Eksklüziv: Azərbaycan–Çexiya əlaqələri necə inkişaf edir?

Azərbaycan və Çexiya 2015-ci ildən strateji tərəfdaşdır. AnewZ-un əməkdaşı Orxan Amaşov Çexiyanın xarici işlər nazirinin müavini Mariya Çatardova ilə eksklüziv müsahibədə ikitərəfli münasibətlərin inkişafını müzakirə edib.

Enerji uzun illər Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biri olub. Bu gün isə əməkdaşlıq gündəliyi xeyli genişlənib. Ticarət, investisiya, sənaye, nəqliyyat əlaqələri və regiondakı proseslər də gündəmdədir.

Çexiyanın Baş naziri Andrey Babişin Azərbaycana səfərindən beş ay sonra tərəfdaşlıq hansı mərhələdədir və bundan sonra necə inkişaf edə bilər?

Orxan Amaşov: Azərbaycan və Çexiya 2015-ci ildən strateji tərəfdaşdır. Baş nazir Babişin aprel səfəri zamanı əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün bir neçə konkret sahə müəyyənləşdirildi. Bu sahələr üzrə hansı razılaşmaların icrasına başlanılıb?

Mariya Çatardova: Baş nazir Andrey Babişin və Baş nazirin birinci müavini Karel Havliçekin səfəri yeni imkanlar açdı və strateji tərəfdaşlığımıza güclü təkan verdi.

Artıq konkret irəliləyiş görürük. Səfər zamanı imzalanan bir neçə memorandum, xüsusilə enerji, nəqliyyat, müdafiə və sənaye sahələrində icra mərhələsinə keçib.

Nəqliyyat infrastrukturu ilə bağlı danışıqlar da davam edir. Bu danışıqlar Bakı Metropoliteninin müasirləşdirilməsi və rəqəmsallaşdırılması imkanlarını da əhatə edir.

Hazırda İqtisadi, elmi-texniki və mədəni əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Birgə Komissiyanın fəaliyyətinə xüsusi önəm verilir. Komissiyanın həmsədrlik səviyyəsi artıq nazirlər səviyyəsinə qaldırılıb. Eyni zamanda, Çexiya və Azərbaycan şirkətlərinin iştirak etdiyi layihələrə hərtərəfli dəstək göstərilir.

Azərbaycana səfərimi buna görə vacib hesab edir və səfər proqramının bir hissəsini iqtisadi əlaqələrə həsr edirəm.

Orxan Amaşov: Azərbaycan 2025-ci ildə Çexiyanın xam neft idxalının 42 faizdən çoxunu təmin edib. Hazırda uzunmüddətli qaz tədarükü də müzakirə olunur. Azərbaycan Çexiyanın enerji təhlükəsizliyində nə qədər mühüm rol oynaya bilər?

Mariya Çatardova: Azərbaycan neft tədarükü sahəsində ənənəvi, etibarlı və mühüm tərəfdaşımızdır. Qeyd etdiyiniz kimi, 2025-ci ildə Çexiyanın xam neft idxalının 42 faizindən çoxu Azərbaycanın payına düşüb. Beləliklə, Azərbaycan Çexiyanın ən böyük neft tədarükçüsü olub.

Azərbaycan neftinin tədarükü ORLEN Unipetrol-un Çexiyadakı neft emalı müəssisələrinin, eləcə də “Slovnaft”, “MOL” və “OMV” kimi digər şirkətlərin bazardakı mövqelərinin uzunmüddətli sabitliyinə kömək edir.

Biz enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə çalışırıq. Bu məqsədlə Çexiya və Mərkəzi Avropaya müxtəlif mənbələrdən neft tədarük etməyə imkan verən infrastrukturun inkişafını dəstəkləyirik.

Avropa İttifaqında qazın qarşıdakı onilliklərdə enerji sisteminin əsas dayaqlarından biri olaraq qalacağı getdikcə daha çox qəbul edilir.

Mən Cənub Qaz Dəhlizi layihəsini yaxşı tanıyıram. 2009-cu il qaz böhranı zamanı Çexiyanın Aİ Şurasına sədrliyi dövründə Praqada sammit təşkil etdik. Həmin sammitdə Azərbaycanla birlikdə yeni enerji infrastrukturu layihələrinin zəruriliyini bütün Avropa İttifaqının diqqətinə çatdırdıq.

Azərbaycan həmin sammitin hazırlanmasında mühüm rol oynadı. Geosiyasi hadisələr təəssüf ki, o vaxt irəli sürdüyümüz mövqenin doğru olduğunu göstərdi. Buna görə də əməkdaşlığı neft sahəsindən kənarda da genişləndirməkdə maraqlıyıq.

Orxan Amaşov: İkitərəfli ticarətdə Azərbaycanın enerji məhsulları əsas yer tutur. Lakin apreldə keçirilən danışıqlarda Bakı Metropoliteninin müasirləşdirilməsi, texnologiya transferi, həmçinin sənaye və müdafiə sahələrində birgə istehsal müzakirə edildi. İqtisadi əməkdaşlığın növbəti mərhələsində hansı addımlar gözlənilir?

Mariya Çatardova: Azərbaycan iqtisadiyyatının uğurlu inkişafı həm bizdə, həm də Çexiya şirkətlərində böyük rəğbət doğurur. Bu inkişaf biznesə adi ticarətdən kənara çıxaraq yeni əməkdaşlıq modellərini nəzərdən keçirməyə imkan verir.

Bakı Metropoliteni buna yaxşı nümunədir. Çexiyanın və Avropanın aparıcı şirkətlərindən biri olan “Škoda Group” bu layihə üçün qatar və texnologiya tədarük etməklə yanaşı, texniki xidmət və müasirləşdirmə işlərinin mühüm hissəsinin Azərbaycanda həyata keçirilməsini də təklif edir. Bu əməkdaşlıq gənclərin yeni peşələrə yiyələnməsinə şərait yarada bilər.

Son on ildə dəmir yolu və şəhər nəqliyyatı sahələri dünyada sürətlə inkişaf edib.

Oxşar imkanlar müdafiə və təhlükəsizlik sənayesi, enerji, səhiyyə, ağıllı nəqliyyat həlləri, hava limanı texnologiyaları, informasiya texnologiyaları və rəqəmsallaşma kimi texnoloji baxımdan mürəkkəb sahələrdə də mövcuddur. Bu sahələrdə təklif edə biləcəyimiz çox şey var və əməkdaşlıqda maraqlıyıq.

Orxan Amaşov: Avropa enerji sistemini yenidən qurur və Rusiyadan asılılığı azaltmağa çalışır. Çexiya Azərbaycanın və Cənub Qaz Dəhlizinin Avropanın uzunmüddətli enerji strategiyasındakı yerini necə qiymətləndirir?

Mariya Çatardova: Bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyi tədarük mənbələrinin şaxələndirilməsinə, dayanıqlılığa və etibarlı tərəfdaşlığa əsaslanır.

Bu baxımdan Azərbaycan Avropa üçün getdikcə daha mühüm strateji tərəfdaşa çevrilir. Cənub Qaz Dəhlizi yalnız enerji layihəsi deyil. Bu dəhliz tədarük marşrutlarının şaxələndirilməsi və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi istiqamətində görülən işlərin mühüm hissəsidir. Biz enerji əlaqələrinin genişləndirilməsini dəstəkləyirik.

Eyni zamanda, əməkdaşlıq imkanları karbohidrogenlərlə məhdudlaşmır. Bərpaolunan enerji, elektrik şəbəkələri arasında əlaqələrin qurulması və enerji səmərəliliyi Aİ–Azərbaycan enerji tərəfdaşlığında getdikcə daha mühüm yer tutur.

Orxan Amaşov: Azərbaycanın strateji tərəfdaşı kimi Çexiya Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesinin başa çatmasını nə dərəcədə vacib hesab edir? Cənubi Qafqazda sülhün və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi Çexiyaya hansı konkret faydaları verə bilər?

Mariya Çatardova:  Azərbaycan və Ermənistan arasında hərtərəfli və davamlı sülhü qətiyyətlə dəstəkləyir, indiyədək əldə olunan irəliləyişi alqışlayırıq.

Sülh böyük iqtisadi imkanlar yaradacaq, regional sabitliyi gücləndirəcək, nəqliyyat və ticarət əlaqələrini yaxşılaşdıracaq. Eyni zamanda, Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin genişlənməsinə kömək edəcək.

TRIPP layihəsi bu prosesin mühüm hissəsidir. Bu layihə dəmir yolu ilə yükdaşımalar üçün yeni və geniş imkanlar yaradacaq.

Bu, Çexiya şirkətləri üçün infrastruktur, nəqliyyat mühəndisliyi, logistika, enerji və qabaqcıl texnologiyalar sahələrində yeni imkanlar deməkdir. Ümumilikdə isə layihə Avropanın maraqlarına uyğun olaraq daha sabit və əlaqəli regionun formalaşmasına töhfə verəcək.

Orxan Amaşov: Baş nazir Babiş apreldə Azərbaycandan sonra Qazaxıstan və Özbəkistana səfər edib. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri gücləndikcə Praqa Azərbaycanı yalnız Cənubi Qafqaz tərəfdaşı deyil, həm də Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında strateji keçid kimi görürmü?

Mariya Çatardova: Bəli. Çexiya Azərbaycanı getdikcə yalnız Cənubi Qafqazın mühüm ölkəsi kimi deyil, həm də Avropa ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən körpü kimi görür.

Azərbaycanın strateji mövqeyi, müasir nəqliyyat infrastrukturu və regional əlaqələndirmə layihələrindəki fəal rolu ölkəni yeni Şərq–Qərb ticarət marşrutlarının mühüm hissəsinə çevirir.

Orta Dəhlizin artan əhəmiyyəti Azərbaycanın bu rolunu daha da gücləndirir. Azərbaycan bizim üçün yalnız ticarət tərəfdaşı deyil. O, Avropa ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən dayanıqlı ticarət, nəqliyyat və enerji əlaqələrinin inkişafında mühüm tərəfdaşdır.

Orxan Amaşov AnewZ-un baş redaktor müavini və “Context” proqramının aparıcısıdır.

Teqlər

Azərbaycan Çexiya Mariya Çatardova Orxan Amaşov AnewZ Bakı Metropoliteni Mərkəzi Asiya iqtisadi əməkdaşlıq