BMT Baş Assambleyasında beşinci gün: Əsas çıxışlar və son hadisələr

Vatikan süni intellektin insan nəzarətində saxlanmasına çağırıb

BMT Baş Assambleyasında çıxış edən Vatikanın dövlət katibi kardinal Pyetro Parolin süni intellekt və avtonom silahlar da daxil olmaqla yeni texnologiyaların insan nəzarətində qalmalı olduğunu bildirib.

Müqəddəs Taxtın mövqeyinə görə, süni intellekt yalnız məhdud bir qrupun deyil, bütün bəşəriyyətin mənafeyinə xidmət etməlidir. Vatikan müharibədə qəbul edilən qərarlara görə məsuliyyətin tamamilə maşınlara həvalə oluna bilməyəcəyini vurğulayıb.

Parolin mülki şəxslərin daha yaxşı qorunmasına və yeni texnologiyaların təkan verə biləcəyi silahlanma yarışının qarşısını almaq üçün tədbirlər görülməsinə çağırıb.

Müqəddəs Taxt Ukrayna və Qəzzada atəşkəsə çağırıb

Kardinal Pyetro Parolin münaqişələrə son qoymaq üçün diplomatik səylərin yenilənməsinə çağırıb. O bildirib ki, sülh təkcə müharibənin olmaması demək deyil.

Vatikan Ukraynada dərhal qüvvəyə minəcək və əməl olunacaq atəşkəsə yönəlmiş səyləri dəstəkləyib. Müqəddəs Taxt beynəlxalq humanitar hüquqa riayət etməyə və danışıqlara qayıtmağa çağırıb.

Müqəddəs Taxt Qəzzadakı humanitar böhran və İordan çayının qərb sahilindəki zorakılıqlardan da narahatlığını ifadə edib. İsraillilərlə fələstinlilər arasında ədalətli və davamlı sülhün əsası kimi iki dövlətli həlli dəstəklədiyini bir daha bildirib.

Moldova Rusiyanı seçkilərə müdaxilə cəhdində ittiham edib

BMT Baş Assambleyasında çıxış edən Moldovanın Baş naziri Vasile Tofan bildirib ki, ölkə Rusiyanın müdaxilə cəhdləri ilə üzləşib. Onun sözlərinə görə, bunlara dezinformasiya kampaniyaları, kiberhücumlar, qanunsuz maliyyələşdirmə və səslərin satın alınması cəhdləri daxildir.

Tofan bildirib ki, bu təzyiqlərə baxmayaraq, Moldova vətəndaşları Avropa gələcəyini seçiblər. O, Avropa İttifaqına inteqrasiyanı ölkənin milli layihəsi adlandırıb.

Baş nazir deyib ki, Moldovanın məqsədi demokratiya, rifah və sülh yolu ilə Avropa ailəsində möhkəm yer tutmaq, eyni zamanda həm Avropa, həm də ABŞ ilə güclü əlaqələri qorumaqdır.

Moldovanın Baş naziri Vasile Tofan BMT-nin Nyu-Yorkdakı mənzil-qərargahında keçirilən 81-ci Baş Assambleyada çıxış edir. Nyu-York, ABŞ, 26 sentyabr 2026-cı il.

Reuters

Moldova Ukraynaya dəstəyini bir daha ifadə edib

Ukraynadakı müharibənin təsirlərindən danışan Baş nazir Vasile Tofan suverenlik və təhlükəsizliyin gündəlik pozulmasının adi hala çevrilməsinə qarşı xəbərdarlıq edib.

O bildirib ki, Rusiya dronları dəfələrlə Moldovanın hava məkanına daxil olub. Tofanın sözlərinə görə, Moldova Ukraynanı dəstəkləyir, çünki müharibənin nəticələri regionun hüdudlarından kənara da təsir göstərəcək.

Tofan Rusiyanı Moldovanın separatçı Dnestryanı bölgəsindəki qüvvələrini çıxarmağa çağırıb və ölkəsinin suverenliyə, ərazi bütövlüyünə, eləcə də mübahisələrin sülh yolu ilə həllinə sadiqliyini bir daha təsdiqləyib.

“Moldova bəlkə də heç vaxt böyük güc olmayacaq, amma böyük ölkə olmaq üçün lazım olan hər şeyə malikdir”, – o deyib.

Kabo-Verde BMT-də islahatlara və Afrikanın rolunun artırılmasına çağırır

BMT Baş Assambleyasında çıxış edən Kabo-Verdenin Baş naziri Fransisku Avelinu Viyeyra de Karvalyu təşkilatın daha təmsilçi, effektiv və şəffaf olması üçün islahatlara çağırıb.

O, BMT Təhlükəsizlik Şurasında islahatları dəstəkləyərək bildirib ki, Afrika BMT üzvlərinin təxminən dörddəbirini təşkil etsə də, qlobal qərarların qəbulunda yetərincə təmsil olunmur.

Kabo-Verdenin Baş naziri Fransisku Karvalyu BMT-nin Nyu-Yorkdakı mənzil-qərargahında keçirilən 81-ci Baş Assambleyada çıxış edir. Nyu-York, ABŞ, 26 sentyabr 2026-cı il.

Reuters

Kabo-Verde: “İqlim böhranı ada dövlətlərinə təsir edir”

Kabo-Verdenin Baş naziri Viyeyra de Karvalyu bildirib ki, iqlim dəyişikliyi kiçik ada dövlətləri üçün artıq gələcəyin təhlükəsi deyil, bugünkü reallıqdır.

O, quraqlıq, səhralaşma, su qıtlığı, okeanların turşulaşması və dəniz səviyyəsinin qalxmasını əsas təhlükələr sırasında göstərib. Baş nazir Sal adasında baş verən son daşqınları iqlim dəyişikliyinin artan təsirinə nümunə kimi qeyd edib.

Viyeyra de Karvalyu daha böyük iqlim ədalətinə çağıraraq qlobal emissiyalara ən az töhfə verən ölkələrin ən ağır nəticələrlə üzləşməməli olduğunu bildirib.

Kabo-Verde iqlimlə bağlı miqrasiya və okeanların idarə olunması sahəsində gördüyü işləri vurğulayıb. Bildirilib ki, okeanların qorunması ada dövlətlərinin yaşaması və inkişafı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Beliz BMT Baş katibi postuna Rodrigues-Birkettin namizədliyini dəstəkləyib

Beliz BMT Baş Assambleyasındakı çıxışında Karib Birliyinin (CARICOM) namizədi, Qayanadan Karolin Rodrigues-Birkettin BMT-nin növbəti Baş katibi vəzifəsinə namizədliyini dəstəkləyib.

Baş nazir Con Briseno bildirib ki, BMT-də kiçik və həssas dövlətlərin təmsilçiliyi gücləndirilməlidir. Onun sözlərinə görə, növbəti Baş katib artan qlobal çağırışlarla üzləşən quruma rəhbərlik etməyi bacarmalıdır.

Beliz Rodrigues-Birkettin geosiyasi gərginlik və institusional islahatlar dövründə BMT-yə rəhbərlik etmək üçün zəruri təcrübəyə malik olduğunu bildirib.

Belizin Baş naziri Con Briseno BMT-nin Nyu-Yorkdakı mənzil-qərargahında keçirilən 81-ci Baş Assambleyada çıxış edir. Nyu-York, ABŞ, 26 sentyabr 2026-cı il.

Reuters

Beliz Qvatemalanı hava məkanını pozmaqda ittiham edib

BMT Baş Assambleyasında çıxış edən Belizin Baş naziri Con Briseno sentyabrda Qvatemalaya məxsus hərbi təyyarənin Belizin hava məkanına daxil olduğunu və transponderini söndürdüyünü iddia edərək bunu beynəlxalq hüququn pozulması adlandırıb.

Briseno bildirib ki, bu insident iki ölkə arasında uzun illərdir davam edən ərazi mübahisəsi ilə bağlı daha geniş gərginliyin bir hissəsidir. Mübahisəyə hazırda Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində baxılır.

Beliz Qvatemalanı hava, quru və dəniz sərhədlərini pozan hallara son qoymağa çağırıb. Ölkə 2027-ci ildə keçirilməsi nəzərdə tutulan məhkəmə dinləməsi ərəfəsində BMT və Amerika Dövlətləri Təşkilatının monitorinqi gücləndirməsini istəyib.

Çin qlobal münaqişələrin siyasi yolla həllinə çağırıb

BMT Baş Assambleyasında çıxış edən Çinin vitse-prezidenti Han Çjen beynəlxalq böhranların həllində sülhə, dialoqa və çoxtərəfli əməkdaşlığa üstünlük verilməsinə çağırıb.

O, BMT mərkəzli beynəlxalq nizamın qorunmasının vacibliyini vurğulayıb. Soyuq müharibə dövrünü xatırladan qarşıdurmalara və birtərəfli hərbi addımlara qarşı çıxıb.

Han Çjen Ukraynadakı münaqişənin siyasi yolla həllinə Çinin dəstəyini bir daha ifadə edib. O, İsrail-Fələstin münaqişəsinin iki dövlət prinsipi əsasında həllini dəstəklədiklərini bildirib.

Çin Qəzzada münaqişədən sonrakı bərpa prosesinin Fələstin idarəçiliyi altında aparılmasına çağırıb, həmçinin Körfəz ölkələri də daxil olmaqla Yaxın Şərq dövlətlərinin suverenliyinə və təhlükəsizliyinə hörmət edilməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Çinin vitse-prezidenti Han Çjen BMT-nin Nyu-Yorkdakı mənzil-qərargahında keçirilən 81-ci Baş Assambleyada çıxış etmək üçün tribunaya yaxınlaşır. Nyu-York, 26 sentyabr 2026-cı il.

Reuters

Çin süni intellekt üzrə qlobal əməkdaşlığa çağırıb

Çinin vitse-prezidenti Han Çjen BMT Baş Assambleyasındakı çıxışında süni intellektin inkişafında insanın maraqlarının ön planda tutulmasına və çoxtərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsinə çağırıb.

Han Çjen bildirib ki, süni intellekt bəşəriyyətin rifahına xidmət etməli və qlobal rəqəmsal uçurumu genişləndirmək əvəzinə azaltmağa kömək etməlidir. O, texnoloji inkişafın inklüziv tərəqqiyə və ümumi rifaha töhfə verməsi üçün beynəlxalq əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb.

O bildirib ki, bütün ölkələrin qlobal məsələlərdə bərabər söz haqqı olmalı, problemlər əməkdaşlıq yolu ilə həll edilməlidir.

Çin proteksionizmə qarşı çıxır, Qlobal Cənuba daha çox dəstək çağırışı edir

BMT Baş Assambleyasında çıxış edən Çin Xalq Respublikasının vitse-prezidenti Han Çjen dünya liderlərini inkişaf, yoxsulluğun azaldılması və iqtisadi əməkdaşlığa daha çox diqqət yetirməyə çağırıb. O bildirib ki, proteksionizm və təchizat zəncirlərindəki pozuntular qlobal rifaha təhlükə yaradır.

Han Çjen xüsusilə Qlobal Cənub ölkələri üçün ərzaq təhlükəsizliyi, enerji keçidi və inkişafın maliyyələşdirilməsinə investisiyaların artırılmasına çağırıb. O vurğulayıb ki, inkişaf etmiş ölkələr inkişaf və iqlim maliyyələşdirilməsi ilə bağlı öhdəliklərini yerinə yetirməli, həmçinin 2030-cu ildən sonrakı qlobal inkişaf gündəliyinin formalaşdırılmasına töhfə verməlidirlər.

Pekin, həmçinin “iqtisadi ayrılma”, ticarət maneələri və təchizat zəncirlərinə qoyulan məhdudiyyətlərin heç kimə fayda vermədiyini bildirib. Çin Ümumdünya Ticarət Təşkilatının mərkəzi rol oynadığı ticarət sisteminin qorunmasına və açıq qlobal iqtisadiyyatın saxlanmasına çağırıb.

Han Çjen deyib ki, iqtisadi qloballaşma inklüziv olmalı və bütün ölkələrə fayda verməlidir.