Özbəkistan Qaraqalpaqstana milyardlarla dollarlıq yeni investisiyalar yatırır

Özbəkistan Qaraqalpaqstanda milyardlarla dollarlıq yeni investisiya layihələri həyata keçirməyi planlaşdırır. Layihələr bərpaolunan enerji, süni intellekt, kənd təsərrüfatı, mədənçilik, nəqliyyat və səhiyyəni əhatə edir. Məqsəd iş yerləri yaratmaq və regionun iqtisadi inkişafını sürətləndirməkdir.

Prezident Şavkat Mirziyoyevin bölgəyə səfəri zamanı yeni layihələr açıqlanıb, Qaraqalpaqstanın təbii ehtiyatlarından səmərəli istifadə, infrastrukturun yaxşılaşdırılması və yeni iş yerlərinin yaradılması üzrə uzunmüddətli planlar təqdim olunub.

Qaraqalpaqstan Özbəkistanın şimal-qərbində yerləşən muxtar respublikadır. Təxminən 166 min kvadratkilometr əraziyə malik region Özbəkistan ərazisinin üçdəbirinə yaxınını əhatə edir və burada təxminən 2 milyon insan yaşayır.

Qaraqalpaqstan adı “qara” və “qalpaq” sözlərindən yaranıb.

Süni intellekt və data mərkəzlərinə 8 milyard dollar

Süni intellekt və data mərkəzlərinin inkişafı üçün yaradılmış xüsusi zonada ümumi dəyəri 8 milyard dollar olan altı layihənin həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Kunqrad–Karaözyak–Taxiataş ərazisinin “yaşıl sənaye dəhlizi” və “intellektual iqtisadiyyat üçbucağı” kimi inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur.

Layihələrin sabit elektrik enerjisi ilə təminatı üçün 1 GVt güc tələb olunur. Region üç il ərzində süni intellekt və bulud texnologiyaları sahəsində yüksək maaşlı 1 500 iş yeri yaratmağı, 2029-cu ilədək isə bu sektorda illik ixracı 600 milyon dollara çatdırmağı hədəfləyir.

Külək enerjisi gücü 3,3 GVt-a çatdırılacaq

Bərpaolunan enerji investisiya proqramının əsas istiqamətlərindən biridir. Kunqradda dəyəri 2,6 milyard dollar olan 1,5 GVt gücündə külək elektrik stansiyası tikilir. Layihə çərçivəsində 1 500 kilometr yüksək gərginlikli elektrik ötürücü xətlərinin və üç 500 kilovoltluq yarımstansiyanın tikilməsi nəzərdə tutulur.

2030-cu ilədək Qaraqalpaqstanda külək elektrik stansiyalarının ümumi gücünün 3,3 GVt-a çatdırılması, yaşıl enerjinin payının 76 faizə yüksəldilməsi və 400 MVt gücündə enerji saxlama sistemlərinin yaradılması planlaşdırılır.

İqlim şəraitinə uyğun 30 min hektar meyvə bağları salınacaq

Kənd təsərrüfatı layihələri Qaraqalpaqstanın şoran torpaqları və su ehtiyatlarının məhdudluğu nəzərə alınmaqla hazırlanır. Üçillik proqram çərçivəsində 30 min hektar ərazidə duza davamlı gavalı və gecyetişən ərik bağlarının salınması nəzərdə tutulur. Bu il ilk 10 min hektarda işlərə başlanacaq.

Məqsəd 20 min iş yeri yaratmaq və üç il ərzində meyvə ixracını ən azı 500 milyon dollara çatdırmaqdır. Bağlarla yanaşı, emal müəssisələrinin yaradılması, yerli şəraitə uyğun tinglərin yetişdirilməsi, suvarma sistemlərinin qurulması və müasir aqrar texnologiyaların tətbiqi planlaşdırılır.

Yeni bostançılıq və ixrac mərkəzi yaradılacaq

Gələn ilin yazından Nukus yaxınlığında 10 min hektar ərazinin bostan məhsullarının yetişdirilməsi üçün ayrılması planlaşdırılır. Özbəkistan İspaniya, ABŞ, Niderland və Çindən yeni sortların və kənd təsərrüfatı mütəxəssislərinin cəlbini nəzərdə tutur.

Məhsulların emalı və ixracı üçün yeni holdinq şirkəti yaradılacaq. Nukus Rayon Texniki Kollecində isə laboratoriya və sınaq sahəsi qurulacaq. Kollecin bostançılıq sahəsində təcrübə mübadiləsi mərkəzinə çevrilməsi nəzərdə tutulur.

Qızıl hasilatı və mineral ehtiyatların emalı

Qaraqalpaqstan geoloji kəşfiyyatı genişləndirməyi və xammal hasilatından emala keçidi sürətləndirməyi planlaşdırır. İndiyədək region ərazisinin yalnız 20 faizində geoloji tədqiqatlar aparılıb.

Qızıl hasilatı və emalı klasterinin yaradılması, bunun nəticəsində 1 000 iş yerinin açılması nəzərdə tutulur. Plan Çin investorunun 33 milyon dollarlıq sərmayəsindən sonra Urusoy yatağında dörd ton qızıl ehtiyatının aşkarlanmasının ardınca hazırlanıb.

Rəqəmsal valyuta və süni intellekt infrastrukturu

Qaraqalpaqstan yeni rəqəmsal sahələrə də investisiya cəlb edir. Kunqrad və Taxiataşda Çin tərəfdaşları ilə birlikdə rəqəmsal valyuta və süni intellekt üçün data mərkəzlərinin yaradılması üzrə ümumi dəyəri 2,281 milyard dollar olan layihələr həyata keçirilir.

Taxtakupırda ayrıca data mərkəzinin tikilməsi də planlaşdırılır. Bu layihələr regionda bərpaolunan enerji imkanları ilə yanaşı, rəqəmsal infrastrukturun inkişafına xidmət edəcək.

Sənaye və energetika layihələri

İnvestisiya proqramı müxtəlif istehsal sahələrini də əhatə edir. Tekstil və dəri sənayesində ən azı 150 milyon, elektrotexnika sahəsində 200 milyon, enerjiyə qənaət edən tikinti materiallarının istehsalında 100 milyon, avtomobil komponentləri sahəsində 120 milyon, əczaçılıqda isə 50 milyon dollarlıq yeni layihələr planlaşdırılır.

Taxtakupırda İtaliya tərəfinin iştirakı ilə həyata keçiriləcək 50 milyon dollarlıq layihə çərçivəsində 2 min hektar ərazidə pomidor və taxıl yetişdiriləcək. Məhsulların dərin emaldan sonra Avropa bazarlarına ixracı nəzərdə tutulur.

Nəqliyyat layihələri səfər müddətini azaldacaq

Nəqliyyat infrastrukturu da yenilənir. A-380 avtomobil yolunun 92 kilometrlik hissəsinin tikintisinə başlanılıb. Layihənin dəyəri 233 milyon dollardır.

Hökumət yol infrastrukturunun genişləndirilməsi nəticəsində tranzit daşımalarının 50 faiz artacağını, Turtkuldan Qazaxıstan sərhədinədək yükdaşıma müddətinin isə təxminən 24 saatdan 10 saata enəcəyini gözləyir.

Gələn ilin martından Daşkəndlə Nukus arasında yüksəksürətli qatarın hərəkətə başlaması planlaşdırılır. Bununla səfər müddətinin 16 saatdan 7 saata enəcəyi gözlənilir.

Nukusda yeni yaşayış və şəhərsalma layihəsi

Nukusun Aşşıkol ərazisində 270 hektarlıq sahədə təxminən 50 min sakin üçün nəzərdə tutulan “Nukus City” layihəsinin həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

Layihəyə enerjiyə qənaət edən yaşayış binaları, biznes və ticarət mərkəzləri, xidmət obyektləri və yaşıllıq sahələrinin daxil edilməsi nəzərdə tutulur.

 

Səhiyyə və tibb təhsili

Səhiyyəyə də investisiyalar yönəldilir. 154 milyard sum vəsait hesabına inşa olunan Qaraqalpaqstan Elmi-Praktik Tibb Akademiyasında hər il 3 000 həkim və 6 800 tibb və əczaçılıq işçisinin hazırlanması nəzərdə tutulur.

Regionda akademiyanı Uşaq Klinikası, Onkologiya Mərkəzi və yeni çoxprofilli xəstəxana ilə birləşdirən tibbi klaster də inkişaf etdirilir. Nukusda qaraciyər və böyrək transplantasiyası da daxil olmaqla yüksək texnologiyalı tibbi xidmətlər genişləndirilir.

Yeni sahələr üçün kadr hazırlığı

Region yeni layihələr üçün lazım olan mütəxəssislərin hazırlanmasına da investisiya qoyur. Nukus Texniki Kollecində kvalifikasiyaları 70-dən çox ölkədə tanınan beynəlxalq “Pearson BTEC” proqramı tətbiq olunur.

Hökumət bir il ərzində 1 000 gəncin İT və logistika sahələrində yüksək maaşlı işlə təmin olunmasını, sonrakı iki ildə isə daha 5 000 gənc üçün belə imkanların yaradılmasını hədəfləyir.

İnvestisiyaların həcmi artırılır

Səfər zamanı açıqlanan layihələr Qaraqalpaqstana investisiyaların artırılması üzrə daha geniş proqramın bir hissəsidir. 2025-ci ildə regiona 1,7 milyard dollar investisiya cəlb olunub. 2026-cı ilin ilk yarısında isə Qaraqalpaqstan iqtisadiyyatı 10,2 faiz böyüyüb.

Səfər çərçivəsində xarici tərəfdaşların iştirakı ilə həyata keçiriləcək ümumi dəyəri 7 milyard dollar olan 47 yeni layihənin tikintisinə başlanılıb. Bu layihələr hesabına təxminən 8 000 yüksək maaşlı iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur.

Hökumət 2027-ci ildə Qaraqalpaqstana 5 milyard dollar investisiya cəlb etməyi də hədəfləyir. Əsas diqqət yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrə, təbii ehtiyatların emalına, bərpaolunan enerjiyə və texnologiyalara yönəldiləcək.

Teqlər

Külək enerjisi nəqliyyat Özbəkistan süni intellekt Bərpaolunan enerji kənd təsərrüfatı Mərkəzi Asiya