkanlarının yaxşılaşdırılmasını davam etdirməyi planlaşdırır.

Hökumət həmçinin təcrübəli müəllimlərin rəqəmsal texnologiyalar vasitəsilə ucqar bölgələrdəki şagirdlərə məsafədən dəstək göstərməsinə imkan verən distant təhsil layihələrini genişləndirir.

Valideynlərin iştirakı mühüm rol oynayır

Əmrullayev təhsildə valideyn iştirakının vacibliyini bir neçə dəfə vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, PISA məlumatlarında ən diqqətçəkən nəticələrdən biri valideynlə uşağın məktəb barədə həftədə bir dəfə sadə söhbət etməsinin təsiridir.

Qiymətləndirməyə görə, valideynləri onlardan mütəmadi olaraq nə öyrəndiklərini soruşan şagirdlər əhəmiyyətli dərəcədə daha yüksək nəticələr göstərə bilirlər.

“Həqiqətən istəyirəm ki, hər bir valideyn övladından ‘Bu gün nə öyrəndin?’ deyə soruşsun”, – Əmrullayev bildirib.

O, valideyn iştirakını təhsil nəticələrini yaxşılaşdırmağın ən sadə və effektiv yollarından biri kimi qiymətləndirib.

PISA 2029-a hazırlıq

Azərbaycan 2029-cu ildə keçiriləcək növbəti PISA qiymətləndirməsinə hazırlaşır. Əmrullayev bildirib ki, bundan sonra əsas diqqət Bakının irəliləyişinin ölçülməsindən bütün regionlar üzrə ölkənin ümumi nəticələrinin qiymətləndirilməsinə yönələcək.

Onun sözlərinə görə, uğur regional fərqlərin azaldılmasından, oxu bacarıqlarının inkişaf etdirilməsindən və mövcud nəticələrdə müəyyənləşdirilən konkret zəifliklərin aradan qaldırılmasından asılı olacaq.

Nazirlik müəllimlərin peşəkarlığının artırılmasına, məktəb idarəçiliyinə, rəqəmsallaşmaya və qiymətləndirmə sistemlərinə investisiyaları davam etdirməyi planlaşdırır.

Əmrullayev hesab edir ki, Azərbaycan artıq daha əsaslandırılmış siyasət qərarları vermək və qarşıdakı illərdə irəliləyişi davam etdirmək üçün lazım olan məlumatlara malikdir.

“Bizdə hansı boşluqların, hansı imkanların olduğunu və necə inkişaf edə biləcəyimizi anlamaq üçün çoxlu məlumat var”, – nazir deyib.

Azərbaycanın təhsil sektoru üçün son PISA nəticələri mühüm mərhələ kimi görünür. Lakin Əmrullayev üçün bu nəticələr yekun qiymətləndirmədən daha çox, islahatların növbəti mərhələsi üçün başlanğıc nöqtəsidir.

Teqlər

AnewZ Emin Əmrullayev müsahibə təhsil inkişaf PISA sıralama nəticə