Husilərin Ər-Riyadı hədəfə alması Səudiyyə Ərəbistanında təhlükəsizlik risklərini artırır

Husilərin Ər-Riyadı raket və dronlarla hədəfə alması, eləcə də mühüm enerji infrastrukturuna hücum təhlükəsi Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik risklərini artırır. Hücumlar ölkənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinə və əsas neft ixrac marşrutlarına əlavə təzyiq yaradır.

Gərginlik Səudiyyə Ərəbistanının alternativ neft ixrac marşrutlarında problemlərlə üzləşdiyi, hava hücumundan müdafiə imkanlarına təzyiqin artdığı və Vaşinqtonun təhlükəsizlik sahəsində dəstəyinin miqyası ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edir.

Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri sentyabrın 19-da Ər-Riyada doğru buraxılan ballistik raketin hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə vurulduğunu təsdiqləyiblər. Husilər paytaxtdakı mühüm obyektlərə raket və dronlarla hücum etdiklərini bildiriblər.

Husilərin Yanbudakı neft obyektinin zədələndiyinə dair iddiası müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri bundan əvvəl Məkkəyə doğru uçan dronun vurulması da daxil olmaqla digər hücum cəhdləri barədə məlumat veriblər.

Hücumlar husilərin Yəmənin qərb sahillərində nəzarət etdikləri əraziləri genişləndirdiyi və Qırmızı dənizdə strateji gəmiçilik marşrutları ətrafında gərginliyin artdığı bir vaxta təsadüf edir. Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi Yəmən qüvvələri isə husilərin mövqelərinə zərbələri artırıb.

Alternativ enerji marşrutlarına təzyiq artır

Genişlənən münaqişə Səudiyyə Ərəbistanının enerji ixrac marşrutlarına da təsir göstərir.

Təhlükəsizlik risklərinin artmasına baxmayaraq, Səudiyyə Ərəbistanı Hörmüz boğazı vasitəsilə xam neft ixracını artırıb. Ölkənin əsas neft hasilatı bölgələrindən Qırmızı dənizə qədər təxminən 1 200 kilometr uzanan Şərq–Qərb neft kəməri isə Hörmüz boğazına əsas alternativ marşrutlardan biridir.

Kəmər xam neftin Qırmızı dənizdəki ixrac terminallarına çatdırılmasına imkan verir və Səudiyyə Ərəbistanının dünyanın ən mühüm dəniz keçidlərindən biri olan Hörmüz boğazından asılılığını azaldır.

Lakin Şərq–Qərb neft kəməri də hücuma məruz qalıb. Sentyabrın 11-də İraq ərazisindən həyata keçirildiyi bildirilən dron hücumundan sonra kəmərin fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılıb.  Hücumlara görə məsuliyyəti üzərinə götürən olmayıb və husilərin hücumlarla əlaqəsini təsdiqləyən məlumat açıqlanmayıb.

Husilərin Bab əl-Məndəb boğazı yaxınlığında irəliləməsi Səudiyyə Ərəbistanının Qırmızı dəniz vasitəsilə enerji ixracı üçün də əlavə risklər yaradıb.

Şərq–Qərb neft kəmərində yaranan fasilələr Səudiyyə Ərəbistanını neft ixracında təhlükəsizlik risklərinin yüksək olduğu dəniz yollarından daha çox istifadə etməyə məcbur edib.

Daşımalardakı çətinliklər istehsalçı və treyderləri alternativ üsullardan, o cümlədən neftin bir gəmidən digərinə ötürülməsindən istifadə etməyə sövq edib. Bu isə nəqliyyat xərclərini artırıb.

Körfəz ölkələrinin hava hücumundan müdafiə sistemlərinə təzyiq artır

Vaşinqton Ər-Riyadın əsas müdafiə tərəfdaşlarından biri olaraq qalır. Lakin məlumatlara görə, hava hücumundan müdafiə imkanlarına təzyiq artdıqca Səudiyyə Ərəbistanı Fransa, Birləşmiş Krallıq, Pakistan və Misirdən də dəstək istəyib.

“Associated Press”in məlumatına görə, önləyici raketlərin çatışmazlığı qismən İranla davam edən müharibə fonunda ABŞ ehtiyatlarının azalması ilə bağlıdır. Körfəz ölkələri eyni vaxtda ballistik və qanadlı raketlər, eləcə də dron təhlükəsi ilə üzləşir. Bu isə müxtəlif növ təhdidləri aşkarlamaq və zərərsizləşdirmək üçün nəzərdə tutulan hava hücumundan müdafiə sistemlərinə əlavə yük yaradır.

“Bloomberg”in məlumatına görə, müharibə başlayandan bəri Körfəz ölkələrinin müdafiə imkanlarının, xüsusilə dronlara qarşı sistemlərin gücləndirilməsi ilə bağlı ümumi dəyəri 5 milyard dollardan çox olan müqavilələr elan edilib və ya təsdiqlənib.

Bu rəqəm hava hücumundan müdafiə və dronlara qarşı sistemlərə tələbatın artdığını göstərir. Lakin elan olunan müqavilələrin ümumi dəyəri illik hərbi büdcələrin eyni həcmdə artması demək deyil.

ABŞ-nin hərbi resurslarının regiondakı genişmiqyaslı münaqişə fonunda bir neçə istiqamətə yönəldiyi bir vaxtda Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz ölkələri əlavə müdafiə imkanları əldə etməyə və təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarını gücləndirməyə çalışırlar.

Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik strategiyası yeni sınaq qarşısında

Husilərin hücumları Səudiyyə Ərəbistanını eyni vaxtda bir neçə təhlükəsizlik problemi ilə üz-üzə qoyur. Uzunmüddətli perspektivdə isə Səudiyyə Ərəbistanı təhlükələrin yalnız cənub sərhədi və bir dəniz keçidi ilə məhdudlaşmadığı şəraitdə neft ixrac marşrutlarının təhlükəsizliyini təmin etməlidir.

Hazırda əsas prioritet paytaxtı və əsas enerji infrastrukturunu yeni raket və dron hücumlarından qorumaqdır. Bu, hava hücumundan müdafiəyə əlavə investisiyanı, mühüm infrastrukturun mühafizəsinin gücləndirilməsini, alternativ ixrac marşrutlarının dayanıqlığının artırılmasını və beynəlxalq təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsini tələb edə bilər.

Regionda təhlükəsizlik mühiti də dəyişir. ABŞ əsas təhlükəsizlik tərəfdaşlarından biri olaraq qalır. Körfəz ölkələri isə Hörmüz boğazı və Qırmızı dənizdə qeyri-sabitliyin artması fonunda hava hücumundan müdafiə imkanlarını genişləndirməyə çalışırlar.

• Səudiyyə Ərəbistanının neft ixracı iki istiqamətdə çətinliklə üzləşib

• Səudiyyə Ərəbistanı neft kəmərini bağlayıb, husilər Qırmızı dənizdə mövqelərini gücləndirirlər

Teqlər

Səudiyyə Ərəbistanı Husilər Ər-Riyad təhlükəsizlik riskləri aramco Kral Xalid Beynəlxalq Hava Limanı Məkkə