Fransada şagird etirazları: yerli narazılıqdan ümummilli böhrana

Fransada şagird etirazları: yerli narazılıqdan ümummilli böhrana
Parisin Millət meydanında çevik polis qüvvələri və etirazçılar. Fransa, 6 oktyabr 2026-cı il.
Reuters

Fransada şagirdlər siniflərdə sıxlığa, müəllim çatışmazlığına və məktəb binalarının pis vəziyyətinə etiraz edirlər. Məktəbi bitirdikdən sonra gələcəklərinin necə olacağı da onları narahat edir. Liseylərin qarşısında başlayan etirazlar bir neçə həftə ərzində bütün ölkəyə yayılıb.

Rəsmi məlumatlara görə, oktyabrın 6-da ölkə üzrə nümayişlərdə 266 mindən çox insan iştirak edib. Təşkilatçılar isə iştirakçıların sayının təxminən 450 min olduğunu bildirirlər.

Şagirdlər nə tələb edirlər?

Sentyabrda Paris ətrafındakı məktəblərdə başlayan etirazlar sonradan ölkə üzrə yüzlərlə təhsil müəssisəsinə yayılıb.

Şagirdlər bəzi siniflərdə 30-dan çox şagirdin təhsil almasından, müəllim çatışmazlığından və məktəblərin təmirə ehtiyac duymasından şikayətlənirlər. Bəzi sinif otaqları yayda həddindən artıq isti olur, qışda isə lazımi səviyyədə qızdırılmır.

Dərs gününün uzunluğu da narazılıq doğurur. Bir çox yuxarı sinif şagirdi saat 08:00-dan 18:00-dək məktəbdə olur. Bundan sonra isə ev tapşırıqlarını yerinə yetirir.

Məzun olmağa hazırlaşan şagirdləri universitetlərə qəbul üçün istifadə edilən “Parcoursup” platforması da narahat edir. Onlar ali təhsilə qəbul imkanları və gələcəkləri ilə bağlı qeyri-müəyyənlikdən şikayətlənirlər.

Bu problemlərin çoxu Emmanuel Makronun prezidentliyindən əvvəl də mövcud olub. Lakin şagirdlər bildirirlər ki, onun təxminən onillik prezidentliyi dövründə müəllim çatışmazlığı və infrastruktur problemləri həll edilməyib. Məktəblər arasındakı imkan fərqi də aradan qaldırılmayıb. Makronun dövründə qəbul və buraxılış imtahanları ilə bağlı aparılan islahatlar da tənqid olunur.

Etirazlar 2027-ci il büdcəsinin hazırlanması fonunda keçirilir. Hökumət bu büdcədə dövlət xərclərinə qənaət etməyi planlaşdırır. Təhsil xərclərinin təxminən 1,7 faiz artırılması təklif olunur. Bu artım inflyasiya səviyyəsindən aşağıdır.

Nüfuzlu məktəblər də etirazlara qoşulub
IV Henri liseyinin qarşısında toplaşan şagirdlər. Paris, Fransa, 6 oktyabr 2026-cı il.
“Sciences Po” ali məktəbinin girişinin bağlandığı etiraz aksiyası. Paris, Fransa, 7 oktyabr 2026-cı il.
Reuters

Fransanın ən nüfuzlu və qəbul şərtləri ən sərt məktəblərindən sayılan IV Henri və Lui-le-Qran liseylərinin şagirdləri də aksiyalara qoşulublar.

Lui-le-Qran liseyinin bir şagirdi “Le Monde” qəzetinə bildirib ki, onlarla eyni imkanlara malik olmayan məktəblilərə dəstək vermək üçün etiraz edir.

Bu liseylərin, eləcə də Sen-Lui və Fenelon məktəblərinin şagirdləri sonradan Sorbonna Universitetinin tələbələri ilə birlikdə nümayişlərdə iştirak ediblər. Beləliklə, resurs çatışmazlığından şikayət edən məktəblərdə başlayan hərəkat ölkənin nüfuzlu təhsil müəssisələrinə də yayılıb. Bununla belə, etirazların əsas iştirakçıları məktəblilər olaraq qalır.

Ağır xəsarətlər polis müdaxiləsini gündəmə gətirib

Etirazlar genişləndikcə polislə toqquşmalar da artıb. Yetkinlik yaşına çatmayanların ağır xəsarət alması polis müdaxiləsini müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevirib.

Lans şəhərində 15 yaşlı oğlan oktyabrın 5-də keçirilən nümayiş zamanı əlini itirib. Hadisənin polisin istifadə etdiyi səs qumbarasının partlaması nəticəsində baş verdiyi iddia olunur. Daxili işlər naziri Loran Nünez araşdırma müddətində şagird aksiyalarında EF-SON tipli səs qumbaralarından istifadəni müvəqqəti dayandırıb.

Tur şəhərində 16 yaşlı yeniyetmə bir gözünün görmə qabiliyyətini itirib. Xəsarətin LBD tipli silahdan atılan rezin mərmi ilə bağlı ola biləcəyi bildirilir. Sen-Uen-l’Omon şəhərində isə 14 yaşlı yeniyetmənin polis müdaxiləsi zamanı çənəsinin iki yerdən sındığı və dişlərinin qırıldığı iddia olunur.

Hadisələrlə bağlı araşdırmalar davam edir. Bütün hadisələr üzrə məsuliyyət hələ müəyyən edilməyib. Oktyabrın 5-dək azı 190 şagirdin yaralandığı barədə məlumat yayılıb.

“Amnesty International” təşkilatı Fransa hakimiyyətini etirazçılara qarşı həddindən artıq güc tətbiq etməkdə ittiham edib. Təşkilatın Daxili İşlər Nazirliyinə istinadən açıqladığı rəqəmlərə görə, sentyabrın 21-dən oktyabrın 2-dək 5 mindən çox insan saxlanılıb. Onların təxminən 85 faizi yetkinlik yaşına çatmayanlar olub.

Təşkilat hakimiyyəti gənc nümayişçiləri qorumağa çağırıb. Həmçinin gücün yalnız zəruri hallarda və mütənasib şəkildə tətbiq edilməsini tələb edib.

Polisə hücumlar və məktəblərə dəyən ziyan

Aksiyalar hər yerdə dinc keçməyib. Məktəblərə ziyan vurulub, yanğınlar törədilib, polis əməkdaşlarına müxtəlif əşyalar atılıb. Polisin məlumatına görə, oktyabrın 3-dək 600-dən çox əməkdaş yaralanıb.

Fransa polisi kütləvi aksiyalarda gözyaşardıcı qazdan, rezin mərmilərdən və müxtəlif qumbaralardan istifadə edir. Hüquq müdafiə təşkilatları bu vasitələrin ağır xəsarətlərə səbəb ola bildiyini bildirir və onların istifadəsini uzun müddətdir tənqid edirlər.

Hökumətin mövqeyi

Daxili işlər naziri Loran Nünez polisin əksər hallarda vəziyyətə uyğun güc tətbiq etdiyini bildirib. Yaralanan şagirdlərdən üzr istəyib-istəməyəcəyi soruşulduqda, buna ehtiyac görmədiyini deyib. Nazir ayrı-ayrı hadisələrin polisin fəaliyyətinə nəzarət edən qurum tərəfindən araşdırıldığını vurğulayıb.

Prezident Makron isə Lansdakı hadisədən sonra yüksək vəzifəli nazirləri Yelisey sarayına çağırıb. Prezident administrasiyası hökumətin yanaşmasının üç prinsipə əsaslanmalı olduğunu bildirib. Bunlar polisin mütənasib müdaxiləsi, şagirdlərlə dialoq və gərginliyi artırmaqda ittiham olunan siyasətçilərin qınanmasıdır.

Təhsillə bağlı tələblər siyasi mübahisəyə çevrilib

Hökumət nümayəndələri radikal solçu “İtaətsiz Fransa” partiyasını iğtişaşları təşviq etməkdə ittiham edirlər. Partiya isə etirazları təşkil etdiyinə dair iddiaları rədd edir və şagirdlərin tələblərini dəstəklədiyini bildirir.

Bəzi mühafizəkar və radikal sağçı şərhçilər islamçı şəbəkələrin və “Müsəlman qardaşlar” təşkilatının aksiyalara təsir göstərə biləcəyini iddia ediblər. Lakin təşkilatın ölkə üzrə şagird etirazlarını təşkil etdiyini göstərən etibarlı sübut ortaya çıxmayıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp da oktyabrın 6-da “Truth Social” platformasında etirazları nəzarətsiz miqrasiya ilə əlaqələndirib. O, məsələnin məktəblərlə deyil, İslamla bağlı olduğunu iddia edib.

Miqrasiya və din isə etirazçıların əsas tələbləri sırasında yer almır. Şagirdlər müəllim çatışmazlığı, siniflərdə sıxlıq, məktəb şəraiti və təhsilin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı problemləri gündəmə gətirirlər.

Bu etirazları fərqləndirən nədir?

Fransada təhsillə bağlı narazılıqların geniş siyasi hərəkata çevrilməsi yeni deyil. Bunun ən tanınmış nümunəsi 1968-ci ilin may hadisələridir. Tələbə nümayişləri və universitetlərin zəbt edilməsi polislə toqquşmalara gətirib çıxarmışdı. Daha sonra milyonlarla işçinin qatıldığı ümummilli tətil başlamışdı.

IV Henri liseyinin qarşısında toplaşan şagirdlər. Paris, Fransa, 6 oktyabr 2026-cı il.
Reuters

İndiki etirazların fərqi isə onların konkret bir yeni qanuna qarşı başlamamasıdır. Narazılıq illər ərzində yığılan gündəlik problemlərdən qaynaqlanır. Buna görə də hökumətin bir qərarı ləğv etməsi və ya bir tələbi yerinə yetirməsi aksiyaları dayandırmaya bilər.

Toqquşmalar və siyasi ittihamlar fonunda şagirdlərin etirazlarına səbəb olan əsas məsələ isə arxa plana keçir: Fransada gənclər hansı şəraitdə təhsil alırlar?

Teqlər