Aİ ekoloji narahatlıqlara baxmayaraq Türkiyəyə plastik tullantı ixracını davam etdirəcək

Avropa İttifaqı təkrar emal səviyyəsinin aşağı olması, ətraf mühitə zərər və tullantıların qanunsuz daşınması ilə bağlı narahatlıqlara baxmayaraq, Türkiyəyə böyük həcmdə plastik tullantı ixracına icazə verməyə davam edəcək.

Avropa Komissiyasının 1 sentyabr tarixli qiymətləndirməsində Türkiyənin idxal olunan plastik tullantıların idarə olunmasında çatışmazlıqlar müəyyən edilib. Buraya tullantı yüklərinin necə idarə olunması barədə məlumatın məhdud olması, eləcə də Aİ qaydalarının tətbiqi və icrası ilə bağlı qeyri-müəyyənlik daxildir.

Bununla belə, Brüssel Türkiyənin hüquqi bazasını və ekoloji nəzarət mexanizmlərini təkmilləşdirdiyini əsas gətirərək bu ölkəyə plastik tullantı ixracının davam etdirilə biləcəyi qənaətinə gəlib.

Türkiyə Aİ-nin plastik tullantı ixrac etdiyi əsas ölkə olaraq qalır. “POLITICO”nun məlumatına görə, Komissiyanın qiymətləndirməsində bildirilir ki, Türkiyə 2025-ci ildə Aİ-dən təxminən 510 min ton plastik tullantı idxal edib. Bu, Aİ-nin İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına (OECD) üzv ölkələrə plastik tullantı ixracının təxminən 70 faizinə, ümumi plastik tullantı ixracının isə 36 faizinə bərabərdir.

Təkrar emal səviyyəsi narahatlıq yaradır

Komissiyanın məsləhətləşdiyi tərəflərin hesablamalarına əsasən, Türkiyəyə göndərilən plastik tullantıların yalnız təxminən 10 faizi təkrar emal olunur. Onların bildirdiyinə görə, qalan hissənin böyük qismi poliqonlara atılır, lazımi qaydada idarə olunmur və ya ətraf mühitə nəzarətsiz şəkildə atılır.

Komissiya yerli və idxal olunan plastik tullantılarla bağlı ciddi problemləri qeyd etsə də, Türkiyənin tullantıların idarə olunması ilə bağlı qanunvericiliyini gücləndirdiyini və hüquqi çərçivəsinin əsasən beynəlxalq və Aİ standartlarına uyğun olduğunu bildirib.

Aİ-nin tullantıların daşınmasına dair yenilənmiş qaydalarına əsasən, 21 may 2026-cı ildən plastik tullantı ixracına daha sərt nəzarət tətbiq olunur. Komissiya OECD ölkələrinə göndərilən tullantı axınlarını izləyə və onların ekoloji baxımdan təhlükəsiz şəkildə idarə olunmadığını müəyyən edərsə, ixracı dayandıra bilər.

Araşdırma tullantıların qanunsuz idarə olunmasına diqqət çəkir

Transmilli Mütəşəkkil Cinayətkarlığa Qarşı Qlobal Təşəbbüsün (GI-TOC) 2025-ci ildə dərc olunan araşdırmasında çirklənmiş və qarışıq plastik tullantıların bəzən təkrar emala yararlı material kimi yanlış təsnif edildiyi bildirilir. Hesabatda Mersin, Ambarlı, İzmir və Adana əsas idxal və emal məntəqələri sırasında göstərilir.

Tullantıların açıq ərazilərə atılması, qanunsuz yandırılması və təhlükəsiz olmayan şəraitdə saxlanılması hallarının isə xüsusilə Adana və İzmirdə qeydə alındığı bildirilir.

Aİ nəzarəti sərtləşdirir, Türkiyəyə ixrac davam edir

21 may 2026-cı ildən plastik tullantı ixracı əvvəlcədən məlumatlandırma və razılıq proseduruna tabe edilib. Bununla yanaşı, daha sərt elektron izləmə tələbləri də tətbiq olunub.

21 noyabr 2026-cı ildən plastik tullantıların OECD üzvü olmayan ölkələrə ixracı qadağan ediləcək. Türkiyə isə OECD üzvü olduğuna görə fərqli qaydalara tabedir və Komissiyanın nəzarəti altında bu ölkəyə ixrac davam edə bilər.

21 may 2027-ci ildən Aİ ixracatçıları tullantıları qəbul edən xarici müəssisələrin müstəqil auditdən keçməsini və materialların ekoloji baxımdan təhlükəsiz şəkildə idarə olunduğunun təsdiqlənməsini təmin etməli olacaqlar.

Komissiya Türkiyə hakimiyyəti ilə əməkdaşlığı davam etdirəcəyini və vəziyyəti izləyəcəyini bildirib. Türkiyənin tullantıların idarə olunması sisteminin 2028-ci ildən əvvəl yenidən qiymətləndirilməsi gözlənilir.

Teqlər

Avropa İttifaqı Türkiyə Ətraf mühit tullantı ixracı ekologiya OECD