Özbəkistan üzümü beynəlxalq bazarda tanınan məhsula çevrilə biləcək?

Özbəkistanın üzüm ixracı sürətlə artır. 2025-ci ilin yanvar-avqust aylarında ölkə 19 ölkəyə 78,3 milyon dollar dəyərində 86 200 ton təzə üzüm ixrac edib. Bəs Özbəkistan üzümü beynəlxalq bazarda tanınan brendə çevrilə biləcək?

Fərqanə Özbəkistanın ən böyük kənd təsərrüfatı bölgələrindən biridir. 2025-ci ildə bölgənin meyvə-tərəvəz ixracının dəyəri 403 milyon dollara çatıb. Fərqanənin Oltiariq rayonu isə xüsusilə üzümçülüklə tanınır. 

Oltiariqdən üzüm ənənəvi MDB bazarlarına göndərilməklə yanaşı, getdikcə daha uzaq bazarlara da ixrac olunur.  

2025-ci ildə Özbəkistanın üzüm ixracının həcmi 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 64 faiz artıb. 

Rusiya 63 400 tonla Özbəkistan üzümünün əsas ixrac bazarı olaraq qalıb. Sonrakı yerlərdə 15 200 tonla Qazaxıstan və 4 500 tonla Qırğızıstan qərarlaşıb. 

Bununla yanaşı, ixrac coğrafiyası tədricən genişlənir. Özbəkistan artıq Avropa, Yaxın Şərq və ABŞ bazarlarına da üzüm göndərir. 

2023-cü ildə “Husayni” üzümünün bir tonluq sınaq partiyasının Nyu-Yorka göndərildiyi və iki gün ərzində satılıb qurtardığı bildirilir. Daha sonra bağlanan müqaviləyə əsasən, 250 ton üzümün hava yolu ilə Nyu-Yorka ixracı və “NetCost” ərzaq mağazalarında satılması nəzərdə tutulub. 

Ticarət məlumatlarına görə, 2025-ci ildə Birləşmiş Krallıq Özbəkistandan təxminən 2,05 milyon dollar dəyərində təzə və ya qurudulmuş üzüm idxal edib. 

İxracı mümkün edən amillər

Süfrə üzümünün ixracında əsas məsələ yalnız məhsul yetişdirmək deyil. Təzə meyvənin saxlanma müddəti məhdud olduğundan, saxlama şəraiti, qablaşdırma və daşınma uzaq bazarlarda satışın kommersiya baxımından sərfəli olub-olmayacağını müəyyənləşdirə bilər. 

Bu məsələ üzümün yığım mövsümündən sonra da satışa hazırlandığı Oltiariqdə xüsusilə əhəmiyyətlidir.

AnewZ-a müsahibə verən yerli üzümçünün sözlərinə görə, müxtəlif üzüm sortları soyuducu anbarlarda yerləşdirilir və altı ayadək saxlanıla bilir. Üzümlər xüsusi plyonka və materialdan istifadə edilərək emal olunur və qablaşdırılır, daha sonra bağlanaraq anbara yerləşdirilir. 

Oltiariqdə üzüm ticarəti üçün geniş infrastruktur yaradılıb. Fərqanədə təxminən 4 500 hektar üzüm bağı var. Bunun təxminən 3 400 hektarı Oltiariqin payına düşür. 

2024-cü ildə rayondakı istehsalçılar MDB, Asiya, Avropa, ərəb ölkələri və ABŞ bazarlarına təxminən 70 000 ton üzüm göndəriblər. 

Ölkənin süfrə üzümü bazarı da genişlənir. “Mordor Intelligence” şirkətinin hesablamalarına görə, Özbəkistanın süfrə üzümü bazarının həcmi 2026-cı ildə 415,16 milyon dollar təşkil edir və 2031-ci ilədək 537,47 milyon dollara çatacağı gözlənilir. Hesabatda bazarın böyüməsi qismən soyuducu anbarlara, ilkin soyutma sistemlərinə, qablaşdırmaya və məhsul yığımından sonrakı digər infrastruktura yatırılan investisiyalarla əlaqələndirilir. 

Üzüm sortları

Özbəkistanda 300-dən çox üzüm sortu yetişdirilir. Onlar əsasən süfrə, kişmişlik və şərablıq üzüm sortlarına bölünür. Ən məşhur sortlardan biri iri, şirin, çəhrayı-qırmızı gilələri ilə seçilən yerli hibrid “Rizamat”dır. 

“Husayni”, həmçinin “Kelin barmoq” — “gəlin barmağı” adı ilə tanınan xırtıldayan yaşıl giləli üzüm sortudur. “Kişmiş” isə təzə istehlak olunan və ya qurudulan məşhur çəyirdəksiz üzüm sortlarını əhatə edir.

Özbəkistan üçün üzüm kənd təsərrüfatı, ticarət və mədəni kimliyin kəsişməsində dayanan mühüm məhsullardan biridir. Ölkənin yaxın gələcəkdə ənənəvi regional alıcılardan imtina edəcəyi gözlənilmir. 

Rusiya və qonşu Mərkəzi Asiya bazarları hələ də üzüm ixracının böyük hissəsini təşkil edir. Bununla yanaşı, istehsalçılar daha uzunmüddətli saxlama, xüsusi qablaşdırma və daha sürətli daşınma imkanlarının Özbəkistan üzümünün kommersiya baxımından sərfəli satışına şərait yaratdığı yeni bazarlara çıxırlar. 

Əsas məsələ bu genişlənmənin Oltiariqdə nəsillər boyu yetişdirilən üzüm sortlarının beynəlxalq bazarda Özbəkistana məxsus brend kimi tanınmasına nə dərəcədə imkan yaradacağıdır.

Teqlər

Özbəkistan Özbəkistan üzümü üzüm ixracı Fərqanə Mərkəzi Asiya Özbəkistan iqtisadiyyatı Qlobal bazar