Özbəkistan tarixi şəhərlərin qorunması üçün yeni sistem tətbiq edəcək

Özbəkistan tarixi şəhərlərin qorunması üçün yeni sistem tətbiq edəcək
İnsanlar Özbəkistanın Buxara şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Mir-i Ərəb mədrəsəsinin qarşısında. 1 avqust 2022-ci il.
Reuters
EN

Müəllif

Sevil Rəcəbova

AZ

Azərbaycan dili

Məleykə Abbasova

Özbəkistan tarixi şəhərləri və mədəni irs obyektlərini tikinti layihələrinin mümkün təsirindən qorumaq üçün yeni qiymətləndirmə sistemi tətbiq edəcək. Turist axını da rəqəmsal vasitələrlə idarə olunacaq, zəruri hallarda ziyarətçi sayı məhdudlaşdırılacaq.

Mədəni irsin qorunması üçün yeni qiymətləndirmə sistemi

Prezident Şavkat Mirziyoyev Özbəkistanın mədəni irsinin qorunması, muzeylərin inkişafı və ölkə mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması ilə bağlı planları nəzərdən keçirib. Bu barədə Prezidentin Mətbuat Xidməti məlumat yayıb.

Əsas təkliflərdən biri Mədəni irsə təsirin qiymətləndirilməsi sisteminin (HIA) tətbiqidir. Sistem tikinti və infrastruktur layihələrinin tarixi şəhərlərə və mədəni irs obyektlərinə mümkün təsirini əvvəlcədən qiymətləndirməyə imkan verəcək.

Sistem Buxara, Səmərqənd, Xivə və Şəhrisəbz şəhərlərində, həmçinin Daşkənddəki modernizm memarlığı nümunələrinə münasibətdə tətbiq olunacaq.

Daşkəndin modernizm memarlığı YUNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil edilib

Təqdimatda Özbəkistanın “Daşkəndin modernizm memarlığı: Mərkəzi Asiyanın müasirliyi və ənənələri” adlı milli nominasiyasının YUNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil edilməsi də diqqətə çatdırılıb.

Nominasiyaya Daşkənddə yerləşən 10 mühüm memarlıq obyekti daxildir. Mərkəzi Asiya və MDB məkanında XX əsr modernizm memarlığı üzrə bu statusu ilk dəfə Özbəkistan əldə edib.

Bu, eyni zamanda Özbəkistanın son 25 ildə YUNESKO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil edilən ilk milli nominasiyasıdır. “Günəş” heliokompleksi də bu çərçivədə Dünya İrs Siyahısına daxil edilərək qoruma altına alınıb.

Daşkəndin modernizm memarlığının qorunması və tanıdılması üçün 2026–2030-cu illəri əhatə edən dövlət proqramı hazırlanacaq. Yeni beynəlxalq statusun elmi araşdırmalara, mədəni turizmin inkişafına, həmçinin memarlar və beynəlxalq ekspertlərlə əməkdaşlığa töhfə verəcəyi gözlənilir.

Bərpa işlərinə təxminən 40 milyon dollar ayrılıb

Son illərdə mədəni irs obyektlərinin bərpasına dövlət büdcəsindən 466,4 milyard sum — təxminən 39,6 milyon dollar ayrılıb. Bərpa işləri 55 obyektdə başa çatdırılıb, daha 152 obyektdə isə davam edir.

Bundan başqa, 8 183 mədəni irs obyektinin kadastr sənədləri hazırlanıb. Abidələrin qısamüddətli icarəsi proqramına 4 187 sahibkar cəlb olunub. Bunun nəticəsində müvafiq fonda 27,9 milyard sum — təxminən 2,3 milyon dollar vəsait daxil olub.

Mədəni irs obyektlərinə rəqəmsal nəzarət

Özbəkistanda vahid rəqəmsal mədəni irs platformasının yaradılması da planlaşdırılır. Platformaya mədəni irs obyektlərinin rəqəmsal əkizləri, açıq məlumat sistemi və mədəni irs üzrə situasiya mərkəzi daxil olacaq.

Mərkəz mədəni irs obyektlərinin vəziyyətini izləmək üçün sensorlardan, peyk məlumatlarından, videomüşahidə sistemlərindən və süni intellektdən istifadə edəcək. Hökumət 2030-cu ilədək ölkədəki mədəni irs obyektlərini tam rəqəmsallaşdırmağı hədəfləyir.

Rəqəmsal biletlərin istifadəsini genişləndirmək və turist axınını proqnozlaşdırmaq üçün ziyarətçilərin idarə edilməsi sisteminin yaradılması da nəzərdə tutulur. Zəruri hallarda ayrı-ayrı mədəni irs obyektlərinə buraxılan ziyarətçilərin sayı məhdudlaşdırıla bilər.

Buxarada yeni bərpa məktəbinin yaradılması planlaşdırılır

Buxarada bərpa sahəsi üzrə ixtisaslaşmış ali təhsil müəssisəsinin yaradılması planlaşdırılır. Özbəkistan Arxeologiya İnstitutunun regional bölmələrini genişləndirməyi və bərpa mütəxəssisləri üçün lisenziya sistemi yaratmağı planlaşdırır.

Bu tədbirlər turizm və mədəniyyətin inkişafı ilə yanaşı, Özbəkistanın tarixi şəhərlərinin və mədəni irsinin daha sistemli şəkildə qorunmasına yönəlib.

Teqlər

Özbəkistan Şavkat Mirziyoyev mədəni irs tarixi şəhərlər Dünya İrs Siyahısı YUNESKO Daşkənd Buxara Səmərqənd Xivə turizm
comments
share