Antarktida və Qrenlandiya 11,3 trilyon ton buz itirib

Qrenlandiya və Antarktida 1979–2023-cü illərdə birlikdə 11,3 trilyon ton buz itirib. Buz örtükləri ilə bağlı indiyədək aparılmış ən əhatəli peyk araşdırmasına görə, buz itkisi son onilliklərdə sürətlənib.

“Scientific Data” jurnalında dərc olunan araşdırmada 27 peyk missiyasının məlumatlarından istifadə edilib. Alimlər Qrenlandiya üzrə 1972-ci ildən, Antarktida üzrə isə 1979-cu ildən başlayan peyk məlumatlarını təhlil ediblər. Araşdırmaya görə, 1979–2023-cü illərdə qeydə alınan bu buz itkisi qlobal dəniz səviyyəsini təxminən 3,14 santimetr yüksəldib.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Nortumbriya Universitetinin iqlim üzrə alimi İnes Otosaka buz itkisinin miqyasını təsəvvür etməyin çətin olduğunu bildirib.

“Bu böyük rəqəmi təsəvvür etmək üçün deyə bilərik ki,11,3 trilyon ton buz hər tərəfi 23 kilometr olan kubu doldurmağa kifayət edərdi.”, — o deyib.

Buz itkisinin böyük hissəsi Qrenlandiyanın payına düşüb

Antarktidanın buz örtüyü Qrenlandiyanınkından təxminən səkkiz dəfə böyük olsa da, ümumi buz itkisinin təxminən 60 faizi Qrenlandiyanın payına düşüb. Araşdırmaya görə, buz itkisi 1970-ci illərin sonlarında və 1980-ci illərdə nisbətən sabit olub, 1990-cı illərdən isə sürətlənib. 2010-cu illərdə buz itkisi 1980-ci illərlə müqayisədə təxminən dörd dəfə artıb.

Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, buz itkisinin 84 faizi səth əriməsi ilə deyil, buzlaqların daha sürətlə hərəkət edərək okeana daha çox buz kütləsi ötürməsi ilə bağlıdır. Alimlər uzunmüddətli buz itkisini əsasən buz örtüklərinin istiləşən okeana reaksiyası ilə əlaqələndirirlər.

Otosakanın sözlərinə görə, Qrenlandiyadakı Yakobshavn buzlağı hazırda gündə 50 metrədək geri çəkilir.

2020–2023-cü illərdə buz itkisi tempində müvəqqəti azalma qeydə alınıb. Buna Şərqi Antarktidada güclü qar yağması və Qrenlandiyada yay aylarının daha sərin keçməsi təsir edib. Bu amillər digər ərazilərdəki buz itkisinin bir hissəsini müvəqqəti kompensasiya edib.

Alimlər bildiriblər ki, bu azalma uzunmüddətli tendensiyanın dəyişməsi deyil, qısamüddətli hava şəraitinin nəticəsidir.

Tədqiqatçılar bildiriblər ki, buz örtüklərinin iqlim dəyişikliyinə reaksiyası onilliklər çəkə bilər. Bu isə qlobal istiləşmə məhdudlaşdırılsa belə, buz itkisinin davam edə biləcəyi deməkdir.

Otosaka araşdırmanın nəticələrinin sahilyanı ərazilərdə yaşayan insanlar üçün ciddi risklərə işarə etdiyini bildirib.

“Buz örtükləri hazırda dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinin əsas səbəblərindən biridir və ümumi yüksəlmənin təxminən 25 faizinə səbəb  olur. Dəniz səviyyəsinin hər əlavə bir santimetr yüksəlməsi daha iki-üç milyon insanı hər il sahilyanı daşqın riski ilə üz-üzə qoyur”, — o bildirib.

Tədqiqatçıların sözlərinə görə, Qrenlandiya və Antarktidadakı buz itkisinə bağlı dəniz səviyyəsi yüksəlişi dünyada əlavə altı-doqquz milyon insanın sahilyanı daşqın və eroziya riski ilə üzləşməsinə səbəb olub.

• Aİ ekoloji narahatlıqlara baxmayaraq Türkiyəyə plastik tullantı ixracını davam etdirəcək

Teqlər

Antarktida Qrenlandiya buzlaq Scientific Data Nortumbriya Universiteti Yakobshavn buzlağı dəniz səviyyəsi iqlim dəyişikliyi