Türk dövlətləri TURKPOL-un yaradılmasını müzakirə edirlər

Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələr təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı gücləndirmək üçün TURKPOL adlı birgə hüquq-mühafizə qurumunun yaradılmasının mümkünlüyünü müzakirə edirlər.

Məsələ TDT ölkələrinin daxili işlər nazirlərinin Astanada keçirilən üçüncü görüşündə gündəmə gətirilib.

Türkiyənin daxili işlər naziri Mustafa Çiftçi bildirib ki, yaradılması təklif olunan Cinayətkarlıqla Mübarizə Şurası gələcəkdə EUROPOL və ASEANAPOL-a bənzər Türk Dövlətləri Hüquq-Mühafizə Əməkdaşlığı Agentliyinə (TURKPOL) çevrilə bilər.

Şuranın yaradılması təşəbbüsünü Türkiyə irəli sürüb. Bununla bağlı ilk texniki müzakirələr iyulda keçirilib. Çiftçinin sözlərinə görə, danışıqlar başa çatdıqdan sonra tərəflər sazişi növbəti görüşdə imzalamağı planlaşdırırlar.

Astana görüşü ərəfəsində Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev də TDT ölkələrinin hüquq-mühafizə orqanları arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsinə çağırıb. O, dünyadakı vəziyyətin qeyri-sabit və gözlənilməz olduğunu bildirib.

TDT nədir?

TDT 2009-cu ildə Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə tərəfindən “Türk Şurası” adı ilə yaradılıb. Özbəkistan 2019-cu ildə təşkilata qoşulub. 2021-ci ildə təşkilatın adı Türk Dövlətləri Təşkilatı olaraq dəyişdirilib.

Macarıstan, Türkmənistan və Şimali Kipr Türk Respublikası təşkilatda müşahidəçi statusuna malikdir.

Təşkilat əvvəlcə əsasən ortaq tarix, dil və mədəniyyətə söykənən əməkdaşlığa diqqət yetirsə də, hazırda təhlükəsizlik, regional əlaqələr və texnologiya məsələləri də müzakirələrdə mühüm yer tutur.

TDT-nin gələcək rolu ilə bağlı fərqli yanaşmalar mayın 15-də Qazaxıstanın Türküstan şəhərində keçirilmiş qeyri-rəsmi sammitdə də səsləndirilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev türk dünyasının XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməli olduğunu bildirib.

Tokayev isə TDT-nin geosiyasi layihə və ya hərbi təşkilat olmadığını deyib. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan regional münaqişələrlə bağlı koordinasiyanın və müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsinə çağırıb.

Daha hansı təşəbbüslər müzakirə olunur?

TURKPOL təhlükəsizlik sahəsində müzakirə edilən yeganə təşəbbüs deyil. Qazaxıstan TDT çərçivəsində Kibertəhlükəsizlik Şurasının yaradılmasını təklif edib.

Şura milli qurumlar arasında kibertəhdidlərə dair məlumat mübadiləsini asanlaşdıra və mühüm infrastruktura qarşı risklərlə mübarizəni əlaqələndirə bilər.

Təşkilat üzv olmayan ölkələrlə də yeni əməkdaşlıq formatlarını nəzərdən keçirir. Qazaxıstan may sammitində Türkiyənin “TDT Plus” formatının yaradılması təklifini dəstəkləyib. Bu format TDT-yə üzv olmayan ölkələrlə əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur.

Qazaxıstan, Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan 2027-ci ildə orbitə buraxılması planlaşdırılan “CubeSat” peyki üzərində də işləyirlər.

Azərbaycan və Qazaxıstan Transxəzər fiber-optik kabel layihəsi üzərində də işləyirlər. Azərbaycan rəsmilərinin bildirdiyinə görə, kabel Xəzər dənizi üzərindən rəqəmsal bağlantını yaxşılaşdıracaq.

Növbəti mərhələ nədir?

TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik şuralarının katibləri sentyabrın 16–18-də Bakıda görüşəcəklər.

Sentyabrın 30-dan oktyabrın 2-dək isə Astanada TDT ölkələrinin müdafiə sənayesi qurumları rəhbərlərinin görüşünün keçirilməsi planlaşdırılır.

Növbəti TDT sammitinin oktyabrın 30-da Türkiyədə keçirilməsi nəzərdə tutulub. Bundan bir gün əvvəl — oktyabrın 29-da Ankarada təşkilata üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin görüşü olacaq.

TDT ölkələrinin daxili işlər nazirlərinin növbəti görüşü 2027-ci ildə Türkiyədə keçiriləcək. Danışıqlar başa çatarsa, Cinayətkarlıqla Mübarizə Şurasının yaradılması haqqında sazişin həmin görüşdə imzalanması planlaşdırılır.

• Prezident İlham Əliyevin dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrini daha da möhkəmləndirib

Teqlər

TDT TURKPOL hüquq-mühafizə qurumu ASEANAPOL Mustafa Çiftçi Qazaxıstan Kasım-Jomart Tokayev