Dünya əhalisinin ən varlı 0,1 faizi ən yoxsul 3,5 milyard insandan daha çox karbon emissiyasına səbəb olur

Dünya əhalisinin ən varlı 0,1 faizi ən yoxsul 3,5 milyard insandan daha çox karbon emissiyasına səbəb olur
İqlim fəalları “Çirkləndirənlər ödəsin” şüarı ilə etiraz aksiyası keçirirlər. Belem, Braziliya, 19 noyabr 2025-ci il.
Reuters

“Oxfam” təşkilatının yayımladığı hesabata görə, dünyanın ən varlı səkkiz milyon insanı əhalinin 0,1 faizini təşkil edir. Onların istehlak nəticəsində yaratdığı karbon emissiyası dünyanın ən yoxsul 3,5 milyard insanının ümumi emissiyasından daha çoxdur.

Təşkilatın “Disaster Divide” (Fəlakət bərabərsizliyi) adlı hesabatında bildirilir ki, 2025-ci ildə min milyarderin investisiyaları 486 milyon ton karbon qazı ekvivalentində istixana qazı emissiyası ilə əlaqəli olub. “Oxfam”ın məlumatına görə, bu həcmdə emissiya tək bir ölkənin payına düşsəydi, həmin ölkə dünyada istixana qazlarını ən çox buraxan 19-cu ölkə olardı.

Araşdırma təkcə karbon emissiyalarındakı fərqi deyil, həm də iqlim fəlakətlərinin nəticələrinə qarşı mübarizə imkanlarındakı bərabərsizliyi üzə çıxarır. Ekstremal hava hadisələri evləri dağıtdığı, insanların dolanışıq mənbələrinə və ərzaq ehtiyatlarına ziyan vurduğu halda, varlı ailələr özlərini bu fəlakətlərdən qorumaq üçün daha çox vəsait ayıra bilirlər.

Eyni zamanda, fəlakətlərə hazırlıq və onların nəticələrinin aradan qaldırılması ilə bağlı xidmətlər bazarının 2029-cu ilə qədər illik 92 milyard dollarlıq həcmə çatacağı proqnozlaşdırılır.

Səkkiz milyon insan, karbon emissiyalarında böyük bərabərsizlik
Etirazçılar ekoloji narahatlıqlara görə Barselona hava limanının genişləndirilməsinə qarşı çıxırlar. Barselona, İspaniya, 20 sentyabr 2026-cı il.
Reuters

“Oxfam” təşkilatının Stokholm Ətraf Mühit İnstitutunun məlumatlarına əsaslanan təhlilinə görə, dünya əhalisinin ən varlı 0,1 faizi istehlak nəticəsində ən yoxsul 44 faizin birlikdə yaratdığından daha çox karbon emissiyasına səbəb olur.

Fərq ayrı-ayrı şəxslərin payına düşən emissiya həcmində daha aydın görünür.

Hesabatın 2023-cü ilə aid hesablamalarına görə, dünya əhalisinin ən varlı bir faizinin hər bir nümayəndəsinin illik karbon qazı emissiyası orta hesabla 75,1 ton təşkil edib. Əhalinin ən yoxsul yarısında isə bu göstərici adambaşına cəmi 0,8 ton olub.

Bu o deməkdir ki, ən varlı bir faizin adambaşına düşən emissiyası təxminən 94 dəfə çox olub.

Ümumilikdə, qlobal istehlakla bağlı karbon emissiyalarının 16,6 faizi ən varlı bir faizin payına düşüb. Bu, əhalinin ən yoxsul yarısının payına düşən 8,4 faizlik göstəricidən təxminən iki dəfə çoxdur.

Üstəlik, bu rəqəmlərə şirkətlərə sahiblik və investisiya portfelləri ilə əlaqəli əlavə karbon emissiyaları daxil deyil.

Şəxsi təyyarələr varlıların yaratdığı emissiya fərqini üzə çıxarır
İşçilər “Bombardier Global 7500” təyyarəsini hərəkət etdirirlər. Monreal, Kanada, 6 fevral 2025-ci il.
Reuters

“Oxfam” təşkilatının məlumatına görə, 2025-ci ildə şəxsi təyyarələrin istifadəsi nəticəsində təxminən 16 milyon ton karbon qazı atmosferə buraxılıb.

Hesabatdakı müqayisəyə əsasən, hər uçuş zamanı orta hesabla 3,7 ton karbon qazı emissiyası yaranıb. Bu, orta statistik bir insanın il ərzində yaratdığı emissiyanın həcminə bərabərdir.

Bununla belə, dünyada şəxsi təyyarə ilə səyahət edənlərin sayı təxminən 250 min nəfərdir. Bu da dünya əhalisinin cəmi 0,003 faizini təşkil edir.

Milyarderlərin investisiyaları daha böyük karbon izi yaradır

“Oxfam” təşkilatı min milyarderin 1095 şirkətə yatırdığı investisiyaları təhlil edib. Araşdırma nəticəsində müəyyən olunub ki, onların bu şirkətlərdəki payları 2025-ci ildə 486 milyon ton karbon qazı ekvivalentində istixana qazı emissiyası ilə əlaqəli olub.

Bu, hər milyarderə orta hesabla 486 min ton emissiya düşməsi deməkdir. Ən çox emissiya ilə əlaqəli olan 100 milyarder arasında isə bu göstərici adambaşına dörd milyon tonu ötüb.

“S&P Global” şirkətinin məlumatlarına əsaslanan “Oxfam”ın hesablamalarına görə, həmin investisiyalarla əlaqəli fəaliyyətlər ətraf mühitə ildə 181 milyard dollar həcmində ziyan vurub. Bu göstərici milyarderlərin investisiyaları ilə bağlı emissiyaların daha geniş iqtisadi təsirlərini ortaya qoyur.

Ərzaq qiymətləri artdıqda yoxsul ailələrin xərcləri daha çox artır

Həddindən artıq istilər, yağıntı rejiminin dəyişməsi və məhsul yığımında yaranan çətinliklər ərzaq qiymətlərinin artmasına səbəb ola bilər. Bu isə əsas ehtiyaclarını qarşılamaqda çətinlik çəkən ailələrə daha çox təsir göstərir.

Hesabatda istinad edilən məlumatlara görə, gəliri aşağı-orta səviyyədə olan ölkələrdə ailə büdcəsinin 38,6 faizi ərzağa xərclənir. Bu göstərici gəliri orta səviyyədə olan ölkələrdə 29 faiz, yüksək gəlirli ölkələrdə isə cəmi 15 faiz təşkil edir.

Hesabatda 2024-cü ildə Qərbi Afrikada ekstremal hava şəraitinin kakao istehsalına təsiri də vurğulanır. Həmin dövrdə kakao qiymətləri əvvəlki illə müqayisədə təxminən 231 faiz artıb. Sənəddə, həmçinin  qəhvə istehsalçısı olan əsas ölkələrdə əlverişsiz hava şəraitinin istehsalda fasilələrə səbəb olduğu qeyd edilir.

Fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılması 92 milyard dollara başa gələ bilər
Quraqlıq nəticəsində suyu çəkilmiş su anbarında ev üzə çıxıb. İndoneziya, 23 oktyabr 2026-cı il.
Reuters

İqlim hadisələrinə qarşı həssas olan icmalar ekstremal hava şəraitinin yaratdığı maliyyə çətinlikləri ilə üzləşdiyi halda, dünyada fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılması xidmətləri bazarı genişlənir.

“Oxfam”ın istinad etdiyi proqnozlara görə, bu bazarın illik həcmi 70 milyard dollardan 2029-cu ilə qədər 92 milyard dollara çata bilər.

Təşkilatın hazırladığı yeni “Rebuild and Destroy” (Yenidən qur və məhv et) indeksi iqlimlə bağlı zərərlər, fəlakətlərə hazırlıq və onların nəticələrinin aradan qaldırılması sahələrində fəaliyyət göstərən 217 şirkəti əhatə edir.

Hesabata görə, “BlackRock” və “Vanguard” kimi iri investisiya şirkətləri bu müəssisələrin 92 faizində pay sahibidir. Onların həmin şirkətlərdəki investisiyalarının ümumi dəyəri bir trilyon dolları ötür.

Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, iri maliyyə qurumları iqlim riskləri ilə bağlı böyüyən bazarın müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərən şirkətlərə investisiya yatırırlar.

İqlim fəlakətləri varlılarla yoxsullar arasındakı fərqi artıra bilər
Təyyarədən görünən binaları sıx dumanlı hava bürüyüb. Mumbay, Hindistan, 20 oktyabr 2026-cı il.
Reuters

“Oxfam” təşkilatı xəbərdarlıq edir ki, ekstremal hava hadisələri aşağıgəlirli ailələrə daha çox maddi zərər vurur. Onların çox vaxt sığorta, başqa yerə köçmək və ya dağıdılmış evlərini bərpa etmək üçün kifayət qədər vəsaiti olmur.

Hesabatda istinad edilən araşdırmalara görə, sosial-iqtisadi bərabərsizliyin daha yüksək olduğu ölkələrdə daşqınlar nəticəsində ölənlərin sayı yeddi dəfə çoxdur.

Hesablamalara əsasən, dünya əhalisinin ən varlı bir faizinin bir il ərzində yaratdığı karbon emissiyaları uzunmüddətli perspektivdə həddindən artıq istilərlə əlaqəli əlavə 1,9 milyon ölüm halına səbəb ola bilər.

Bu rəqəm faktiki ölüm sayını deyil, riyazi modelləşdirməyə əsaslanan proqnozu əks etdirir.

“Oxfam” fəlakətlərdən müdafiə tədbirlərinin gücləndirilməsinə və iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma üçün investisiyaların artırılmasına çağırır. Təşkilat xəbərdarlıq edir ki, zəruri tədbirlər görülməsə, dünyanın ən həssas icmaları iqlim fəlakətlərinin yaratdığı xərclərin qeyri-mütənasib dərəcədə böyük hissəsini daşımağa davam edəcəklər.

Teqlər